Nợ công Mỹ vượt 40 nghìn tỷ USD, áp lực tài khóa thêm căng thẳng

Nợ công của Mỹ lần đầu vượt mốc 40 nghìn tỷ USD, theo số liệu Bộ Tài chính nước này công bố ngày 19/8, làm gia tăng quan ngại về rủi ro tài khóa trong bối cảnh chi phí cho các chương trình an sinh xã hội và nghĩa vụ trả lãi tiếp tục tăng nhanh hơn nguồn thu ngân sách, vốn chịu tác động từ các chính sách cắt giảm thuế.

Báo cáo hằng ngày về số dư tiền mặt và nợ của Bộ Tài chính Mỹ cho thấy tổng nợ công chưa thanh toán đạt 40,047 nghìn tỷ USD vào ngày 18/8. Trong đó, chứng khoán Kho bạc do công chúng nắm giữ là 32,266 nghìn tỷ USD, còn nợ liên chính phủ ở mức 7,782 nghìn tỷ USD.

Nợ công Mỹ vượt 40 nghìn tỷ USD, áp lực tài khóa thêm căng thẳng

Nợ liên bang hiện đã tăng hơn gấp đôi trong chưa đầy một thập kỷ, từ mức 19,95 nghìn tỷ USD khi ông Donald Trump bắt đầu nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên vào tháng 1/2017. Khoảng một phần ba mức tăng diễn ra trong giai đoạn chính phủ vay mượn mạnh để tài trợ cho các biện pháp ứng phó đại dịch Covid-19 dưới nhiệm kỳ đầu của ông Trump và người kế nhiệm ban đầu của ông là Joe Biden. Phần còn lại phản ánh tác động cộng hưởng từ các lựa chọn chính sách tài khóa của hai chính quyền cùng tình trạng mất cân đối kéo dài giữa chi tiêu và nguồn thu.

Các tổ chức giám sát ngân sách đã dự báo việc Mỹ vượt ngưỡng nợ này trong nhiều tuần trước đó, đồng thời cảnh báo nguy cơ một cuộc khủng hoảng nợ toàn diện nếu Quốc hội không sớm xử lý triển vọng tài khóa thiếu bền vững thông qua tăng thu, giảm chi hoặc kết hợp cả hai biện pháp.

Bà Maya MacGuineas, Chủ tịch Ủy ban Ngân sách Liên bang có trách nhiệm, cho rằng khoản nợ 40 nghìn tỷ USD không chỉ là một con số trên sổ sách chính phủ mà còn tác động tới toàn bộ nền kinh tế, cuối cùng có thể ảnh hưởng tới túi tiền của người dân theo nhiều cách khác nhau.

Theo bà MacGuineas, việc vay mượn ngày càng lớn có thể làm gia tăng áp lực lạm phát, thu hẹp dư địa ngân sách cho các ưu tiên khác và khiến Mỹ dễ bị tổn thương hơn trước các tình huống khẩn cấp trong nước cũng như bất ổn quốc tế.

Bà cũng lưu ý rằng mốc 40 nghìn tỷ USD được thiết lập chưa đầy 5 tháng sau khi nợ công Mỹ chạm 39 nghìn tỷ USD, đồng thời quy mô nợ đã tăng gấp bốn lần trong chưa đầy 20 năm, sau khi Mỹ mất tới năm 1981 mới lần đầu đạt mốc 1 nghìn tỷ USD. Diễn biến này, theo bà, cho thấy sự suy giảm tài khóa của một cường quốc toàn cầu đã trở nên dễ dự báo một cách đáng lo ngại.

Tâm lý thận trọng của các chủ nợ toàn cầu đối với Mỹ cũng có dấu hiệu gia tăng, khi nhu cầu từ nhà đầu tư nước ngoài — nhóm đang nắm giữ gần một phần ba lượng trái phiếu Kho bạc — suy giảm trong năm qua.

Sau khi cuộc đấu giá 25 tỷ USD trái phiếu Kho bạc kỳ hạn 30 năm kết thúc với mức lợi suất cao nhất kể từ năm 2021, lợi suất trái phiếu dài hạn của Mỹ tiếp tục tăng lên vùng cao nhất trong gần hai thập kỷ vào ngày 18/8. Diễn biến này phản ánh việc nhà đầu tư yêu cầu mức bù đắp cao hơn trước khối lượng phát hành lớn của Chính phủ Mỹ, trong khi giá trái phiếu và lợi suất luôn biến động ngược chiều.

Ngày 19/8, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent thông báo tăng gấp đôi quy mô mua lại trái phiếu Kho bạc kỳ hạn 10-30 năm lên ít nhất 4 tỷ USD mỗi đợt, trong một nỗ lực nhằm hạ nhiệt lợi suất ở các kỳ hạn dài.

Lợi suất trái phiếu Kho bạc tăng ở các kỳ hạn dài thường kéo theo lãi suất thế chấp, vay mua ô tô và tín dụng thương mại đi lên. Trong bối cảnh gánh nặng nợ chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, ông Trump tiếp tục nhắc lại quan điểm cho rằng lãi suất cần được điều chỉnh giảm.

