Mỹ gia tăng sức ép kinh tế với Iran

Ngày 19/8, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Washington sẽ triển khai một chiến dịch kinh tế quy mô lớn nhằm vào Iran, đồng thời cảnh báo áp đặt các biện pháp trừng phạt tài chính nghiêm khắc đối với bất kỳ quốc gia nào hỗ trợ Tehran né tránh lệnh trừng phạt.

Trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump cho biết chiến dịch này sẽ được tiến hành dưới hình thức chiến tranh kinh tế và cô lập với quy mô chưa từng có. Nhà lãnh đạo Mỹ cho rằng phía Iran, đã được trao cơ hội thuận lợi để đạt một thỏa thuận, song Tehran đã không tận dụng cơ hội đó.

Tuyên bố về việc phát động chiến tranh kinh tế của Tổng thống Mỹ Donald Trump, đăng trên mạng xã hội Truth Social ngày 19/8 (giờ địa phương)

Cũng theo ông Trump, lực lượng hải quân, không quân cùng các cơ sở sản xuất quân sự của Iran đã bị tàn phá, trong khi đồng tiền nước này mất giá nghiêm trọng; ông đồng thời nhận định chính quyền Iran đang ở trong tình thế hết sức khó khăn.

Tổng thống Mỹ cảnh báo mọi quốc gia có tổ chức tài chính, doanh nghiệp, sân bay hoặc cơ quan chính phủ tạo điều kiện hỗ trợ Iran đều có thể phải đối mặt với các hệ quả kinh tế nghiêm trọng.

Ông Trump đề cập các kênh buôn lậu dầu mỏ, hoạt động hoán đổi tiền tệ, chuyển tiền mặt, các cơ sở đổi ngoại tệ, đăng ký tàu thuyền và công ty bình phong như những mắt xích cần bị chặn đứng ngay lập tức, đồng thời nhấn mạnh Iran không được phép sở hữu vũ khí hạt nhân.

Động thái nêu trên mở rộng chiến dịch gây sức ép mà chính quyền Tổng thống Trump triển khai từ tháng 4 dưới tên gọi Chiến dịch Cuồng nộ Kinh tế, với mục tiêu cắt đứt các nguồn tài chính mà Washington cho là phục vụ hoạt động khủng bố toàn cầu và nguồn thu của chính quyền Iran.

Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi cáo buộc Washington tiếp tục leo thang trừng phạt sau khi các biện pháp trước đó không buộc được Tehran nhượng bộ, đồng thời cho rằng cách tiếp cận này gây trở ngại cho mọi nỗ lực đàm phán nhằm chấm dứt xung đột.

Diễn biến leo thang xảy ra một ngày sau khi Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), một trong những đối tác thương mại quan trọng nhất của Iran, đình chỉ toàn bộ giao dịch thương mại và tài chính với Tehran. Quyết định được đưa ra sau khi UAE cho biết Iran đã phóng hai tên lửa đạn đạo vào quốc gia vùng Vịnh này; phía Iran bác bỏ cáo buộc và cho rằng đây là một vụ dàn dựng. Trước khi xung đột bùng phát, UAE là nguồn cung hàng nhập khẩu lớn nhất của Iran, chiếm hơn 30% tổng kim ngạch nhập khẩu của nước này trong năm 2024, theo Tổ chức Thương mại thế giới (WTO).

Theo ông Bob McNally, Chủ tịch Rapidan Energy Group, đòn bẩy quan trọng nhất của Washington hiện nằm ở Trung Quốc, quốc gia có các mối liên hệ sâu rộng nhất với Iran về tài chính, hậu cần và thương mại. Ông McNally cũng lưu ý Bắc Kinh đã cho thấy khả năng sẵn sàng đáp trả.

Trả lời chương trình Squawk Box Asia của CNBC ngày 20/8, ông McNally nhận định thị trường dầu thô có thể không chịu tác động lớn từ các đe dọa trừng phạt, trừ trường hợp các lực lượng cứng rắn tại Iran đáp trả bằng hành động leo thang quân sự. Ông cho rằng thị trường dầu thô đang thận trọng hơn trước triển vọng eo biển Hormuz sớm được mở cửa trở lại một cách ổn định và bền vững.

Theo Lloyd’s List Intelligence, lưu lượng tàu thuyền qua eo biển Hormuz trong tuần qua tiếp tục thấp hơn đáng kể so với mức trước xung đột, trong bối cảnh việc Iran nhắm mục tiêu vào tàu thuyền và hải quân Mỹ phong tỏa các cảng của Iran khiến phần lớn các nhà khai thác tránh xa tuyến hàng hải trọng yếu này.

Dữ liệu sơ bộ của nhà cung cấp thông tin vận tải biển cho thấy trong tuần kết thúc ngày 16/8 có 73 chuyến vận chuyển đi qua khu vực này, giảm so với 91 chuyến trong tuần trước đó; hoạt động hiện chủ yếu do một nhóm nhỏ các nhà khai thác duy trì.

Trong phiên giao dịch ngày thứ năm, giá dầu Brent giao kỳ hạn tăng 0,5%, lên 92,09 USD/thùng; giá dầu thô West Texas Intermediate (WTI) của Mỹ tăng 0,3%, lên 86,07 USD/thùng.

Sau thông báo của ông Trump, các chỉ số chứng khoán tương lai của Mỹ thu hẹp mức tăng trước đó, trong đó hợp đồng tương lai chỉ số S&P 500 giảm.