Eni đặt cược vào nhiệt hạch - “nhà máy lọc dầu” mới của ngành năng lượng?

Tập đoàn dầu khí Eni của Italia đang gia tăng đầu tư vào năng lượng nhiệt hạch, xem đây là hướng đi có thể trở thành “nhà máy lọc dầu tiếp theo” trong chiến lược phát triển dài hạn, đồng thời đặt mục tiêu nằm trong nhóm doanh nghiệp năng lượng đầu tiên thương mại hóa công nghệ này tại châu Âu.

Tập đoàn năng lượng Eni (Italia) đặt cược vào năng lượng nhiệt hạch

Theo bà Francesca Ferrazza, phụ trách các sáng kiến nhiệt hạch từ tính tại Eni, cạnh tranh trong lĩnh vực nhiệt hạch đang ngày càng gia tăng khi công nghệ và kỳ vọng thị trường đã thay đổi đáng kể trong khoảng 5-6 năm qua. Bà cho rằng nhiệt hạch không còn chỉ được nhìn nhận như một hoạt động nghiên cứu thuần túy, mà đang dần được định hình như một ngành công nghiệp.

Đại diện Eni cho biết tập đoàn đặt mục tiêu đưa vào vận hành một nhà máy nhiệt hạch thương mại tại châu Âu vào đầu thập niên 2040, thậm chí có thể sớm hơn nếu các điều kiện công nghệ và thị trường thuận lợi.

Nhà máy này dự kiến do Commonwealth Fusion Systems (CFS), một công ty khởi nghiệp của Mỹ mà Eni tham gia đầu tư, phát triển. CFS đến nay đã huy động khoảng 3 tỷ USD và đặt mục tiêu đưa nhà máy thương mại đầu tiên tại Mỹ vào hoạt động trong những năm đầu thập niên 2030. Theo bà Ferrazza, nếu dự án tại Mỹ được khởi động thành công, điều đó sẽ mở ra thêm nhiều cơ hội cho CFS, trong đó có khả năng phát triển nhà máy thứ hai tại châu Âu với sự tham gia của Eni.

Nhận định trên được đưa ra trong bối cảnh nhiều tập đoàn năng lượng lớn như Shell, Chevron và RWE của Đức đang tham gia cuộc đua phát triển năng lượng nhiệt hạch, đặt cược sớm vào công nghệ được kỳ vọng có thể mang lại nguồn điện dồi dào, phát thải carbon thấp.

Năng lượng nhiệt hạch hướng tới việc tạo ra điện bằng cách tái tạo phản ứng hạt nhân cung cấp năng lượng cho Mặt trời, trong đó các hạt nhân nguyên tử được hợp nhất trong môi trường plasma siêu nóng. Công nghệ này được đánh giá phức tạp hơn nhiều so với quá trình phân hạch, tức việc tách nguyên tử đang được sử dụng trong các nhà máy điện hạt nhân truyền thống.

Dù các thí nghiệm trong phòng thí nghiệm đã cho thấy tiềm năng của nhiệt hạch, đến nay chưa có doanh nghiệp nào chứng minh được khả năng chuyển đổi công nghệ này thành một nhà máy điện thương mại vận hành hiệu quả.

Eni đặc biệt quan tâm tới quy trình thu hồi, chiết tách và tinh chế nhiên liệu nhiệt hạch đã qua sử dụng để đưa trở lại lò phản ứng, còn được gọi là chu trình nhiên liệu. Gần đây, tập đoàn đã thành lập liên doanh với Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Anh (UK Atomic Energy Authority; UKAEA) nhằm cung cấp dịch vụ tư vấn cho quy trình này.

Quy trình nói trên bao gồm việc thu hồi phần nhiên liệu chưa cháy từ lò phản ứng nhiệt hạch, sau đó tách tritium và deuterium - hai đồng vị hydro thường được sử dụng làm nhiên liệu nhiệt hạch - để tinh chế và tái sử dụng. Eni cho rằng kinh nghiệm nhiều thập kỷ trong xử lý hydro và hydrocarbon có thể tạo lợi thế kỹ thuật cho tập đoàn trong việc phát triển công nghệ này.

Theo bà Ferrazza, nhiên liệu nhiệt hạch có thể được xem là một lĩnh vực tinh chế mới đối với Eni cũng như đối với thế giới, và tập đoàn có cơ sở để đưa lĩnh vực này vào phạm vi năng lực của mình.

Chiến lược của Eni phản ánh sự quan tâm ngày càng lớn của các công ty năng lượng và tiện ích đối với nhiệt hạch, sau làn sóng đầu tư ban đầu do các tập đoàn công nghệ lớn dẫn dắt nhằm tìm kiếm nguồn năng lượng sạch cho các trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo. Chevron và Shell đã đầu tư vào Zap Energy của Mỹ, trong khi Cơ quan Thung lũng Tennessee (Tennessee Valley Authority), một đơn vị vận hành tiện ích thuộc sở hữu liên bang, đã hỗ trợ Type One Energy.

Trọng tâm trong tham vọng nhiệt hạch của Eni là quan hệ hợp tác với CFS, một trong những doanh nghiệp nhiệt hạch được tài trợ mạnh nhất hiện nay. Eni đã đồng ý mua điện từ nhà máy đầu tiên của CFS tại Mỹ theo một thỏa thuận mua bán điện có giá trị khoảng 1 tỷ USD.

Bà Ferrazza nhận định việc xây dựng các quan hệ đối tác phù hợp, cùng khả năng nhận được hỗ trợ từ chính phủ, đã trở nên thiết yếu trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt. Theo bà, các doanh nghiệp nhiệt hạch có thể cần tới hàng tỷ USD để đưa những nhà máy điện thương mại đầu tiên hòa lưới, do đó đây là cuộc chơi có quy mô rất lớn và không dễ chấp nhận thất bại.

Tuy nhiên, ông Chris Gadomski của BloombergNEF cho rằng các khoản đầu tư gần đây của những tập đoàn công nghệ lớn như Google vào cả nhiệt hạch và phân hạch cho thấy ngay cả những nhà đầu tư giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực này cũng chưa hoàn toàn chắc chắn về khả năng thành công của từng công nghệ. Theo ông, các nhà đầu tư đang phân bổ rủi ro nhằm bao quát nhiều kịch bản phát triển khác nhau.