Quân đội Mỹ ngày 7/7 phát động một đợt tiến công mới nhằm vào Iran, đồng thời thu hồi giấy phép cho phép Tehran bán dầu sau khi ba tàu chở dầu bị trúng đạn tại eo biển Hormuz, làm gia tăng sức ép đối với thỏa thuận ngừng bắn vốn mong manh.
Sau một ngày đông đảo người dân Iran tập trung tại thành phố thánh Qom để tiễn biệt cố lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) thông báo đã mở một loạt cuộc tiến công nhằm gây tổn thất nặng nề cho Iran. CENTCOM nêu rõ: “Hành động gây hấn của Iran là không chính đáng, nguy hiểm và vi phạm rõ ràng thỏa thuận ngừng bắn”.
 |
| Thông báo của Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ (CENTCOM) về đợt tấn công mới nhất nhằm vào Iran |
Truyền thông Iran cho biết rạng sáng 8/7 theo giờ địa phương đã xảy ra một số vụ nổ tại thành phố cảng Sirik ở miền nam, đảo Qeshm và Bandar Abbas. Tuy nhiên, hiện chưa có thông tin chi tiết về nguyên nhân, cũng như thiệt hại về người và tài sản.
Những diễn biến trên làm gia tăng nguy cơ đổ vỡ thỏa thuận ngừng bắn mà Mỹ và Iran đạt được tháng trước, vốn tạm thời chấm dứt cuộc xung đột bùng phát từ tháng 2 sau các cuộc tiến công của Mỹ và Israel trên lãnh thổ Iran. Trong một động thái có thể làm suy yếu thỏa thuận này, Washington ngày 7/7 đã rút lại nhượng bộ quan trọng cho phép Iran bán dầu trên thị trường quốc tế.
Giá dầu tăng hơn 3% sau khi Mỹ công bố quyết định thu hồi giấy phép nói trên.
Một quan chức Mỹ trước đó cho biết các nhà đàm phán vẫn tiếp tục làm việc với thiện chí nhằm hướng tới một thỏa thuận cuối cùng với Iran. Tuy nhiên, việc kiểm soát eo biển Hormuz đem lại cho Tehran đòn bẩy lớn, tạo thế giằng co với lực lượng quân sự mạnh nhất thế giới. Một số nhà phân tích nhận định Iran có thể sử dụng các vụ việc liên quan tàu thuyền để nhấn mạnh lợi thế đàm phán trong tiến trình tìm kiếm một thỏa thuận hòa bình dài hạn với Mỹ.
Theo thỏa thuận tạm thời giữa Mỹ và Iran hồi tháng trước, Bộ Tài chính Mỹ ngày 22/6 đã cấp giấy phép chung cho phép bán dầu thô, các sản phẩm dầu mỏ và hóa dầu có nguồn gốc từ Iran đến ngày 21/8. Việc thu hồi giấy phép ngày 7/7 đồng nghĩa với việc Iran phải chấm dứt mọi giao dịch liên quan trước ngày 17/7. Bộ Ngoại giao Iran lên án quyết định này, cho rằng đây là hành động vi phạm thỏa thuận khung nhằm chấm dứt chiến tranh, đồng thời khẳng định Washington phải chịu trách nhiệm về mọi hệ quả phát sinh.
Bộ Ngoại giao Iran cho biết nước này sẽ áp dụng mọi biện pháp cần thiết nhằm bảo vệ lợi ích và an ninh quốc gia.
Qatar cáo buộc Iran đứng sau vụ tiến công nhằm vào các tàu, trong đó có tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng Al Rekayyat của Qatar. Theo các nguồn tin, tàu này bị máy bay không người lái tiến công vào đêm trước đó, gây cháy tại phòng máy; thủy thủ đoàn an toàn và đang được sơ tán.
Các nguồn tin an ninh hàng hải cho biết một tàu chở dầu thô mang cờ Arab Saudi, được cho là siêu tàu chở dầu Wedyan, cũng bị hư hại ngoài khơi Oman. Nguyên nhân vụ việc chưa được làm rõ.
Bộ Ngoại giao Qatar cho biết đã triệu tập Phó Đại sứ Iran để trao công hàm phản đối liên quan vụ tiến công tàu chở dầu.
