Mỹ và Trung Quốc thúc đẩy đối thoại, kiểm soát bất đồng

Ngày 23/9 (giờ địa phương), Tổng thống Mỹ Donald Trump chủ trì lễ đón Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Washington, mở đầu chuyến thăm kéo dài ba ngày. Chuyến thăm diễn ra trong bối cảnh quan hệ Mỹ-Trung tiếp tục đan xen hợp tác và cạnh tranh, còn nhiều khác biệt trong các vấn đề thương mại, công nghệ và tình hình Trung Đông.

Tại Căn cứ Liên hợp Andrews, bang Maryland, nơi chuyên cơ Air Force One đồn trú, Tổng thống Donald Trump và Đệ nhất phu nhân Melania Trump đón Tổng Bí thư, Chủ tịch Tập Cận Bình cùng Phu nhân Bành Lệ Viên. Lễ đón được tổ chức tại khu vực đường băng, với thảm đỏ dài 30 m đặt cạnh chuyên cơ của nhà lãnh đạo Trung Quốc.

Tổng thống và Đệ nhất Phu nhân Mỹ chủ trì lễ đón Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc và phu nhân. Từ trái qua: Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, Phu nhân Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Bành Lệ Viên, Tổng thống Mỹ Donald Trump và Đệ nhất Phu nhân Mỹ Melania Trump.

Theo C-SPAN, kênh truyền thông chuyên đưa tin về hoạt động của Tổng thống Mỹ, việc người đứng đầu Nhà Trắng trực tiếp ra sân bay đón khách là nghi thức không thường xuyên được áp dụng. Đây là lần đầu trong 11 năm một Tổng thống Mỹ đón nhà lãnh đạo nước ngoài tại Căn cứ Liên hợp Andrews, kể từ khi Tổng thống Barack Obama đón Đức Giáo hoàng Phanxicô năm 2015.

Sau nghi thức bắt tay và trao đổi ngắn, hai nhà lãnh đạo bắt đầu chương trình chuyến thăm Mỹ đầu tiên của Tổng Bí thư, Chủ tịch Tập Cận Bình trong gần ba năm qua. Lễ đón có phần trình diễn của ban nhạc quân đội, loạt đại bác nghi lễ và màn bay qua của máy bay ném bom B-1. Hai nhà lãnh đạo sau đó rời sân bay theo lịch trình riêng, trước các cuộc hội đàm dự kiến diễn ra ngày 24/9. Trả lời Fox News, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết, ông và Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong đã nhất trí gia hạn thêm hai tháng, đến ngày 10/1, đối với thỏa thuận đình chiến thương mại dự kiến hết hiệu lực ngày 10/11. Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington chưa bình luận về thông tin này.

Tuy nhiên, triển vọng đạt được đột phá toàn diện trong chuyến thăm được đánh giá còn hạn chế, do hai bên vẫn tồn tại nhiều khác biệt liên quan vấn đề Đài Loan, kiểm soát ma túy và khoáng sản đất hiếm.

Theo các nguồn thạo tin, Tổng Bí thư, Chủ tịch Tập Cận Bình có thể tái khẳng định lập trường của Trung Quốc về vấn đề Đài Loan, trong khi phía Mỹ được cho là không muốn nội dung này chi phối chương trình nghị sự. Tổng thống Donald Trump cũng có khả năng tiếp tục duy trì các biện pháp kiểm soát xuất khẩu nghiêm ngặt, bất chấp phản đối từ phía Trung Quốc.

Dù còn nhiều khác biệt, các cuộc đàm phán dự kiến diễn ra ngày 24/9 có thể tạo cơ sở để hai bên đạt một số thỏa thuận cụ thể, trong đó có giảm thuế quan ở một số lĩnh vực, tăng cường phối hợp phòng, chống buôn bán ma túy và mở rộng đối thoại quân sự.

Các nguồn tin cho biết, Tổng thống Donald Trump dự kiến đề nghị phía Trung Quốc trả tự do cho một số công dân Mỹ và những người khác đang bị giam giữ tại nước này.

Hai bên cũng có thể nhất trí tăng cường trao đổi về trí tuệ nhân tạo (AI). Đây vừa là lĩnh vực cạnh tranh chiến lược, vừa đặt ra yêu cầu phối hợp kiểm soát các rủi ro mới nổi mà Mỹ và Trung Quốc cùng quan tâm.

Cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump đối mặt tỷ lệ ủng hộ suy giảm và sự phản đối gia tăng trong một bộ phận công chúng Mỹ liên quan cuộc chiến với Iran. Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình cũng đang tập trung xử lý nhiều vấn đề trong nước, song được đánh giá có dư địa chính sách thuận lợi hơn.

Theo giới phân tích, trong bối cảnh hiện nay, cả hai nhà lãnh đạo đều chưa chịu sức ép đủ lớn để phải đưa ra những nhượng bộ đáng kể.

Ông Edgard Kagan, cựu quan chức Nhà Trắng, hiện công tác tại Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS) ở Washington, cho rằng hai bên có nhận định khác nhau về tương quan sức mạnh và tác động của yếu tố thời gian. Theo ông, Tổng thống Donald Trump tin tưởng kinh tế Mỹ sẽ tiếp tục tăng trưởng, qua đó củng cố sức mạnh quốc gia; trong khi Tổng Bí thư, Chủ tịch Tập Cận Bình có thể cho rằng thời gian đang tạo thêm lợi thế cho Trung Quốc trong cạnh tranh chiến lược với Mỹ.

Trong khuôn khổ chuyến thăm, hai bên dự kiến tổ chức nhiều hoạt động cấp cao, gồm quốc yến, lễ đón tại Nhà Trắng với màn trình diễn của máy bay phản lực và chuyến thăm Cục Lưu trữ quốc gia Mỹ, nơi lưu giữ bản gốc Tuyên ngôn Độc lập và Hiến pháp. Quốc yến ngày 24/9 dự kiến có sự tham dự của lãnh đạo một số tập đoàn công nghệ lớn hoạt động tại thị trường hai nước, trong đó có ông Tim Cook của Apple, ông Jensen Huang của Nvidia và ông Sam Altman của OpenAI.

Việc hai bên thúc đẩy cuộc gặp cấp cao, bất chấp những khác biệt còn tồn tại, cho thấy nhu cầu duy trì đối thoại, kiểm soát bất đồng và không để cạnh tranh vượt khỏi tầm kiểm soát. Theo giới phân tích, sự kiện cũng hướng tới phát đi thông điệp về ổn định trong quan hệ giữa nền sản xuất lớn nhất thế giới và thị trường tiêu dùng lớn nhất thế giới.

Tương tự hai cuộc gặp kể từ năm 2025, chương trình lần này được chuẩn bị kỹ lưỡng cả về nghi lễ và truyền thông. Hai bên dự kiến không tổ chức họp báo chung hoặc ra tuyên bố chung sau sự kiện, mà công bố các thông cáo riêng, qua đó thể hiện những ưu tiên và thông điệp mỗi nước muốn chuyển tới dư luận trong nước.

Đối với Tổng thống Donald Trump, chuyến thăm khép lại một tuần hoạt động ngoại giao, bắt đầu bằng hai ngày làm việc tại New York nhân dịp Đại hội đồng Liên hợp quốc. Sau gần bảy tháng xung đột với Iran, giá năng lượng tại Mỹ tăng mạnh, trong khi đảng Cộng hòa đứng trước nhiều thách thức trước thềm cuộc bầu cử Quốc hội vào tháng 11.

Về phía Trung Quốc, hoạt động thương mại quốc tế tiếp tục tăng trưởng, song nền kinh tế vẫn phải xử lý những sức ép do sức mua trong nước còn yếu và thị trường bất động sản suy giảm. Các chiến dịch phòng, chống tham nhũng và tăng cường kỷ luật trong quân đội góp phần củng cố vai trò lãnh đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch Tập Cận Bình, đồng thời đặt ra những đánh giá khác nhau về khả năng sẵn sàng chiến đấu của Quân Giải phóng nhân dân Trung Quốc.

Khả năng hai nhà lãnh đạo tiếp tục gặp nhau trong năm nay đang được đặt ra, trong đó Hội nghị cấp cao Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) – dự kiến tổ chức tại Trung Quốc vào tháng 11 – được xem là một dịp phù hợp. Việc duy trì trao đổi cấp cao được kỳ vọng góp phần kiểm soát bất đồng, thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực hai bên có lợi ích chung và duy trì ổn định quan hệ Mỹ-Trung.