Mỹ cùng Hamas và các bên thúc đẩy giải giáp, khơi thông triển vọng phục hồi Gaza

Hãng tin Axios, dẫn các nguồn tin thân cận với tiến trình đàm phán, cho biết tại cuộc gặp diễn ra ở Ai Cập ngày 16/8, các lãnh đạo Hamas được cho là đã tái khẳng định cam kết giải giáp và phi quân sự hóa Dải Gaza trong trao đổi với ông Jared Kushner, cố vấn của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Cuộc tiếp xúc trực tiếp hiếm hoi này được đánh giá là nhằm thúc đẩy Hamas chuyển các cam kết chính trị thành những bước đi cụ thể, trong bối cảnh phía Israel vẫn bày tỏ hoài nghi về khả năng lực lượng này thực hiện đầy đủ tiến trình giải giáp.

Tham dự cuộc gặp bên cạnh phái đoàn của Mỹ còn có Đại diện cấp cao của Hội đồng Hòa bình Nickolay Mladenov, cựu Thủ tướng Anh Tony Blair cùng các cố vấn Aryeh Lightstone và Liran Tancman. Phía Hamas có lãnh đạo chính trị Khalil al-Hayya; cùng tham dự còn có người đứng đầu cơ quan tình báo Ai Cập Hassan Rashad, nhà ngoại giao Qatar Ali al-Thawadi và một quan chức cấp cao của Thổ Nhĩ Kỳ.

Theo nguồn tin, cuộc gặp kéo dài khoảng 90 phút được mô tả là mang lại kết quả tích cực, góp phần củng cố yêu cầu Hamas thực hiện các biện pháp thiết thực để hoàn tất cam kết đã đưa ra.

Dải Gaza là trọng tâm của cuộc đàm phán giữa Mỹ, Hamas và các bên liên quan

Nhà Trắng và Hội đồng Hòa bình do Mỹ hậu thuẫn đang thúc đẩy các bên liên quan chuyển sang giai đoạn tiếp theo của kế hoạch hòa bình 20 điểm, trong đó nội dung phi quân sự hóa Gaza, chuyển giao quản trị và mở rộng viện trợ nhân đạo được coi là những điều kiện then chốt.

Ông Kushner dự kiến sẽ tới Israel trong những ngày tiếp theo để trao đổi với Thủ tướng Benjamin Netanyahu về các bước đi tương ứng mà Israel có thể thực hiện nếu tiến trình giải giáp của Hamas đạt tiến triển thực chất.

Nguồn tin cho biết, các lãnh đạo Hamas đã đề nghị ông Kushner chuyển tới Tổng thống Trump thông điệp rằng lực lượng này vẫn duy trì cam kết giải giáp. Phía Mỹ được cho là ghi nhận cam kết đó, song nhấn mạnh nhu cầu phải có những hành động cụ thể thay vì chỉ dừng lại ở tuyên bố. Cũng theo nguồn tin, ông Kushner nhấn mạnh rằng việc ràng buộc trực tiếp Hamas với cam kết giải giáp là cần thiết để tạo cơ sở cho các bước đi tiếp theo trong khuôn khổ thỏa thuận.

Tại cuộc gặp, ông Kushner cũng ghi nhận sự hợp tác của Hamas trong việc tìm kiếm thi thể các con tin Israel đã thiệt mạng kể từ sự kiện 7/10/2023. Về phía mình, các đại diện Hamas bày tỏ đánh giá cao những nỗ lực của chính quyền Mỹ và Hội đồng Hòa bình nhằm cải thiện tình hình nhân đạo tại Gaza.

Đây là lần đầu ông Kushner gặp trực tiếp các lãnh đạo Hamas kể từ khi thỏa thuận về Gaza đạt được hồi tháng 10 năm ngoái. Nguồn tin cho biết, ông Kushner nêu rõ Hamas cần tiến hành các bước giải trừ vũ khí nếu muốn Israel có những động thái tương ứng, trong đó có việc chuyển giao quyền quản lý Gaza cho một chính phủ kỹ trị Palestine và bảo đảm Hamas không giữ vai trò trong bộ máy quản trị tương lai của vùng lãnh thổ này.

