Giá lương thực leo thang, người nghèo chịu sức ép

Giá thực phẩm tăng cao đang buộc ông Muhamad Yasin, 63 tuổi, làm nghề trông giữ xe ở trung tâm thủ đô Jakarta (Indonesia), phải thắt chặt chi tiêu. Theo ông, nhiều mặt hàng thiết yếu đã vượt quá khả năng chi trả.

Trả lời phỏng vấn nhóm phóng viên Reuters bên cạnh cửa hàng tiện lợi, ông Yasin cho biết trước đây chỉ cần 7.000-8.000 rupiah (0,39-0,44 USD) để mua gạo, tempeh (một dạng chế phẩm từ đậu nành lên men) và đậu phụ, nhưng nay phải chi tới 15.000 rupiah. Trong khi đó, thu nhập của ông chỉ khoảng 200.000-300.000 rupiah mỗi tuần.

Lạm phát lương thực toàn cầu được dự báo tăng tốc trong những tháng tới và có thể kéo dài đến năm 2027. Gián đoạn vận chuyển do chiến tranh cùng hạn hán do El Nino làm giảm nguồn cung ngũ cốc, gia tăng sức ép lên những người tiêu dùng dễ bị tổn thương như ông Yasin, người cha có 4 con. Tại Indonesia, giá gạo đã lên mức cao kỷ lục giữa lúc có dự báo mưa đến muộn. Giá bánh mì ở Ai Cập tăng 25%, còn giá đường tại Ấn Độ chạm đỉnh lịch sử khi mùa mưa yếu nhất trong hơn một thập kỷ khiến sản lượng sụt giảm.

Giá gạo tại Indonesia đã lên cao kỷ lục trong thời gian gần đây

Ông Maximo Torero, nhà kinh tế trưởng của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO), nhận định những yếu tố này đang tạo sức ép đáng kể lên hệ thống lương thực.

Theo ông Torero, tác động có thể rõ nét hơn vào cuối năm nay, đầu năm sau và kéo dài suốt năm tới.

Người tiêu dùng nghèo nhất đang chịu tác động nặng nề nhất từ đà tăng giá lương thực tại các nước thu nhập thấp và trung bình ở Trung Đông, Bắc Phi và châu Á. Tại những khu vực này, thực phẩm chiếm tỷ trọng lớn trong chi tiêu của các hộ gia đình.

Theo Ngân hàng Thế giới, trong quý III năm 2026, tốc độ tăng giá lương thực vượt mức lạm phát chung tại 22% trong số 150 quốc gia được phân tích, so với 14% ở quý trước. Chỉ số giá lương thực của FAO, theo dõi biến động hằng tháng của một rổ hàng hóa giao dịch quốc tế, đạt trung bình 136 điểm trong tháng 9, cao nhất kể từ tháng 11/2022.

Đà tăng giá làm gia tăng nguy cơ bất ổn xã hội. Các nước cung cấp lương thực chủ chốt có thể áp đặt lệnh cấm xuất khẩu, khiến tình trạng thiếu hụt thêm trầm trọng.

Các cuộc tấn công vào hạ tầng ngũ cốc ở Biển Đen làm gián đoạn vận chuyển lúa mì, buộc những nước nhập khẩu hàng đầu như Ai Cập và Indonesia tìm nguồn thay thế. Bất ổn tại Biển Đỏ cũng khiến tàu hàng phải đi vòng qua châu Phi, kéo dài hành trình và tăng chi phí.

Cuộc chiến của Mỹ và Israel với Iran làm giá nhiên liệu tăng, đồng thời gián đoạn xuất khẩu phân bón qua eo biển Hormuz. Chi phí sản xuất nông nghiệp vì thế bị đẩy lên, trong lúc thời tiết khô hạn do El Nino làm giảm sản lượng tại Ấn Độ và Đông Nam Á.

Giá lúa mì đã tăng hơn 30% trong năm 2026. Tại các nước xuất khẩu chủ chốt ở châu Á, giá gạo tăng 10-13% dù tồn kho vẫn lớn. Giá phân bón đã hạ so với mức đỉnh hồi đầu chiến tranh Iran nhưng vẫn ở mức cao.

Ông Manish Tiwary, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành Nestle Ấn Độ cho biết lạm phát gia tăng, đặc biệt ở nhóm thực phẩm, là thực tế doanh nghiệp đang đối mặt. Theo ông, chi phí hàng hóa tăng cao là một phần nguyên nhân khiến môi trường kinh doanh thêm khó khăn.

