Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian kêu gọi Tehran tìm cách chấm dứt cuộc xung đột với Mỹ trong điều kiện được cho là vẫn giữ được vị thế thuận lợi, trong bối cảnh sức ép kinh tế gia tăng đang làm xuất hiện những tranh luận trong nội bộ chính quyền về giới hạn tiếp tục đối đầu.
Trong tuần này, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Washington sẽ triển khai một chiến dịch được mô tả là “chiến tranh kinh tế” mới nhằm vào Iran, như một phần trong chiến lược buộc Tehran nhượng bộ các yêu cầu của Mỹ và mở lại eo biển Hormuz sau nhiều tuần nỗ lực ngoại giao gặp nhiều trở ngại.
 |
| Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian (trái) kêu gọi các nhà lãnh đạo cấp cao nước này cân nhắc giải quyết ổn thoả xung đột với Mỹ, trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump (phải) tuyên bố chiến tranh kinh tế với Iran |
Một thỏa thuận tạm thời giữa hai nước đã đổ vỡ vào tháng trước, trong khi hai bên cáo buộc lẫn nhau vi phạm cam kết. Các nhà hoạch định chính sách quân sự và thời chiến hàng đầu của Iran, trong đó có Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo, cho rằng Washington khó có thể được tin cậy; đồng thời nhận định Tehran vẫn có khả năng chống đỡ sức ép kinh tế và gây thêm tổn thất cho đối phương trước khi chấp nhận một giải pháp cuối cùng.
Tuy nhiên, một số quan chức cấp cao, trong đó có Tổng thống Pezeshkian và Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf, trưởng đoàn đàm phán của Iran, đã cảnh báo về những khó khăn kinh tế ngày càng nghiêm trọng khi đời sống người dân chịu tác động của chi phí sinh hoạt tăng cao. Trong phát biểu công khai hôm thứ Sáu, ông Pezeshkian, người phụ trách điều hành nền kinh tế nhưng không quyết định chiến lược thời chiến ở cấp cao nhất, cho rằng việc kết thúc chiến tranh ở thời điểm Iran còn giữ được vị thế mạnh và danh dự sẽ là lựa chọn phù hợp hơn.
Ông cũng bảo vệ bản ghi nhớ tạm thời mà Tehran ký với Washington hồi tháng 6, văn kiện được thiết kế nhằm từng bước mở lại eo biển và tạo nền tảng cho các cuộc đàm phán tiếp theo. Theo Tổng thống Iran, thỏa thuận này là phù hợp và tôn trọng lợi ích của Tehran, bởi Iran không phải đưa ra nhượng bộ nào, trong khi Mỹ phải gánh toàn bộ nghĩa vụ liên quan.
Những phát biểu trên được đưa ra trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Trump dường như tiếp tục đặt trọng tâm vào việc gia tăng sức ép kinh tế nhằm làm suy yếu Iran, thông qua việc Mỹ phong tỏa các cảng của nước này và cảnh báo về những hậu quả kinh tế nghiêm trọng đối với các quốc gia duy trì giao dịch với Tehran.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết Washington dự kiến công bố các biện pháp mới nhằm vào Iran vào thứ Hai (24/8), đồng thời nhấn mạnh mục tiêu là gây sức ép tối đa đối với nước cộng hòa Hồi giáo bằng các biện pháp trừng phạt được mô tả là nghiêm khắc nhất từ trước đến nay. Về phía Tehran, Bộ Ngoại giao Iran cho rằng các lệnh trừng phạt của Mỹ là hành động “khủng bố kinh tế” và “tội ác chống lại nhân loại”, đồng thời tuyên bố những người ra lệnh cũng như thực thi các biện pháp này phải chịu trách nhiệm trước pháp luật.
Các nhà lãnh đạo Iran vẫn phản đối việc mở lại eo biển Hormuz, tuyến đường thủy chiến lược ở Vịnh Ba Tư và là một trong những công cụ đòn bẩy quan trọng của Tehran đối với Washington, nếu không nhận được bảo đảm rằng Mỹ sẽ thực hiện các cam kết trong bất kỳ thỏa thuận nào.
Dù vậy, trong nội bộ giới cầm quyền Iran xuất hiện lo ngại rằng Tehran có thể đang sử dụng quá mức các lợi thế hiện có.
Thống đốc Ngân hàng Trung ương Iran Abdolnaser Hemmati trong tuần này cho biết hoạt động xuất khẩu dầu của Iran đã bị đình trệ, qua đó ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn thu từ dầu mỏ. Theo ông, thực tế hiện nay là Iran không thể xuất khẩu dầu, trong khi Mỹ đã phong tỏa dự trữ ngoại hối và ngăn Tehran tiếp cận các nguồn lực này.
Ông Yaser Mirzaei, Phó Giám đốc Tổ chức Tối ưu hóa Năng lượng Iran, cơ quan nhà nước phụ trách các vấn đề về năng lượng và quản lý tài nguyên, cũng cho biết nước này đang đối mặt với những hạn chế trong nhập khẩu xăng dầu và đã phải sử dụng đáng kể nguồn dự trữ trong những tháng gần đây để đáp ứng mức tiêu thụ trong nước ở mức cao.
Trong tháng này, lãnh đạo tối cao Iran Mojtaba Khamenei đã bổ nhiệm ông Mohsen Rezaei, cựu chỉ huy Lực lượng Vệ binh Cách mạng, giữ vị trí quan chức an ninh hàng đầu của đất nước. Một số nhà phân tích Iran cho rằng động thái này cho thấy vai trò của những nhân vật như ông Ghalibaf có thể đã bị thu hẹp.
Tuy nhiên, trong phát biểu tại Iraq hôm thứ Sáu (21/8), ông Ghalibaf cho rằng Iran không nên đồng nhất khả năng chống chịu về quân sự với sức bền của nền kinh tế. Theo ông, dù năng lực quân sự có mạnh đến đâu, đất nước vẫn khó có thể trụ vững nếu người dân thiếu thốn, lưu thông tài chính bị đình trệ, tăng trưởng kinh tế suy giảm và sản xuất trong nước không được bảo đảm. Ông nhấn mạnh Iran cần có kế hoạch để vượt qua các lệnh trừng phạt khắc nghiệt hiện nay.
