Iraq mở lối dầu thô ra Địa Trung Hải

Các cuộc đàm phán giữa Chevron và Iraq đang bước vào giai đoạn nâng cao, với trọng tâm là khả năng thành lập một liên doanh nhằm xây dựng và khôi phục mạng lưới đường ống dẫn dầu qua Syria. Động thái này diễn ra trong bối cảnh nhiều nước trong khu vực tìm cách giảm phụ thuộc vào tuyến vận tải qua eo biển Hormuz.

Theo Financial Times, dẫn bốn nguồn tin thân cận, tập đoàn dầu khí Mỹ đang phối hợp với TI Capital, có trụ sở tại Los Angeles, và một doanh nghiệp thuộc sở hữu của anh em tỷ phú người Qatar gốc Syria Al-Khayyat để chuẩn bị cho liên doanh triển khai mạng lưới đường ống này.

Trước mắt, Chevron dự kiến ký biên bản ghi nhớ với Iraq vào ngày 16/7 về việc phát triển hai mỏ dầu lớn ở miền Nam nước này. Cùng với đó, tập đoàn đang đàm phán phương án xây dựng tuyến đường ống dẫn dầu từ miền Nam Iraq lên khu vực phía Bắc, gần thành phố dầu mỏ Kirkuk.

Lược đồ tuyến đường ống dẫn dầu của Iraq dẫn ra Địa Trung Hải, dự kiến sẽ được triển khai xây dựng trong thời gian tới

Từ Kirkuk, liên danh tiếp tục tính đến một tuyến đường ống thứ hai, có thể tận dụng một phần hạ tầng cũ, chạy về phía Tây qua lãnh thổ Syria tới cảng Baniyas. Nếu được triển khai, tuyến này sẽ mở đường đưa dầu thô từ miền Nam Iraq ra Địa Trung Hải.

Các cuộc thảo luận được thúc đẩy trong bối cảnh năng lực xuất khẩu dầu của Iraq chịu sức ép lớn trước nguy cơ eo biển Hormuz bị đóng cửa trong căng thẳng với Iran. Điều này khiến Baghdad, cũng như nhiều quốc gia Trung Đông khác, phải tìm kiếm các tuyến xuất khẩu thay thế.

Một nguồn tin am hiểu vấn đề cho biết, phương án khác cũng đang được cân nhắc là tuyến đường ống từ Basra rẽ nhánh tại Haditha, ngay phía Nam Kirkuk, rồi tiếp tục phân nhánh sang Syria, Thổ Nhĩ Kỳ hoặc Jordan. Theo một lãnh đạo cấp cao của Chevron, công ty vẫn cần tiến hành thêm các nghiên cứu khả thi, song dự án này được xem là có thể tạo ra tuyến tiếp cận thay thế tới các thị trường ở phía Bắc và phía Tây thông qua Syria, qua đó mở thêm lựa chọn xuất khẩu cho Iraq.

Ở cấp chính phủ, Baghdad cũng đã cho phép Công ty Dầu khí Basra thuộc sở hữu nhà nước thuê KBR, công ty kỹ thuật có trụ sở tại Houston, nghiên cứu các phương án đường ống xuất khẩu trong tháng này.

Biên bản ghi nhớ giữa Chevron và Baghdad về phát triển hai mỏ dầu ở miền Nam Iraq dự kiến được công bố trong chuyến thăm Mỹ của Thủ tướng Iraq Ali al-Zaidi trong tuần này.

Theo các nguồn tin, Tom Barrack - cố vấn của Tổng thống Mỹ Donald Trump, đồng thời là Đại sứ Mỹ tại Thổ Nhĩ Kỳ và đặc phái viên của Mỹ về Syria và Iraq - đã tham gia hỗ trợ dàn xếp các thỏa thuận với Baghdad.

Trước đó, Barrack từng hợp tác với TI Capital để thành lập một công ty mua lại có mục đích đặc biệt (SPAC) tập trung vào đầu tư công nghệ vào năm 2021. Kế hoạch này sau đó bị hủy bỏ sau khi ông bị cáo buộc hoạt động như một đặc vụ của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất. Barrack phủ nhận mọi cáo buộc sai phạm và đã được tuyên trắng án vào năm 2022.

Barrack cũng được cho là đã hỗ trợ điều phối nhiều thương vụ lớn khác tại Syria với anh em nhà Al-Khayyat trong các lĩnh vực năng lượng, hàng không và nông nghiệp. Đại sứ quán Mỹ tại Ankara chưa phản hồi ngay các câu hỏi liên quan.

