Châu Âu đối mặt làn sóng thu hẹp công suất lọc dầu

Công suất lọc dầu tại châu Âu được dự báo có thể giảm khoảng 20% trong thập kỷ tới, bất chấp việc nhiều nhà máy trên lục địa này đang vận hành gần mức tối đa trong bối cảnh thị trường năng lượng chịu tác động từ căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông.

Trong khi các chính phủ kêu gọi duy trì, thậm chí mở rộng năng lực lọc dầu nhằm bảo đảm nguồn cung thiết yếu trước các cú sốc tương lai, giới đầu tư lại tỏ ra thận trọng với các dự án mới. Xu hướng này được cho là sẽ tiếp tục kéo giảm công suất tại cả châu Âu và Bắc Mỹ.

Các nước châu Âu đối mặt làn sóng thu hẹp công suất lọc dầu

Theo S&P Global Energy, sản lượng lọc dầu của châu Âu có thể giảm 20% trong giai đoạn từ nay đến năm 2035, xuống còn hơn 9 triệu thùng/ngày. Con số này thấp hơn đáng kể so với mức khoảng 14 triệu thùng/ngày vào đầu thế kỷ XXI.

Tại Mỹ, S&P Global Energy dự báo công suất lọc dầu sẽ giảm khoảng 7% trong 10 năm tới, còn 16,7 triệu thùng/ngày. Trái lại, các nhà máy tại Trung Đông, châu Phi và châu Á vẫn tiếp tục mở rộng. Ông Daniel Evans, người đứng đầu bộ phận lọc dầu của S&P Global, nhận định những cú sốc gần đây đã khiến phương Tây nhìn lại vai trò chiến lược của ngành lọc dầu, song khó có thể làm thay đổi các yếu tố nền tảng trong dài hạn.

Các nhà máy lọc dầu tại Mỹ và châu Âu, vốn chế biến dầu thô thành xăng, dầu diesel và nhiên liệu hàng không, đã hoạt động với công suất cao trong năm nay để bù đắp tình trạng thiếu hụt nguồn cung. Nhờ đó, biên lợi nhuận của lĩnh vực này cũng tăng mạnh.

Tuy nhiên, bức tranh tại các khu vực khác lại trái ngược. Nhiều doanh nghiệp ở Trung Quốc, Trung Đông, Ấn Độ và châu Phi đã đầu tư xây dựng các tổ hợp lọc dầu quy mô lớn, hiện đại và có sức cạnh tranh cao hơn.

Một yếu tố khác tác động đến quyết định đầu tư là sự gia tăng nhanh của xe điện. Khi xe điện và xe hybrid chiếm thị phần lớn hơn, nhu cầu tiêu thụ nhiên liệu truyền thống tại châu Âu được dự báo tiếp tục suy giảm.

Theo Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô châu Âu, doanh số xe điện trong nửa đầu năm đã tăng gần 63% tại Pháp và 48% tại Đức. Trong ngắn hạn, các rủi ro địa chính trị có thể khiến chính phủ các nước ưu tiên bảo đảm nguồn cung nhiên liệu, qua đó tạo thêm dư địa cho một số nhà máy dễ bị tổn thương. Dù vậy, giới phân tích cho rằng các cơ sở cũ, quy mô nhỏ vẫn khó tránh khỏi áp lực đóng cửa.

Ông Eugene Lindell, người đứng đầu bộ phận sản phẩm lọc dầu tại FGE NexantECA, cho rằng việc đóng cửa một nhà máy lọc dầu ở thời điểm hiện nay có thể phát đi tín hiệu không phù hợp. Theo ông, các chính phủ có thể sẵn sàng hỗ trợ tài chính hoặc dành mức độ ưu tiên cao hơn cho các tài sản lọc dầu trong nước.

Ông Lindell nhận định khả năng đóng cửa trong khoảng 18 tháng tới là không cao, nhưng các lực kéo dài hạn của thị trường sẽ không dễ bị đảo chiều. Cùng quan điểm, ông Dev Sanyal, Giám đốc điều hành VaroPreem, doanh nghiệp có các nhà máy lọc dầu cung cấp khoảng 10% nhiên liệu đường bộ của châu Âu, cho rằng giới hoạch định chính sách đã bắt đầu nhìn nhận lĩnh vực này theo hướng chiến lược hơn.

Theo ông Sanyal, bài học đặt ra là cần có tầm nhìn dài hạn, nhất là khi làn sóng đóng cửa các nhà máy lọc dầu nhỏ trong những năm gần đây đã khiến châu Âu phụ thuộc nhiều hơn vào nhiên liệu nhập khẩu.

Riêng trong năm ngoái, châu Âu đã mất khoảng 500.000 thùng/ngày công suất lọc dầu, trong khi Anh đóng cửa 2 trong số 6 nhà máy lọc dầu.

Ông Sanyal cho biết các nhà hoạch định chính sách ngày càng quan tâm đến khả năng hệ thống năng lượng châu Âu có thể cung cấp đủ nguồn lực cần thiết và vận hành ổn định trong mọi điều kiện hay không, trong đó có cả yêu cầu về quốc phòng.

Dẫn ví dụ về máy bay F-35 và xe tăng Leopard, ông cho rằng các phương tiện này vẫn sử dụng năng lượng truyền thống, chứ không vận hành bằng hydro. Điều này cho thấy nhiên liệu hóa thạch vẫn giữ vai trò nhất định trong các lĩnh vực then chốt.

Bên cạnh đó, các chủ sở hữu nhà máy lọc dầu cũng cần mức độ chắc chắn cao hơn trước khi quyết định rót vốn. Thông thường, các nhà máy phải đầu tư hàng trăm triệu USD sau vài năm vận hành để bảo dưỡng lớn và nâng cấp thiết bị.

Theo ông Alan Gelder, chuyên gia tại Wood Mackenzie, các đợt bảo dưỡng định kỳ thường là thời điểm để chủ sở hữu đánh giá liệu một nhà máy lọc dầu đã cũ có còn triển vọng hoạt động lâu dài hay không.

Ông Gelder dẫn trường hợp Grangemouth tại Anh, nơi các chủ sở hữu sau một chu kỳ bảo dưỡng lớn có thể nhận thấy quy mô chi phí cần bỏ ra là rất lớn. Trong bối cảnh triển vọng biên lợi nhuận lọc dầu còn nhiều bất định, một số chủ sở hữu có thể lựa chọn không tiếp tục đầu tư.

Tại Mỹ, Tổng thống Donald Trump đã công bố kế hoạch xây dựng nhà máy lọc dầu lớn mới đầu tiên của nước này trong khoảng 5 thập kỷ tại Texas, đồng thời thúc đẩy việc khởi động lại nhà máy lọc dầu Saint Croix ở Quần đảo Virgin thuộc Mỹ. Cơ sở này từng được tái vận hành trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump nhưng sau đó lại phải đóng cửa chỉ sau vài tháng.