6 nước dọa chặn ngân sách 2.000 tỷ euro, EU đối mặt cuộc mặc cả căng thẳng

Thủ tướng Đức Friedrich Merz cùng lãnh đạo 5 nước EU cảnh báo sẽ không thông qua ngân sách 7 năm tiếp theo của khối nếu kế hoạch chi tiêu không được cắt giảm hàng trăm tỷ euro.

Động thái cứng rắn này cho thấy bất đồng sâu sắc quanh các ưu tiên chi tiêu mới của EU. Khối muốn tăng nguồn lực cho quốc phòng, hỗ trợ những ngành công nghiệp đang chật vật trước sức ép cạnh tranh từ Trung Quốc và Mỹ, nhưng vẫn phải duy trì trợ cấp cho nông dân và các khu vực nghèo hơn — hai lĩnh vực lâu nay chiếm phần lớn ngân sách.

6 nước EU cảnh báo sẽ không thông qua ngân sách 7 năm tiếp theo của khối nếu kế hoạch chi tiêu không được thực hiện

Trong bức thư được Financial Times tiếp cận, lãnh đạo Đức, Hà Lan, Thụy Điển, Đan Mạch, Áo và Phần Lan cho rằng ngân sách EU cần được cải cách căn bản, đồng thời nhấn mạnh khối buộc phải xác định rõ các lựa chọn ưu tiên.

Một nhà ngoại giao thuộc nhóm nước ký tên cảnh báo rằng nếu ngân sách không giảm hàng trăm tỷ euro, các bên sẽ không thể đạt thỏa thuận trong năm nay.

Sáu nhà lãnh đạo muốn dồn thêm nguồn lực cho quốc phòng và các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, nhằm ứng phó với những thách thức kinh tế, an ninh ngày càng lớn. Đổi lại, họ đề nghị giảm tiền dành cho nông dân và các khu vực nghèo hơn.

Đây là hai nhóm hạng mục vốn chiếm khoảng hai phần ba ngân sách EU. Kế hoạch tài chính giai đoạn 2028-2034 chỉ có thể được thông qua khi nhận được sự đồng thuận của toàn bộ 27 quốc gia thành viên. Vì vậy, lời đe dọa phủ quyết từ 6 nước đang đi ngược cam kết mà các lãnh đạo EU đưa ra hồi tháng 6, theo đó thỏa thuận phải hoàn tất trong năm nay, trước khi các cuộc bầu cử tại Pháp, Italy, Tây Ban Nha và Ba Lan có thể khiến đàm phán thêm phức tạp.

Ngân sách EU chủ yếu đến từ đóng góp của các quốc gia thành viên. Riêng 6 nước ký thư cung cấp khoảng 40% tổng nguồn thu. Trong bối cảnh phải siết chi tiêu trong nước, nhóm này yêu cầu cắt giảm mạnh mức 2.000 tỷ euro do Ủy ban châu Âu đề xuất.

Ireland, nước đang giữ chức Chủ tịch luân phiên EU, được giao xây dựng phương án thỏa hiệp vào giữa tháng 10. Dublin phải tìm điểm cân bằng giữa các nước đóng góp ròng lớn nhất và phần đông thành viên muốn giữ nguyên trợ cấp nông nghiệp cùng nguồn vốn phát triển khu vực. Trong khi đó, nhóm 17 nước, gồm Tây Ban Nha và Italy, cho rằng chi cho các lĩnh vực truyền thống này cần tăng, đồng thời tổng ngân sách phải vượt mức 2.000 tỷ euro. Một số thành viên còn đề xuất EU phát hành thêm nợ chung để tài trợ cho mức chi cao hơn, phương án lâu nay bị Berlin phản đối quyết liệt.

Pháp là nước đóng góp ròng cho ngân sách EU, đồng thời cũng là bên hưởng lợi lớn nhất từ trợ cấp nông nghiệp của khối. Paris đang thúc đẩy các sắc thuế áp dụng trên toàn EU để có thêm nguồn tài chính cho kế hoạch tăng chi.

Ủy ban châu Âu đề xuất huy động khoảng 60 tỷ euro mỗi năm từ loạt sắc thuế và khoản đóng góp mới. Các nguồn thu được nhắm tới gồm thị trường mua bán khí thải của khối, hàng nhập khẩu có hàm lượng carbon cao, rác thải điện tử không được tái chế, thuốc lá và các doanh nghiệp lớn.

Tuy nhiên, từng phương án đều vấp phải phản đối. Thuế vẫn chủ yếu thuộc thẩm quyền quốc gia và các chính phủ không muốn chuyển thêm quyền lực cho Brussels. Giới ngoại giao EU cũng nhận định những biện pháp trên khó tạo đủ nguồn thu để đáp ứng toàn bộ nhu cầu chi tiêu của khối.

Người phát ngôn của Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa — người chủ trì các hội nghị thượng đỉnh EU — cho biết các nhà lãnh đạo vẫn thống nhất mục tiêu đạt thỏa thuận chậm nhất vào cuối năm nay. Từ nay đến thời điểm đó, các bên sẽ tập trung thu hẹp bất đồng để hướng tới một thỏa thuận tổng thể và cân bằng.