Theo Financial Times, xu hướng gia tăng tiết kiệm của hộ gia đình đang hiện diện tại phần lớn châu Âu. Dữ liệu cho thấy người dân ở khoảng 4/5 số quốc gia trong khu vực đang dành dụm nhiều hơn so với giai đoạn trước đại dịch Covid-19, trong bối cảnh các cú sốc liên tiếp khiến nhu cầu tích lũy dự phòng tài chính trở nên rõ nét hơn.
 |
| Người châu Âu tăng tiết kiệm, đà phục hồi kinh tế thêm chậm lại. |
Diễn biến này đang đặt ra thách thức đáng kể đối với triển vọng tăng trưởng của lục địa già. Nhiều nhà kinh tế cho rằng khủng hoảng năng lượng kéo dài, cùng áp lực lạm phát gia tăng, có thể tiếp tục khiến người tiêu dùng châu Âu ưu tiên tiết kiệm, trái ngược với xu hướng chi tiêu mạnh hơn tại Mỹ.
Các khảo sát người tiêu dùng của Ủy ban châu Âu cũng cho thấy ý định tiết kiệm vẫn duy trì ở mức cao hơn trước đại dịch, trong khi niềm tin tiêu dùng chưa phục hồi đáng kể.
Trong thời kỳ đại dịch, tỷ lệ tiết kiệm từng tăng mạnh do các nền kinh tế bị phong tỏa, hoạt động dịch vụ hạn chế và chi tiêu hộ gia đình sụt giảm. Vì vậy, các nhà kinh tế hiện theo dõi sát mô hình tiết kiệm so với thời điểm ngay trước khi Covid-19 bùng phát.
Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo GDP Mỹ tăng 2,3% trong năm nay, phần nào nhờ sức chi tiêu hộ gia đình vẫn vững, trong khi khu vực đồng euro chỉ được dự báo tăng 0,9% và Anh tăng 1%. Việc giá năng lượng tăng trở lại trong tháng này, xuất phát từ căng thẳng leo thang tại Trung Đông, có nguy cơ làm gia tăng lo ngại lạm phát trong các hộ gia đình và tiếp tục cản trở đà phục hồi tại châu Âu.
Ông Sebastian Dullien, Giám đốc nghiên cứu của IMK, viện nghiên cứu có trụ sở tại Berlin, nhận định nếu các hộ gia đình chỉ chi tiêu một phần nhỏ trong khối tiền tiết kiệm này, tiêu dùng sẽ được thúc đẩy đáng kể. Tuy nhiên, theo ông, việc giá năng lượng tăng trở lại trong năm nay đã một lần nữa phủ bóng lên triển vọng kinh tế.
Tại khu vực đồng euro, tỷ lệ tiết kiệm gộp — thước đo phần thu nhập khả dụng không được dùng để chi tiêu cho hàng hóa và dịch vụ — đạt 14,3% trong quý 1/2026, cao hơn đáng kể so với mức trung bình 12,5% trong 5 năm trước đại dịch.
Phân tích dữ liệu từ Eurostat và Văn phòng Thống kê Quốc gia Anh cho thấy, trong 18 quốc gia châu Âu có dữ liệu quý 1/2026, có 14 nước ghi nhận tỷ lệ tiết kiệm cao hơn so với trước đại dịch. Ngược lại, tỷ lệ tiết kiệm của Mỹ đã giảm xuống dưới mức trước đại dịch. Sự thận trọng trong chi tiêu được cho là bắt nguồn từ nhiều yếu tố, trong đó có các cú sốc nối tiếp làm suy giảm niềm tin, cùng lo ngại lạm phát quay trở lại sẽ bào mòn tiền tiết kiệm và ảnh hưởng đến mức sống. Lạm phát khu vực đồng euro trong tháng 7 đạt 2,9%, tăng mạnh so với cùng kỳ năm trước.
Tỷ lệ tiết kiệm cao về lý thuyết có thể trở thành nguồn lực cho một chu kỳ phục hồi do tiêu dùng dẫn dắt, nếu các hộ gia đình quyết định rút bớt tiền tích lũy để chi tiêu. Dù vậy, đến nay vẫn chưa có nhiều dấu hiệu cho thấy sự chuyển biến rõ rệt tại các nền kinh tế lớn của khu vực đồng euro, chẳng hạn Đức.
Bà Marieke Blom, kinh tế trưởng tại ING, cho rằng tiêu dùng hộ gia đình tiếp tục là điểm tựa tương đối vững cho kinh tế Mỹ nhờ nhu cầu hàng hóa và dịch vụ ổn định. Trong khi đó, các hộ gia đình châu Âu vẫn duy trì tâm lý thận trọng hơn, với mức tiết kiệm cao đang kìm hãm tiêu dùng.
Theo ông Holger Schmieding, chuyên gia tại Ngân hàng Berenberg, điểm đáng chú ý là thị trường lao động tại các quốc gia như Đức vẫn tương đối vững, cho thấy niềm tin và tiêu dùng yếu không thể chỉ được lý giải bằng nỗi lo mất việc làm. Ông cho rằng kể từ khi đại dịch bùng phát, các cuộc khủng hoảng liên tiếp đã khiến người dân trở nên nhạy cảm hơn với tin xấu và làm suy giảm lâu dài mức độ lạc quan về tương lai. Vì vậy, tiêu dùng cá nhân có thể là bộ phận phục hồi muộn nhất của nền kinh tế.
Một khác biệt quan trọng khác so với Mỹ là tại các nền kinh tế lớn của châu Âu, người dân ít tiếp xúc trực tiếp với thị trường chứng khoán hơn. Điều này đồng nghĩa các hộ gia đình không cảm nhận rõ tác động tích cực về tài sản từ đà tăng của giá cổ phiếu.
Theo nghiên cứu của một số viện nghiên cứu, trong đó có Trung tâm Nghiên cứu Chính sách châu Âu, các hộ gia đình châu Âu nắm giữ chưa đến một phần ba tài sản tài chính dưới dạng tiền mặt và tiền gửi. Tỷ lệ này tại Mỹ là 12%, khi các hộ gia đình Mỹ có xu hướng đầu tư nhiều hơn vào cổ phiếu và quỹ đầu tư.
Ông Rolf Bürkl, người đứng đầu bộ phận khí hậu tiêu dùng tại Viện Quyết định Thị trường Nuremberg, cho biết trong nhóm người cho rằng hiện là thời điểm phù hợp để tiết kiệm, lý do được nhắc đến nhiều nhất là xây dựng quỹ dự phòng khẩn cấp. Lạm phát đứng ở vị trí thứ hai, tiếp theo là bất ổn nói chung. Theo ông, nhiều hộ gia đình đang nỗ lực tái lập các khoản dự trữ tài chính, trong khi lạm phát không chỉ làm suy giảm sức mua mà còn bào mòn giá trị thực của tiền tiết kiệm.
