Nhật Bản đạt mục tiêu lạm phát 2% sau nhiều thập kỷ, BOJ đứng trước áp lực tăng lãi suất

Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) ngày 30/10 công bố báo cáo triển vọng kinh tế và giá cả hằng quý, trong đó đánh giá lạm phát cơ bản đã nhìn chung phù hợp với mục tiêu ổn định giá cả 2%.

Đánh giá này được xem là dấu mốc quan trọng đối với nền kinh tế lớn thứ tư thế giới, sau nhiều thập kỷ BOJ phải duy trì các biện pháp nới lỏng tiền tệ quy mô lớn nhằm đối phó tình trạng giảm phát và tăng trưởng trì trệ.

Lạm phát Nhật Bản đạt mức 2%, theo Ngân hàng Trung ương nước này

Cùng ngày, BOJ quyết định giữ nguyên lãi suất chính sách ở mức 1,25%, với tỷ lệ biểu quyết 8 phiếu thuận và 1 phiếu chống. Quyết định này phù hợp với dự báo trước đó của phần lớn thị trường.

Tuy nhiên, việc BOJ xác nhận đạt mục tiêu lạm phát không đồng nghĩa với việc chu kỳ điều chỉnh chính sách tiền tệ đã kết thúc. Ngược lại, giới phân tích cho rằng ngân hàng trung ương đang chuyển sang giai đoạn mới, trong đó nhiệm vụ trọng tâm là kiểm soát nguy cơ lạm phát vượt mục tiêu và từng bước đưa lãi suất về mức phù hợp với điều kiện kinh tế.

Mục tiêu lạm phát 2% được BOJ thiết lập năm 2013, vào đầu nhiệm kỳ của cố Thủ tướng Abe Shinzo, người thúc đẩy chương trình cải cách kinh tế và phối hợp với ngân hàng trung ương triển khai các biện pháp kích thích nhằm chấm dứt tình trạng giảm phát kéo dài. Trong giai đoạn này, Nhật Bản thực hiện chính sách tiền tệ siêu nới lỏng, bao gồm chương trình mua tài sản quy mô lớn và việc áp dụng lãi suất âm.

Tuy nhiên, dù BOJ liên tục bơm thanh khoản vào nền kinh tế, mục tiêu duy trì lạm phát ổn định ở mức 2% vẫn khó đạt được trong nhiều năm.

Những thay đổi gần đây trong môi trường kinh tế đã tạo điều kiện để Nhật Bản tiến gần hơn tới mục tiêu này. Giá hàng hóa tăng, đồng Yên suy yếu, thị trường lao động thắt chặt và sự cải thiện của hoạt động kinh tế đã góp phần thúc đẩy áp lực tăng giá trong nước.

Đặc biệt, tình trạng thiếu hụt lao động ngày càng rõ nét đang tạo thêm sức ép lên tiền lương, qua đó củng cố kỳ vọng lạm phát có thể duy trì ở mức mục tiêu mà không cần phụ thuộc quá nhiều vào các biện pháp kích thích tiền tệ.

Trong báo cáo mới nhất, BOJ đánh giá lạm phát cơ bản đã đạt trạng thái nhìn chung phù hợp với mục tiêu ổn định giá cả 2%.

Tuy nhiên, ngân hàng trung ương cũng cảnh báo nguy cơ kỳ vọng lạm phát trung và dài hạn tiếp tục tăng, khiến tốc độ tăng giá tiêu dùng có thể vượt khỏi mức được coi là phù hợp với mục tiêu ổn định giá cả.

Theo ông Shoki Omori, chiến lược gia lãi suất tại Deutsche Bank, tuyên bố mới của BOJ có thể được xem là sự thừa nhận rằng cuộc chiến chống giảm phát kéo dài đã đạt được kết quả, dù cơ quan này đưa ra đánh giá với thái độ tương đối thận trọng.

Chuyên gia này lưu ý lạm phát thực tế tại Nhật Bản đã vượt 2% trong phần lớn thời gian của bốn năm qua. Điểm khác biệt trong thông điệp lần này là BOJ tin tưởng lạm phát có thể duy trì quanh mức mục tiêu mà không cần tiếp tục dựa vào các biện pháp hỗ trợ mạnh mẽ từ chính sách tiền tệ.

Theo ông Omori, BOJ đang chuyển từ thách thức thúc đẩy lạm phát tăng lên mức mục tiêu sang nhiệm vụ ngăn chặn lạm phát vượt quá ngưỡng này.

Đối với thị trường trái phiếu, chuyên gia Deutsche Bank nhận định lãi suất chính sách 1,25% vẫn thấp hơn khoảng 1-1,5 điểm phần trăm so với tốc độ lạm phát không bao gồm năng lượng, cho thấy dư địa điều chỉnh chính sách tiền tệ vẫn còn đáng kể.

Trong báo cáo triển vọng mới nhất, Hội đồng Chính sách BOJ nâng nhẹ dự báo lạm phát không bao gồm thực phẩm tươi sống và năng lượng so với đánh giá được công bố hồi tháng 7.

Theo đó, chỉ số lạm phát này được dự báo duy trì trên mức mục tiêu trong năm tài chính hiện tại, kết thúc vào tháng 3/2027, cũng như trong hai năm tài chính tiếp theo.

