Mỹ cân nhắc nới trừng phạt tàu dầu để hạ nhiệt giá nhiên liệu

Mỹ đang cân nhắc nới lỏng các hạn chế đối với tàu chở dầu thuộc “hạm đội bóng tối” có liên hệ với Nga và Iran, nhằm hạ nhiệt giá dầu diesel trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.

Mỹ cân nhắc nới trừng phạt tàu dầu "bóng tối" để hạ nhiệt giá nhiên liệu

Theo các nguồn thạo tin trao đổi với tờ Financial Times, phương án đang được xem xét là cho phép bán các tàu nằm trong danh sách trừng phạt cho những đơn vị khai thác hợp pháp, đồng thời gỡ bỏ lệnh trừng phạt để các tàu này có thể hoạt động trở lại mà không chịu những hạn chế đó.

Đề xuất gây tranh cãi này được Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright đề cập hồi đầu tuần tại Hội nghị Dầu khí Thế giới ở Riyadh, Arab Saudi. Mục tiêu là tăng năng lực vận chuyển dầu thô và nhiên liệu tinh chế, qua đó giảm giá cước vận tải đang ở mức cao kỷ lục và làm gia tăng chi phí nhiên liệu.

Một quan chức Bộ Tài chính Mỹ cho biết Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) có thể xem xét cho phép bán tàu thuộc hạm đội bóng tối cho người mua hợp pháp và đưa các tàu này trở lại thị trường toàn cầu, tùy từng trường hợp cụ thể.

Đây là nỗ lực mới nhất của chính quyền Tổng thống Donald Trump nhằm hạ nhiệt giá nhiên liệu trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, khi quyền kiểm soát Quốc hội sẽ được quyết định. Các cuộc thăm dò cho thấy lạm phát gia tăng do cuộc chiến với Iran đã khiến nhiều cử tri quay lưng với Đảng Cộng hòa của ông Trump.

Đề xuất cũng đánh dấu sự chuyển hướng đột ngột trong chính sách của Mỹ theo hướng có lợi hơn cho Moskva. Mỹ đang tìm cách giải tỏa các tài sản chủ quyền và dường như đã hạn chế quyền truy cập của Ukraine vào hệ thống vệ tinh Starlink, vốn giữ vai trò quan trọng đối với hoạt động phòng thủ của nước này trong cuộc chiến với Nga. Tuần trước, ông Trump cho biết sẽ tạm thời dỡ bỏ lệnh trừng phạt đối với dầu diesel của Nga. Kế hoạch này vấp phải chỉ trích từ các đồng minh châu Âu và một nhóm thượng nghị sĩ Mỹ thuộc cả hai đảng, với nhận định rằng đây là động thái có lợi cho đối phương và phản bội các đồng minh.

Theo ba người có mặt tại sự kiện, phát biểu qua kết nối video với diễn đàn ở Riyadh hôm thứ Hai (12/10), ông Wright cho rằng thiếu tàu chở dầu là một điểm nghẽn quan trọng đẩy giá cước vận tải toàn cầu lên cao. Việc gỡ bỏ lệnh trừng phạt đối với các tàu có thể phần nào giảm áp lực này. Ông Bob McNally, Chủ tịch Rapidan Energy và cựu cố vấn năng lượng của Tổng thống George W. Bush, cũng tham dự sự kiện, nhận định chính quyền đang tìm mọi cách để kéo giá nhiên liệu xuống trước bầu cử, ngay cả khi tác động của các biện pháp chỉ ở mức hạn chế.

Giải thích thêm về cơ chế này, quan chức Bộ Tài chính Mỹ cho biết nếu người mua hợp pháp muốn mua và khôi phục các tàu thuộc hạm đội bóng tối để phục vụ ngành vận tải biển thương mại toàn cầu, OFAC có thể xem xét cho phép giao dịch và gỡ bỏ lệnh trừng phạt đối với từng tàu.

Theo quan chức này, biện pháp trên không nhằm mang lại lợi ích cho hạm đội bóng tối, mà đưa các tàu ra khỏi hạm đội để phục vụ hoạt động thương mại hợp pháp. OFAC sẽ tiến hành rà soát kỹ lưỡng trước khi dỡ bỏ lệnh trừng phạt đối với bất kỳ thực thể nào.