Tại Ai Cập, một ổ bánh mì lớn không được trợ giá hiện có giá khoảng 5 bảng Ai Cập (0,093 USD), tăng từ 4 bảng hồi tháng 7. Trong khi đó, giá dầu ăn tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) tăng khoảng 40%. Giá dầu thực vật tại Indonesia tăng 7% trong năm nay, dù nước này là nhà sản xuất dầu cọ lớn nhất thế giới. Tại Ấn Độ, sản lượng thiếu hụt khiến giá đường, hành tây và đậu trong tháng 9 tăng hơn 10% so với tháng trước.

Theo ông Sayed Abdel Hamid Mohamed, thợ làm bánh ở trung tâm thủ đô Cairo, áp lực chi phí không chỉ đến từ giá bột mì. Ông Mohamed cho biết việc thuê thợ lành nghề rất tốn kém. Giá điện, nước, men và các nguyên liệu làm bánh mì phục vụ người tiêu dùng cũng đồng loạt tăng.

Ông Tarek Azab, một khách hàng tại tiệm bánh, cho biết giá cả đã tăng liên tiếp nhiều lần trong vài năm qua, chứ không chỉ một vài lần.

Giá dầu và phụ phí rủi ro chiến tranh tăng mạnh đã đẩy cước vận chuyển trên một số tuyến quốc tế quan trọng, như từ Biển Đen đến Đông Nam Á, tăng khoảng 50%.

Tại một số nước, giá thực phẩm đã tăng từ cuối năm 2025. Cùng với sự sụt giảm từ nguồn cung trong nước, chi phí hàng hóa cao hơn dần chuyển sang người tiêu dùng, đe dọa đẩy lạm phát tăng nhanh hơn.

Các nhà nhập khẩu lớn ở Trung Đông và châu Phi từng trì hoãn mua hàng sau những vụ thu hoạch bội thu trong nước, nhưng nay cần trở lại thị trường thế giới. Điều này có thể khiến nhu cầu tăng mạnh.

Ông Alexander Karavaytsev, nhà kinh tế cấp cao tại Hội đồng Ngũ cốc Quốc tế (IGC) ở London, dự báo thị trường có thể đón một làn sóng nhu cầu mới đáng kể trong vài tháng tới khi các nhà nhập khẩu quay lại. Trong khi đó, ông Torero của FAO cho biết khả năng đệm của lượng dự trữ ngũ cốc toàn cầu kỷ lục đang suy giảm.

Theo ông Torero, lượng dự trữ và những vụ mùa bội thu trước đây đã giúp thị trường có bộ đệm, nhưng bộ đệm này bắt đầu chịu sức ép. Vì vậy, giá hàng hóa có thể tăng mạnh hơn.

Các doanh nghiệp chế biến thực phẩm thường mua nguyên liệu theo hợp đồng có thời hạn 3-6 tháng và hiện đang gia hạn những hợp đồng này. Các hợp đồng mới có giá cao hơn, trong khi đồng nội tệ suy yếu khiến chi phí tiếp tục đội lên.

Ông Franciscus Welirang, Giám đốc PT Indofood, công ty thực phẩm lớn nhất Indonesia, cho biết chi phí vận chuyển tăng cao. Khi quy đổi sang rupiah, tác động càng lớn do đồng tiền Indonesia suy yếu.

Theo các thương nhân, ngoài áp lực giá cả, doanh nghiệp chế biến thực phẩm còn gặp khó trong việc bảo đảm nguồn cung.

Một lãnh đạo cấp cao của công ty xay bột tại Jakarta cho biết một số nhà máy xay xát lúa mì ở Indonesia đang hoạt động dưới công suất do chiến tranh Nga-Ukraine làm giảm lượng hàng nhập khẩu. Người này đề nghị giấu tên vì không được phép phát ngôn với truyền thông.

Dữ liệu của Kpler cho thấy Indonesia nhập khẩu 491.000 tấn lúa mì trong tháng 9, giảm 41% so với cùng kỳ năm ngoái.

Tồn kho đậu nành và ngô hiện vẫn dồi dào, nhưng nguồn cung thời gian tới phụ thuộc vào sản lượng tại Mỹ và Nam Mỹ. Giá dầu cao hơn đang hỗ trợ giá cả hai loại nông sản khi chúng ngày càng được sử dụng nhiều để sản xuất nhiên liệu sinh học. Theo ông Karavaytsev của IGC, vụ thu hoạch lúa mì ở bán cầu nam được kỳ vọng thuận lợi, song bất kỳ rủi ro sụt giảm sản lượng nào tại các nước xuất khẩu như Australia và Argentina đều có thể tạo thêm sức ép tăng giá.

Ông Karavaytsev cảnh báo, nguy cơ giá tiếp tục tăng là đáng kể.