Tại Nhà Trắng, khi được hỏi liệu người Mỹ có nên lo ngại trước biến động trên thị trường trái phiếu hay không, ông Trump cho rằng không cần quá lo lắng, đồng thời nhấn mạnh Mỹ vẫn là một nền kinh tế mạnh và lãi suất hiện ở mức bất hợp lý. Theo ông, khi quốc gia duy trì sức mạnh kinh tế, mặt bằng lãi suất nên giảm xuống.

Tuần trước, Bộ Tài chính Mỹ báo cáo thâm hụt ngân sách tháng 7 ở mức 432 tỷ USD, cao thứ tư trong lịch sử nước này. Nguyên nhân đến từ việc hoàn thuế quan khiến thu nhập hải quan âm tháng thứ ba liên tiếp, trong khi chi tiêu cho An sinh xã hội và Medicare dành cho người cao tuổi tiếp tục tăng. Thâm hụt trong 10 tháng đầu năm tài khóa 2026 đã vượt tổng mức thâm hụt của cả năm tài khóa 2025, dù năm tài khóa hiện tại vẫn còn hai tháng.

Trong nội bộ Đảng Cộng hòa, ông Trump phần lớn không đi theo quan điểm của nhóm ngày càng thu hẹp ủng hộ chính sách thắt chặt chi tiêu, mà lựa chọn duy trì quy mô chi ngân sách lớn trong cả hai nhiệm kỳ. Riêng nhiệm kỳ đầu, nợ công tăng thêm 7,8 nghìn tỷ USD, trong đó hơn một nửa phát sinh trong 9 tháng cuối nhiệm kỳ do các biện pháp ứng phó đại dịch.

Từ khi ông Trump bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai vào tháng 1/2025, gánh nặng nợ của Mỹ tăng thêm 3,8 nghìn tỷ USD, đưa tổng mức tăng trong hai nhiệm kỳ của ông lên 11,6 nghìn tỷ USD tính đến nay. Dưới thời ông Biden, nợ công tăng 8,4 nghìn tỷ USD, một phần do chi tiêu lớn để phục hồi hậu Covid-19, bên cạnh các khoản đầu tư vào hạ tầng, trợ cấp năng lượng sạch và những ưu tiên khác của Đảng Dân chủ.

Ủy ban Ngân sách Liên bang có trách nhiệm ước tính các lựa chọn chính sách của cả ông Trump và ông Biden đã khiến quỹ đạo nợ liên bang tăng cao hơn mức dự kiến theo các đạo luật chi tiêu hiện hành tại thời điểm mỗi người nhậm chức.

Chẳng hạn, gói lập pháp chủ chốt trong nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump — Đạo luật Một Dự luật Lớn Tuyệt vời — được Văn phòng Ngân sách Quốc hội, cơ quan kế toán phi đảng phái của Quốc hội Mỹ, dự báo sẽ làm tăng thêm 4,7 nghìn tỷ USD nợ công.

Ông Trump mô tả nhiệm kỳ tổng thống thứ hai là giai đoạn tập trung cắt giảm chi phí, thể hiện qua việc tinh giản nhân sự tại các cơ quan liên bang theo yêu cầu của Bộ Hiệu quả Chính phủ phi chính phủ. Tuy nhiên, phần lớn các khoản cắt giảm nhắm vào nhóm chi tiêu “tùy ý”, vốn chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong ngân sách liên bang. Mỹ hiện chi khoảng 7 nghìn tỷ USD mỗi năm, trong đó khoảng 60% dành cho các chương trình “bắt buộc” như An sinh xã hội, Medicare, Medicaid và chăm sóc cựu chiến binh — các khoản thường có xu hướng tăng theo chi phí sinh hoạt.

Ngoài ra, Mỹ phải dành thêm khoảng 1,1 nghìn tỷ USD để trả lãi cho các khoản vay, khoản chi ngày càng lớn khi nợ công tăng và lãi suất leo thang. Năm tài khóa 2025 đánh dấu lần đầu chi phí trả nợ vượt ngân sách dành cho Lầu Năm Góc. Trong 10 tháng đầu năm tài khóa 2026, chi phí lãi vay đã vượt chi tiêu Medicare, trở thành khoản mục lớn thứ hai trong ngân sách liên bang, chỉ sau hệ thống lương hưu An sinh xã hội.

Áp lực tài khóa của Mỹ còn đến từ chi phí hưu trí và chăm sóc sức khỏe ngày càng lớn đối với thế hệ sinh trong giai đoạn bùng nổ dân số. Điều này tiếp tục gây sức ép lên các quỹ tín thác của An sinh xã hội và Medicare, trong khi nguồn thu từ thuế lương và thuế thu nhập không đủ bù đắp toàn bộ nhu cầu chi tiêu liên bang.