Ông Jeremy Paner, đối tác tại hãng luật Hughes Hubbard có trụ sở ở Washington, cho rằng việc tạo điều kiện mua lại các tàu bị trừng phạt thuộc hạm đội bóng tối có thể giúp chính quyền tránh hình ảnh tiêu cực gắn với việc cấp phép mới liên quan đến Nga. Nhà Trắng và Bộ Năng lượng Mỹ không phản hồi yêu cầu bình luận.

Những động thái trên diễn ra trong bối cảnh dữ liệu công bố tuần này cho thấy lạm phát tiêu dùng của Mỹ tăng lên 3,7% trong tháng 9, khi giá nhiên liệu tăng trở lại và tác động mạnh đến nền kinh tế.

Để ứng phó, Nhà Trắng đã thúc đẩy các đồng minh đưa thêm dầu diesel ra thị trường, đồng thời đe dọa áp dụng lệnh cấm xuất khẩu. Ông Trump cũng ký sắc lệnh hành pháp cho phép sử dụng dầu diesel đỏ miễn thuế trên các tuyến đường công cộng.

Tuy nhiên, giá dầu diesel bán lẻ hôm thứ Năm (15/10) vẫn ở mức bình quân 6,31 USD/gallon, chỉ thấp hơn mức kỷ lục 6,53 USD/gallon ghi nhận trong những tuần gần đây. Cơ quan Năng lượng Quốc tế cảnh báo trong tuần này rằng tình trạng thiếu hụt nhiên liệu toàn cầu sẽ kéo dài đến giữa năm 2027. Theo ông Daniel Yergin, Phó chủ tịch S&P Global, ít nhất ở thời điểm hiện tại, trọng tâm của các nhà hoạch định chính sách đã chuyển từ dầu thô sang tình trạng thiếu tàu chở dầu, một trở ngại lớn đối với nguồn cung nhiên liệu.

Dù vậy, các nhà phân tích cho rằng việc nới lỏng trừng phạt đối với tàu chở dầu chỉ có tác động hạn chế đến giá nhiên liệu. Theo hãng tư vấn Energy Aspects, khoảng 13-19% đội tàu chở dầu toàn cầu đang chịu lệnh trừng phạt của Mỹ, nhưng tuổi tàu cao và tình trạng xuống cấp sẽ hạn chế hiệu quả của biện pháp này.

Energy Aspects nhận định việc gỡ bỏ lệnh trừng phạt đối với các tàu phần lớn đã cũ và có thể được bảo trì kém khó giúp tăng đáng kể năng lực vận tải của đội tàu chính thống ngay lập tức. Hơn nữa, hầu hết các tàu bị trừng phạt do có liên hệ với Nga hoặc Venezuela vẫn tiếp tục hoạt động trong ba tháng qua.

Cùng quan điểm, nhóm nghiên cứu Kpler dự báo biện pháp này gần như không giúp giải quyết cuộc khủng hoảng tàu chở dầu hiện nay. Theo Kpler, giá nhiên liệu tăng cao chủ yếu do rủi ro chiến tranh gia tăng ở Trung Đông, chứ không chỉ do thiếu tàu.

Bên cạnh những nghi ngại về hiệu quả kinh tế, ý định của chính quyền Mỹ về việc gỡ bỏ lệnh trừng phạt đối với nhiên liệu Nga và hạm đội bóng tối được sử dụng để vận chuyển dầu thô cùng các sản phẩm khác cũng làm dấy lên lo ngại trong giới chính trị Mỹ và châu Âu.

Hôm thứ Tư (14/10), Thủ tướng Italia Giorgia Meloni chỉ trích kế hoạch mua dầu diesel từ Nga của ông Trump. Bà cho rằng đây là lựa chọn tiềm ẩn nhiều rủi ro, làm suy yếu sức ép quốc tế đối với Tổng thống Nga Vladimir Putin nhằm chấm dứt cuộc chiến ở Ukraine.