Malaysia lần đầu cấp phép xuất khẩu đất hiếm thô theo cơ chế mới

Theo Bộ Tài nguyên thiên nhiên và Phát triển bền vững Malaysia, Cục Khoáng sản và Địa chất nước này đã chấp thuận một hồ sơ xin xuất khẩu đất hiếm phục vụ mục đích nghiên cứu và phát triển. Tuy nhiên, cơ quan chức năng chưa công bố danh tính doanh nghiệp nộp hồ sơ cũng như khối lượng và các thông tin cụ thể về lô hàng được cấp phép.

Đất hiếm là nhóm nguyên liệu quan trọng đối với nhiều ngành công nghiệp công nghệ cao, từ điện tử, năng lượng sạch đến sản xuất phương tiện điện và các ứng dụng quốc phòng. Trong bối cảnh nhu cầu đối với những nguyên liệu này gia tăng, khả năng khai thác, tinh chế và chế biến đất hiếm đang trở thành một yếu tố có ý nghĩa chiến lược đối với nhiều nền kinh tế.

Trung Quốc hiện giữ vai trò chi phối trong chuỗi cung ứng đất hiếm toàn cầu, đặc biệt ở các khâu chế biến và tinh chế. Vì vậy, Malaysia cùng một số quốc gia khác đang tìm cách phát triển năng lực trong nước, đa dạng hóa nguồn cung và giảm sự phụ thuộc vào một số trung tâm sản xuất chủ chốt.

Malaysia lần đầu cấp phép xuất khẩu đất hiếm thô theo cơ chế mới

Nới cơ chế xuất khẩu có điều kiện, mở đường cho đầu tư

Đầu tháng 10/2026, Malaysia ban hành hướng dẫn về xuất khẩu đất hiếm thô theo cơ chế có điều kiện, điều chỉnh lệnh tạm ngừng xuất khẩu được áp dụng từ năm 2024.

Theo quy định mới, nguyên liệu đất hiếm chưa qua chế biến có thể được xem xét cấp phép xuất khẩu để phục vụ nghiên cứu, phát triển hoặc chế biến, với điều kiện đáp ứng các yêu cầu quản lý hiện hành. Doanh nghiệp nước ngoài đủ điều kiện cũng có thể nộp hồ sơ theo hướng dẫn này.

Việc phê duyệt hồ sơ đầu tiên đánh dấu bước triển khai cụ thể của cơ chế mới. Tuy nhiên, đây không đồng nghĩa Malaysia mở cửa hoàn toàn hoạt động xuất khẩu đất hiếm thô, bởi việc cấp phép vẫn gắn với mục đích sử dụng và các điều kiện quản lý do cơ quan chức năng đặt ra.

Bộ Tài nguyên thiên nhiên và Phát triển bền vững Malaysia nhấn mạnh ưu tiên của nước này không phải là số lượng hồ sơ được chấp thuận, mà là chất lượng đầu tư, khả năng chuyển giao công nghệ và giá trị lâu dài mà các dự án mang lại.

Cách tiếp cận này cho thấy Malaysia hướng tới việc sử dụng nguồn tài nguyên đất hiếm để thu hút dòng vốn, công nghệ và năng lực chuyên môn, thay vì chỉ tập trung vào khai thác, xuất khẩu nguyên liệu thô.

Cuộc đua phát triển năng lực chế biến đất hiếm

Malaysia hiện là địa bàn hoạt động của Lynas Rare Earths, doanh nghiệp Australia thuộc nhóm những nhà sản xuất đất hiếm quy mô lớn bên ngoài Trung Quốc. Sự hiện diện của doanh nghiệp này tạo cơ sở để Malaysia phát triển vai trò trong chuỗi cung ứng đất hiếm quốc tế.

Bên cạnh đó, một số doanh nghiệp trong nước, trong đó có Berjaya, đang tìm hiểu các dự án liên quan đến lĩnh vực này. Doanh nghiệp Carester của Pháp cũng có kế hoạch xây dựng nhà máy tách đất hiếm tại bang Perak, miền Bắc Malaysia, phối hợp với Tập đoàn Malaco Mining của Malaysia. Theo thông tin được công bố, hơn 12 doanh nghiệp Mỹ cũng đang tìm kiếm cơ hội đầu tư tại quốc gia Đông Nam Á này.

Sự quan tâm của các nhà đầu tư quốc tế cho thấy tiềm năng của Malaysia trong việc thu hút nguồn lực phục vụ phát triển ngành công nghiệp đất hiếm. Tuy nhiên, để chuyển hóa lợi thế tài nguyên thành giá trị kinh tế bền vững, nước này vẫn cần giải quyết các yêu cầu về công nghệ chế biến, bảo vệ môi trường, quản lý tài nguyên và phát triển chuỗi cung ứng.

Trong bối cảnh các nền kinh tế lớn tìm cách đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu chiến lược, cơ chế cấp phép xuất khẩu có điều kiện có thể giúp Malaysia tạo thêm dư địa cho nghiên cứu, thử nghiệm và hợp tác đầu tư. Hiệu quả của chính sách sẽ phụ thuộc vào khả năng thu hút các dự án có hàm lượng công nghệ cao, thúc đẩy chế biến trong nước và bảo đảm lợi ích kinh tế lâu dài.