BOJ đồng thời dự báo kinh tế Nhật Bản tiếp tục tăng trưởng ở mức vừa phải, được hỗ trợ bởi các biện pháp của Chính phủ, điều kiện tài chính thuận lợi và sự gia tăng nhu cầu công nghệ trên phạm vi toàn cầu. Đáng chú ý, làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) được kỳ vọng tạo thêm động lực tăng trưởng cho các doanh nghiệp Nhật Bản hoạt động trong lĩnh vực bán dẫn và phát triển hạ tầng công nghệ.

Triển vọng lạm phát duy trì ở mức cao hơn mục tiêu đang củng cố kỳ vọng BOJ tiếp tục tăng lãi suất trong thời gian tới.

Nhiều nhà kinh tế dự báo ngân hàng trung ương có thể nâng lãi suất thêm 0,25 điểm phần trăm tại cuộc họp chính sách vào tháng 12, đưa lãi suất từ 1,25% lên 1,5%.

Ông Marcel Thieliant, phụ trách nghiên cứu khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại Capital Economics, nhận định khả năng BOJ tiếp tục thắt chặt chính sách tiền tệ là tương đối lớn. Theo dự báo của chuyên gia này, lãi suất chính sách của Nhật Bản có thể đạt 2% vào giữa năm 2027.

Trong nội bộ BOJ, quan điểm về tốc độ điều chỉnh lãi suất cũng bắt đầu có sự khác biệt.

Thành viên Hội đồng Chính sách Takata Hajime đã bỏ phiếu ủng hộ phương án nâng lãi suất lên 1,5% ngay tại cuộc họp ngày 30/10. Theo ông Takata, việc đạt mục tiêu lạm phát đánh dấu sự chuyển đổi sang một giai đoạn mới của chính sách tiền tệ, đòi hỏi BOJ đẩy nhanh quá trình nâng lãi suất để ứng phó với những thay đổi của môi trường kinh tế.

Tuy nhiên, quyết định giữ nguyên lãi suất với tỷ lệ 8-1 cho thấy phần lớn thành viên Hội đồng Chính sách vẫn ưu tiên cách tiếp cận thận trọng, nhằm đánh giá thêm triển vọng tăng trưởng và diễn biến thị trường tài chính trước khi thực hiện bước điều chỉnh tiếp theo.

Bên cạnh quyết định về lãi suất, BOJ cũng thông báo điều chỉnh tăng nhẹ tốc độ bán các quỹ hoán đổi danh mục (ETF), tiếp tục quá trình thu hẹp bảng cân đối kế toán sau nhiều năm triển khai chính sách nới lỏng định lượng.

BOJ bắt đầu bán các quỹ ETF từ tháng 1/2026, nhằm từng bước giảm lượng tài sản cổ phiếu khổng lồ được tích lũy trong giai đoạn kích thích tiền tệ mạnh mẽ nhất. Danh mục ETF mà BOJ nắm giữ có giá trị sổ sách tương đương khoảng 250 tỷ USD.

Trước đó, ngân hàng trung ương lựa chọn tốc độ bán rất thận trọng, đến mức quá trình xử lý toàn bộ danh mục có thể kéo dài khoảng 100 năm nếu duy trì tốc độ ban đầu. Theo kế hoạch điều chỉnh, tốc độ bán tài sản được nâng lên tương đương khoảng 10 tỷ yên, tương đương 63,6 triệu USD mỗi ngày.

Quy mô này chỉ chiếm khoảng 0,1% giá trị giao dịch cổ phiếu hằng ngày trên thị trường chính Tokyo, cho thấy BOJ vẫn tìm cách hạn chế tác động trực tiếp đối với thanh khoản và biến động giá tài sản.

Động thái thu hẹp danh mục ETF diễn ra trong bối cảnh thị trường tài chính Nhật Bản chịu ảnh hưởng từ làn sóng bán tháo cổ phiếu công nghệ tại Mỹ.

Trước thời điểm BOJ công bố quyết định chính sách, nhà đầu tư tăng cường mua trái phiếu chính phủ Nhật Bản (JGB) nhằm giảm mức độ tiếp xúc với các tài sản rủi ro. Nhu cầu mua trái phiếu tăng khiến lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm giảm 5 điểm cơ bản, xuống còn 2,78%.

Diễn biến này phản ánh xu hướng tìm kiếm tài sản an toàn của nhà đầu tư trong bối cảnh thị trường chứng khoán Tokyo chịu sức ép từ đà giảm của nhóm cổ phiếu công nghệ toàn cầu.

Giới phân tích cho rằng triển vọng chính sách tiền tệ của BOJ sẽ tiếp tục là yếu tố quan trọng chi phối diễn biến lợi suất trái phiếu, tỷ giá đồng Yên và thị trường chứng khoán Nhật Bản trong những tháng cuối năm.

Thống đốc BOJ Ueda Kazuo dự kiến tổ chức họp báo vào cuối ngày 30/10 để giải thích thêm về quyết định chính sách và triển vọng kinh tế. Thị trường đặc biệt quan tâm đến đánh giá của ông Ueda về những thay đổi gần đây của điều kiện tài chính toàn cầu, trong đó có làn sóng bán tháo cổ phiếu công nghệ đang tác động đến thị trường Nhật Bản.

Việc BOJ xác nhận đạt mục tiêu lạm phát 2% được xem là bước ngoặt trong quá trình bình thường hóa chính sách tiền tệ của Nhật Bản. Tuy nhiên, thách thức đối với cơ quan này hiện không còn đơn thuần là đưa lạm phát lên mức mục tiêu, mà còn là xác định tốc độ nâng lãi suất phù hợp để kiểm soát áp lực giá cả mà không gây sức ép quá lớn lên tăng trưởng kinh tế và sự ổn định của thị trường tài chính.