Về phía Syria, Damascus được cho là đang tận dụng bối cảnh căng thẳng với Iran để định vị mình như một tuyến xuất khẩu thay thế cho eo biển Hormuz. Đây cũng là hướng đi phù hợp với nỗ lực của Mỹ nhằm làm suy yếu ảnh hưởng của Iran đối với dòng chảy dầu mỏ từ Trung Đông.

Iraq hiện là nhà sản xuất lớn thứ hai của OPEC, với sản lượng hơn 4 triệu thùng/ngày, và phụ thuộc nhiều vào eo biển Hormuz để xuất khẩu dầu - nguồn thu chiếm phần lớn ngân sách quốc gia. Vì vậy, nguy cơ gián đoạn tại tuyến hàng hải này có thể buộc Iraq phải cắt giảm mạnh sản lượng, kéo theo sức ép lớn đối với tài chính trong nước.

Ở bình diện rộng hơn, căng thẳng giữa Mỹ và Iran tiếp tục đặt thị trường năng lượng toàn cầu trước nguy cơ gián đoạn lớn, do eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển khoảng một phần năm lượng dầu mỏ và khí đốt đường biển của thế giới.

Cuối tuần qua, Iran tuyên bố có thể đóng cửa hoàn toàn eo biển này một lần nữa, khi các cuộc đụng độ đáp trả qua lại với Mỹ đe dọa làm đổ vỡ thỏa thuận ngừng bắn. Đáp lại, Mỹ đã nối lại việc phong tỏa các cảng của Iran.

Không chỉ Iraq, các quốc gia vùng Vịnh khác, trong đó có Ả Rập Xê Út và UAE, cũng đang tìm cách mở rộng hệ thống đường ống riêng nhằm hạn chế rủi ro phụ thuộc vào tuyến qua eo biển Hormuz.

Trong chuyến thăm Washington tuần này, Thủ tướng al-Zaidi đã gặp Tổng thống Donald Trump tại Nhà Trắng. Nhà lãnh đạo Mỹ đánh giá cao tiềm năng hợp tác với Iraq, đặc biệt trong lĩnh vực dầu mỏ.

Theo ông Trump, các công ty dầu mỏ đang góp phần tăng cường quan hệ giữa Mỹ và Iraq, trong bối cảnh Washington chuẩn bị rút toàn bộ quân đội khỏi nước này vào cuối tháng 9.

Ông Trump cho rằng Iraq có tiềm năng rất lớn nhờ dầu mỏ, đồng thời khẳng định các công ty Mỹ đang tham gia khai thác và có thể thúc đẩy thêm nhiều thương vụ trong thời gian tới.

Dù vậy, triển vọng hiện thực hóa các dự án vẫn còn nhiều thách thức. Các tập đoàn năng lượng lớn của Mỹ đã ký một số thỏa thuận không ràng buộc tại Iraq và Syria, song rất ít thỏa thuận tiến tới hợp đồng cụ thể. Bên cạnh đó, phần lớn cơ sở hạ tầng đường ống ở miền Bắc Iraq và Syria đã bị hư hại trong cuộc xung đột với ISIS trong thập kỷ qua.

Năng lực bảo đảm an ninh cho hạ tầng đường ống tại những khu vực từng bị các nhóm phiến quân tàn phá cũng là một trở ngại lớn đối với cả Iraq và Syria.

Ngoài dự án đường ống, Chevron hiện cũng đàm phán với Iraq để tiếp quản quyền sở hữu West Qurna 2, một trong những mỏ dầu lớn nhất nước này, sau khi Lukoil của Nga không thể vận hành mỏ do các lệnh trừng phạt của Mỹ vào năm 2025. Trước đó, vào tháng 2, Chevron đã ký biên bản ghi nhớ với Power International Holding của anh em nhà Al-Khayyat để thăm dò mỏ dầu ngoài khơi đầu tiên của Syria.

Hoạt động của các doanh nghiệp năng lượng Mỹ tại Syria và Iraq cũng đang gia tăng. ConocoPhillips trở thành tập đoàn dầu khí lớn đầu tiên của Mỹ ký hợp đồng với chính phủ mới của Syria vào tháng 6, sau khi đạt thỏa thuận với Công ty Dầu khí Syria thuộc sở hữu nhà nước và Novaterra Energy để phát triển các mỏ khí đốt hiện có. Đầu năm nay, HKN Energy - công ty dầu khí Mỹ do tỷ phú Texas Ross Perot Jr. thành lập - đã bắt đầu hoạt động tại các mỏ dầu Rmeilan ở Đông Bắc Syria sau khi hoàn tất hợp đồng khai thác kéo dài 25 năm với Damascus. Đến tháng 7, nội các của ông al-Zaidi cũng đạt thỏa thuận với HKN Energy để phát triển mỏ dầu Hamrin ở Iraq.