Cuộc đua giành “đám mây” tình báo của Tokyo

Oracle đang nổi lên như ứng viên dẫn đầu trong cuộc đua cung cấp các dịch vụ điện toán đám mây tối mật cho Nhật Bản, một dự án mà Washington coi là then chốt nhằm bảo đảm việc chia sẻ thông tin tình báo an toàn giữa Tokyo và các đồng minh, trong bối cảnh các mối đe dọa từ Trung Quốc ngày càng gia tăng.

Financial Times - dẫn theo bảy nguồn tin am hiểu các cuộc trao đổi giữa các tập đoàn công nghệ - cho biết Tokyo và Washington, công ty có trụ sở tại Texas hiện đang vượt lên trước Amazon Web Services, Microsoft và Google trong cuộc cạnh tranh cung cấp dịch vụ điện toán đám mây “cách ly mạng” cho Nhật Bản.

Việc Nhật Bản nghiêng về một nhà cung cấp điện toán đám mây của Mỹ được đưa ra sau nhiều vòng thảo luận sâu rộng với Washington, cùng một cuộc trao đổi giữa Tổng thống Donald Trump và Thủ tướng Takaichi Sanae hồi tháng 3.

Tokyo ngả về Washington nhằm củng cố hệ thống điện toán đám mây phục vụ công tác tình báo - an ninh quốc gia

Từ lâu, Mỹ đã thúc giục Nhật Bản củng cố năng lực an ninh mạng, do các hệ thống hiện có của Tokyo bị đánh giá là dễ tổn thương trước các cuộc tấn công mạng xuất phát từ Trung Quốc. Sự cấp bách của vấn đề càng tăng lên khi Washington muốn Nhật Bản mở rộng hợp tác trong sản xuất vũ khí, đồng thời tăng cường khả năng răn đe trước Bắc Kinh.

Giới chức Mỹ cũng cho rằng Nhật Bản cần một nền tảng an ninh mạng chặt chẽ hơn nếu muốn có cơ hội gia nhập Ngũ Nhãn (Five Eyes), cơ chế chia sẻ tình báo gồm Mỹ, Anh, Australia, New Zealand và Canada. Các quan chức Anh và Nhật Bản cho biết kế hoạch hợp tác chế tạo máy bay chiến đấu thế hệ tiếp theo cũng làm gia tăng sức ép buộc Tokyo phải xây dựng một hạ tầng đủ an toàn để trao đổi dữ liệu mật.

Những yêu cầu từ các chính phủ đồng minh đã tác động trực tiếp đến lựa chọn của Nhật Bản về mô hình điện toán đám mây không kết nối internet (air-gapped cloud), nhằm gia cố một hệ thống mạng mà một nguồn tin mô tả là còn “lạc hậu”.

Về nguyên tắc, điện toán đám mây cách ly mạng được xem là an toàn hơn vì không kết nối trực tiếp với internet. Các chính phủ vẫn có thể trao đổi thông tin giữa những môi trường đám mây biệt lập thông qua các cổng chuyên dụng, được tích hợp nhiều lớp bảo vệ ở cấp độ cao.

Oracle, tập đoàn do tỷ phú Larry Ellison - một đồng minh của ông Trump - sáng lập, đã sớm trở thành ứng viên sáng giá sau khi phát tín hiệu với Tokyo rằng họ có thể cung cấp một dịch vụ an toàn hơn. Trong khi đó, cả Microsoft và AWS đều có kinh nghiệm đáng kể trong việc triển khai các mô hình điện toán đám mây khép kín, song theo những nguồn tin am hiểu vấn đề, hai tập đoàn này không mặn mà với việc cung cấp giải pháp như vậy vì các cân nhắc thương mại. Họ lập luận với Tokyo rằng những giải pháp thương mại thay thế đã đủ bảo đảm an toàn.

Theo các nguồn tin nắm được quan điểm của họ, Microsoft và AWS tỏ ra không hài lòng trước đánh giá của phía Mỹ rằng dịch vụ điện toán đám mây của Nhật Bản cần phải được tách biệt hoàn toàn khỏi mạng internet.

Oracle, Microsoft, Google và văn phòng Thủ tướng Nhật Bản đều từ chối bình luận. AWS tuyên bố thông tin của Financial Times là “sai”, đồng thời khẳng định tập đoàn này cung cấp các giải pháp tách biệt hoàn toàn khỏi mạng internet cho khách hàng xử lý thông tin mật.

“Chúng tôi hợp tác với mọi khách hàng, bao gồm cả Chính phủ Nhật Bản, để thiết kế kiến trúc đáp ứng tốt nhất các yêu cầu về an ninh, chủ quyền và nhiệm vụ của họ”, AWS cho biết.

Dù vậy, Nhật Bản vẫn chưa đưa ra quyết định cuối cùng. Hai nguồn tin am hiểu tình hình cho biết Tokyo vẫn có thể chia nhỏ hợp đồng cho nhiều nhà cung cấp.

Một số nguồn tin khác cho rằng Nhật Bản có thể trước hết xây dựng một hệ thống điện toán đám mây cách ly hoàn toàn, sau đó bổ sung công nghệ thương mại để xử lý những dữ liệu nhạy cảm nhưng chưa thuộc cấp “tối mật”.

Đại sứ Mỹ tại Nhật Bản George Glass đang giám sát một nhóm công tác có nhiệm vụ liên lạc với Oracle, các đối thủ cạnh tranh của tập đoàn này và Chính phủ Nhật Bản.

Những người chỉ trích phương án điện toán đám mây cách ly hoàn toàn cho rằng giải pháp này rất tốn kém và mất nhiều thời gian, bởi các trung tâm dữ liệu mới phải được xây dựng ngay tại Nhật Bản. Trong trường hợp xảy ra xung đột, các cơ sở này cũng có thể trở thành mục tiêu của Trung Quốc.

Tại Nhật Bản cũng xuất hiện tranh luận về chủ quyền số và nguy cơ phụ thuộc quá lớn vào một doanh nghiệp Mỹ, nhất là sau khi chính quyền Trump từng tạm thời cấm Anthropic xuất khẩu mô hình AI Mythos.

Những người ủng hộ mô hình trong đó một doanh nghiệp Nhật Bản trở thành đối tác đầy đủ của một tập đoàn Mỹ thừa nhận rằng các công ty trong nước hiện còn thiếu năng lực và sẽ chủ yếu đóng vai trò hỗ trợ. Theo bà Pamela Phan, người từng là Phó trợ lý Ngoại trưởng Mỹ phụ trách thương mại khu vực châu Á đến tháng 4, việc Nhật Bản xếp các chương trình điện toán đám mây vào nhóm “sản phẩm thiết yếu” theo luật an ninh kinh tế năm 2022 cho thấy Tokyo “coi điện toán đám mây là một năng lực chiến lược gắn liền với an ninh quốc gia”.

“Sự tăng tốc nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo tạo sinh chỉ làm gia tăng mối lo rằng việc phụ thuộc vào điện toán đám mây do nước ngoài kiểm soát có thể khiến từ các dịch vụ công trong nước, hạ tầng trọng yếu cho tới dữ liệu nhạy cảm bị phơi bày quá mức”, bà Phan, hiện là đối tác tại DGA-Albright Stonebridge Group, nhận định.

Một cố vấn của Chính phủ Nhật Bản cho biết Tokyo lo ngại trước nguy cơ phụ thuộc vào một công ty Mỹ, trong bối cảnh cách ông Trump ứng xử với các đồng minh đã phần nào làm lung lay niềm tin của Nhật Bản đối với Washington.