Trong khi đó, Bộ Ngoại giao Iran cho rằng các cáo buộc của Qatar là “khó hiểu”, khẳng định Tehran đang thực hiện đầy đủ các cam kết, đồng thời nhấn mạnh tàu thương mại có thể đối mặt rủi ro nếu sử dụng các tuyến đường chưa được phối hợp với Iran.
Một quan chức Mỹ khác, đề nghị không nêu tên, cho biết các dấu hiệu ban đầu cho thấy Iran đã nổ súng vào ba tàu thương mại.
Theo giới quan sát, các nhà cầm quyền Iran đang hướng tới việc thiết lập một cơ chế thu phí lâu dài tại khu vực này, động thái có thể tạo ra thay đổi đáng kể trong cán cân quyền lực ở Trung Đông, nơi Washington từ lâu đóng vai trò là bên bảo đảm an ninh.
Ở trong nước, giới lãnh đạo Iran tận dụng thời gian quốc tang lãnh tụ tối cao quá cố Ali Khamenei, bắt đầu từ tuần trước, để thể hiện khả năng kiểm soát tình hình sau khi ông Khamenei cùng con gái, cháu gái, con rể và con dâu thiệt mạng trong ngày đầu tiên của cuộc chiến.
Ngày 7/7, linh cữu nhà lãnh đạo Iran và các thành viên gia đình được đưa qua các tuyến phố ở Qom. Hàng trăm nghìn người mang cờ và biểu ngữ, trong đó có nội dung so sánh ông Khamenei với các vị tử đạo Shi’ite được tôn kính. Đám đông hô vang khẩu hiệu và tuyên bố sẽ trả thù cho ông Ali Khamenei. Một số người mang biểu ngữ có nội dung phản đối Tổng thống Mỹ Donald Trump. Cuối ngày 7/7, truyền thông nhà nước Iran phát đoạn phim được cho là ghi lại cảnh máy bay chở linh cữu ông Khamenei tại sân bay thành phố Najaf, thánh địa của người Shia ở Iraq.
Cuộc chiến hiện tạm lắng theo thỏa thuận hòa bình tạm thời đạt được tháng trước, nhằm tạo khoảng thời gian 60 ngày cho đàm phán về một thỏa thuận lâu dài. Vòng đàm phán gián tiếp tại Qatar đã kết thúc tuần trước nhưng chưa ghi nhận dấu hiệu tiến triển đáng kể.
Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần cảnh báo sẽ nối lại các cuộc ném bom. Gần đây nhất, ngày 6/7, ông phát biểu với báo giới tại Phòng Bầu dục: “Chúng ta hoặc sẽ đạt được một thỏa thuận, hoặc sẽ hoàn tất công việc... Chúng ta có thể phá hủy các cây cầu của họ trong một giờ, có thể cắt đứt nguồn cung cấp năng lượng của họ”. Đáp lại, Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi cho biết theo các điều khoản của bản ghi nhớ ngừng bắn tạm thời, các cuộc đàm phán về thỏa thuận cuối cùng sẽ “không bắt đầu nếu các mối đe dọa tiếp tục”.
 |
| Tổng thống Mỹ Donald Trump (phải) nhiều lần đe doạ tiếp tục nối lại các cuộc tấn công vào Iran. Đáp lại, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi (trái) - đại diện cho chính quyền Tehran - cho rằng thoả thuận hoà bình chỉ được tuân thủ một khi Washington rút lại các mối đe doạ |
Khi phát động cuộc chiến bốn tháng trước, ông Trump tuyên bố mục tiêu là phá hủy các chương trình hạt nhân và tên lửa của Iran, chấm dứt khả năng đe dọa các nước láng giềng, đồng thời tạo điều kiện để người dân Iran thay đổi giới lãnh đạo.
Tuy nhiên, các mục tiêu trên đến nay chưa đạt được. Washington cho rằng một thỏa thuận lâu dài sẽ ngăn chặn chương trình mà Mỹ cáo buộc có thể giúp Iran chế tạo bom hạt nhân, trong khi Tehran nhiều lần khẳng định chưa bao giờ theo đuổi vũ khí hạt nhân.