Theo nguồn tin, thông điệp của phía Mỹ là tiêu chuẩn thực hiện cam kết phải ở mức cao, bởi Israel chưa tin tưởng Hamas sẽ tự nguyện giải giáp hoàn toàn. Washington được cho là khẳng định vấn đề giải giáp không thuộc phạm vi có thể thương lượng, song nếu Hamas chứng minh thiện chí bằng hành động thực tế, Mỹ sẽ nỗ lực thúc đẩy Israel thực hiện các bước đi phù hợp.

Hội đồng Hòa bình cũng mong muốn Israel có các bước tương ứng tại Gaza nếu Hamas khởi động tiến trình giải giáp, đồng thời đẩy nhanh việc đưa viện trợ nhân đạo vào vùng lãnh thổ đang chịu hậu quả nặng nề của xung đột.

Nguồn tin nhấn mạnh, điều kiện cốt lõi là Hamas phải từ bỏ quyền lực quản lý, bàn giao toàn bộ vũ khí và cơ sở hạ tầng quân sự, đồng thời bảo đảm Gaza không còn trở thành điểm xuất phát của các mối đe dọa an ninh đối với Israel.

Tuy nhiên, tiến trình này vẫn đối mặt nhiều điểm nghẽn. Các lãnh đạo Hamas được cho là bày tỏ không hài lòng trước các hoạt động quân sự tiếp diễn của quân đội Israel tại Gaza, trong khi phía Mỹ nhắc lại rằng việc đạt được đồng thuận về giải giáp đã mất nhiều tháng và cần nhanh chóng được cụ thể hóa.

Các đại diện Hamas cũng cho biết sẵn sàng chuyển giao quyền quản lý Gaza cho một chính phủ kỹ trị Palestine và không can thiệp sau khi cơ chế quản trị mới đi vào hoạt động. Sau cuộc gặp, Hamas thông báo đã nhất trí về lộ trình cho giai đoạn hai trong kế hoạch của ông Trump, bao gồm ngừng bắn lâu dài, Israel rút quân khỏi Gaza, duy trì viện trợ nhân đạo và khởi động tái thiết.

Dù vậy, tuyên bố của Hamas không đề cập trực tiếp đến việc giải giáp vũ khí, trong khi Hội đồng Hòa bình tiếp tục yêu cầu lực lượng này bắt đầu tháo dỡ kho vũ khí và cơ sở hạ tầng quân sự. Nếu tiến trình này được khởi động, các bước tương ứng của Israel có thể bao gồm cho phép Lực lượng Ổn định Quốc tế triển khai tại Gaza, mở đường cho hoạt động tái thiết thí điểm tại Rafah và thảo luận về giai đoạn rút quân ban đầu.

Triển vọng tái thiết kinh tế - xã hội tại Gaza vì vậy phụ thuộc trước hết vào việc thiết lập môi trường an ninh ổn định sau phi quân sự hóa, bảo đảm hoạt động nhân đạo không bị gián đoạn và hình thành một cơ chế quản trị Palestine có năng lực, minh bạch. Các đánh giá quốc tế cho thấy nhu cầu phục hồi và tái thiết Gaza trong thập kỷ tới lên tới hơn 71 tỷ USD, trong đó giai đoạn đầu cần ưu tiên khôi phục dịch vụ thiết yếu, hạ tầng then chốt, nhà ở, y tế, giáo dục, thương mại và nông nghiệp.

Tái thiết Dải Gaza cũng được xem như một trong những công việc quan trọng hàng đầu để tiến đến hoà bình lâu dài cho cả Israel và Palestine

Nếu được triển khai theo lộ trình đồng bộ giữa an ninh, quản trị và phát triển, quá trình tái thiết có thể mở ra cơ hội phục hồi sinh kế, tạo việc làm, tái lập các dịch vụ công cơ bản và từng bước khôi phục niềm tin xã hội. Tuy nhiên, triển vọng đó chỉ có thể bền vững khi các bên tuân thủ ngừng bắn, bảo đảm tiếp cận nhân đạo, huy động nguồn lực quốc tế dài hạn và đặt vai trò chủ thể của người Palestine vào trung tâm của tiến trình phục hồi.