Nghị định 342/2026/NĐ-CP: Mở thêm điểm bán – “bài kiểm tra thị trường” không chỉ nhìn vào diện tích

Nếu Giấy phép kinh doanh là cánh cửa đầu tiên, thì với doanh nghiệp bán lẻ có vốn nước ngoài, câu chuyện mở rộng mạng lưới lại bắt đầu bằng một lớp kiểm soát khác: Giấy phép lập cơ sở bán lẻ và, trong một số trường hợp, Kiểm tra nhu cầu kinh tế – ENT.

Cơ sở thứ hai: mốc 500 m² dễ bị hiểu sai

Theo khoản 1 Điều 21, cơ sở bán lẻ thứ nhất phải đáp ứng điều kiện không nợ thuế quá hạn trong trường hợp doanh nghiệp đã thành lập từ một năm trở lên và địa điểm phải phù hợp pháp luật về đất đai, quy hoạch, đầu tư, xây dựng, phòng cháy chữa cháy, an toàn giao thông và môi trường.

Đối với cơ sở ngoài cơ sở bán lẻ thứ nhất, khoản 1 Điều 22 xác định trường hợp phải thực hiện ENT đối với nhà đầu tư không được hưởng cam kết bãi bỏ ENT. Ngoại lệ là cơ sở dưới 500 m², nằm trong trung tâm thương mại và không thuộc loại hình cửa hàng tiện lợi, siêu thị mini hoặc siêu thị.

Như vậy, “dưới 500 m²” tự nó chưa phải tấm vé miễn ENT. Doanh nghiệp phải đồng thời xem xét địa điểm và loại hình bán lẻ. Một cách đọc chỉ dựa vào diện tích có thể dẫn tới quyết định thuê mặt bằng, đặt cọc hoặc đầu tư cải tạo trước khi biết chắc cơ sở có qua được thủ tục hay không.

Nghị định 342/2026/NĐ-CP: Mở thêm điểm bán – “bài kiểm tra thị trường” không chỉ nhìn vào diện tích

ENT đưa cạnh tranh bán lẻ xuống tận cấp xã

Khoản 2 Điều 22 đưa ra một cơ chế đáng chú ý: với cơ sở bán lẻ dưới 5.000 m², khu vực thị trường địa lý chịu ảnh hưởng được xem xét ở cấp xã, phường hoặc tương đương; từ 5.000 m² trở lên, phạm vi đánh giá chuyển lên cấp tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương.

Cơ quan xem xét không chỉ tính số lượng cửa hàng. ENT còn đánh giá tác động tới sự ổn định thị trường, hoạt động của các cơ sở bán lẻ và chợ truyền thống hiện hữu; nhu cầu của khu vực; khả năng đáp ứng của cơ sở mới; đóng góp cho hiện đại hóa bán lẻ, đời sống dân cư và yêu cầu an ninh, trật tự, kể cả khu vực biên giới, hải đảo, khu quân sự.

Đây chính là điểm Nghị định tác động rõ nhất đến hộ kinh doanh. Hộ kinh doanh không phải đối tượng xin giấy phép, nhưng hoạt động của chợ truyền thống và các điểm bán hiện hữu lại là một phần dữ liệu để đánh giá sự cần thiết của một cơ sở FDI mới.

Tuy nhiên, điều đó không nên được hiểu là ENT tạo ra “quyền bảo hộ” cho từng hộ kinh doanh. Quyết định cấp phép vẫn là một bài toán tổng hợp về nhu cầu thị trường, cạnh tranh và lợi ích kinh tế – xã hội.

Chuỗi bán lẻ lớn bước sang một lớp thẩm định khác

Điểm c khoản 3 Điều 8 quy định lấy ý kiến Bộ Công an và Bộ Quốc phòng trong một số trường hợp mạng lưới bán lẻ đạt quy mô lớn: từ 100 cơ sở dưới 500 m², và/hoặc 50 cơ sở từ 500 m² đến dưới 3.000 m², và/hoặc 30 cơ sở từ 3.000 m² trở lên khi xin tiếp tục hoạt động hoặc mở mới theo trường hợp luật định.

Đây là tín hiệu cho thấy chính sách bán lẻ không còn chỉ được nhìn dưới góc thương mại. Khi mạng lưới đủ lớn, yếu tố an ninh quốc gia trở thành một biến số pháp lý độc lập trong chiến lược mở rộng.

Ở chiều thuận lợi, khoản 4 Điều 5 cho phép doanh nghiệp đề nghị cấp Giấy phép kinh doanh đồng thời với Giấy phép lập cơ sở bán lẻ thứ nhất nếu địa điểm bán lẻ thứ nhất cùng tỉnh, thành phố với trụ sở chính. Quy định này có thể giúp rút ngắn chuỗi thủ tục khi doanh nghiệp thiết kế cấu trúc đầu tư ngay từ đầu.

Với Nghị định 342, lựa chọn mặt bằng không còn đơn thuần là bài toán giá thuê và lưu lượng khách. Diện tích, loại hình cửa hàng, vị trí, quy mô hệ thống và tác động đến thị trường địa phương đều có thể trở thành yếu tố cấp phép. Doanh nghiệp nên thẩm định pháp lý địa điểm trước khi ký hợp đồng thuê dài hạn; còn hộ kinh doanh và nhà cung cấp địa phương cần theo dõi sự dịch chuyển của mạng lưới bán lẻ FDI vì chính cấu trúc thị trường tại địa bàn cũng là một dữ liệu của ENT.