Nghị định 395/2026/NĐ-CP: Cơ sở chăm sóc ngoài công lập thu phí, trách nhiệm thuộc về ai?

Nghị định 395/2026/NĐ-CP cho phép cơ sở trợ giúp xã hội ngoài công lập có nguồn thu từ dịch vụ chăm sóc đối tượng tự nguyện, đồng thời được tiếp nhận tài trợ và hỗ trợ từ ngân sách theo quy định. Song, phía sau một hợp đồng chăm sóc có thu phí không chỉ là quan hệ thanh toán. Đó còn là nghĩa vụ bảo đảm an toàn, sức khỏe và quyền lợi của người được tiếp nhận. Với doanh nghiệp, hợp đồng thiếu rõ ràng hoặc quản lý tài chính thiếu minh bạch có thể trở thành rủi ro ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín và khả năng duy trì hoạt động.

Tiền dịch vụ được thỏa thuận, trách nhiệm chăm sóc không thể thỏa thuận tùy tiện

Theo khoản 2 Điều 4 Nghị định 395/2026/NĐ-CP, người có nhu cầu chăm sóc, trợ giúp tự nguyện có thể đóng góp kinh phí theo thỏa thuận hoặc do người thân, người nhận bảo trợ, người giám hộ đóng góp.

Việc cung cấp dịch vụ thực hiện theo Mẫu hợp đồng cung cấp dịch vụ chăm sóc tại Phụ lục X.

Quy định cho thấy hoạt động chăm sóc theo nhu cầu tự nguyện có thể hình thành quan hệ dịch vụ có thu phí. Tuy nhiên, không nên xem đây là giao dịch thuê phòng hay cung ứng tiện ích sinh hoạt thông thường.

Người sử dụng dịch vụ có thể cần hỗ trợ ăn uống, vận động, vệ sinh cá nhân, theo dõi sức khỏe hoặc chăm sóc phù hợp với tình trạng thể chất và tinh thần.

Với doanh nghiệp, một hợp đồng chỉ ghi mức phí hằng tháng nhưng không xác định rõ phạm vi chăm sóc dễ dẫn đến bất đồng khi phát sinh nhu cầu ngoài dự kiến.

Chẳng hạn, cơ sở có trách nhiệm gì khi người cao tuổi phải chuyển đến bệnh viện? Chi phí bổ sung được xác định thế nào? Ai được thông báo khi tình trạng sức khỏe thay đổi?

Đây là những vấn đề thực tiễn cần được làm rõ trong hợp đồng và quy trình cung cấp dịch vụ, trên cơ sở tuân thủ mẫu và pháp luật liên quan.

Tuy nhiên, điều khoản hợp đồng không thể được sử dụng để loại bỏ những nghĩa vụ bảo vệ người được chăm sóc mà pháp luật đặt ra.

Khoản 4 Điều 9 yêu cầu cơ sở đánh giá nhu cầu, lập kế hoạch chăm sóc và hồ sơ quản lý trường hợp, theo dõi, rà soát, điều chỉnh trong quá trình thực hiện.

Nói cách khác, nghĩa vụ chăm sóc không kết thúc khi hai bên ký hợp đồng. Chất lượng thực hiện phải được duy trì trong toàn bộ thời gian cung cấp dịch vụ.

Nghị định 395/2026/NĐ-CP: Cơ sở chăm sóc ngoài công lập thu phí, trách nhiệm thuộc về ai?

Nhiều nguồn tiền, nhưng không có một cơ chế sử dụng chung cho tất cả

Theo khoản 2 Điều 7, kinh phí của cơ sở ngoài công lập có thể hình thành từ vốn tự có, tài trợ trong và ngoài nước, nguồn thu dịch vụ của đối tượng tự nguyện, nguồn thu hợp pháp khác và hỗ trợ ngân sách để cung cấp dịch vụ trợ giúp xã hội.

Đối với nhà đầu tư, cơ chế này cho phép tổ chức hoạt động từ nhiều nguồn lực.

Nhưng đa dạng nguồn thu không đồng nghĩa các khoản tiền được sử dụng theo cùng một nguyên tắc.

Điểm a khoản 2 Điều 8 yêu cầu kinh phí ngân sách hỗ trợ phải được quản lý, sử dụng, báo cáo và quyết toán đúng mục đích, chế độ pháp luật.

Theo điểm b khoản 2 Điều 8, các nguồn kinh phí phải được quản lý công khai, minh bạch, phù hợp quy chế hoạt động và quy chế chi tiêu của cơ sở.

Điểm c khoản 2 Điều 8 đặt ra trách nhiệm báo cáo kết quả tài chính định kỳ và hằng năm.

Với doanh nghiệp quy mô nhỏ, rủi ro có thể xuất hiện khi tiền dịch vụ, tiền tài trợ và nguồn ngân sách hỗ trợ được theo dõi thiếu phân biệt, khiến việc xác định mục đích chi và chứng từ liên quan trở nên khó khăn.

Đối với doanh nghiệp vận hành nhiều cơ sở, nguy cơ càng lớn nếu dòng tiền giữa các địa điểm không được hạch toán, đối chiếu rõ ràng.

Doanh nghiệp nên thiết lập quy trình theo dõi từng nguồn thu, quyền phê duyệt chi, hồ sơ thanh toán và nghĩa vụ báo cáo tương ứng.

Đáng lưu ý, việc Nghị định ghi nhận nguồn hỗ trợ ngân sách không có nghĩa mọi cơ sở tư nhân đương nhiên được cấp kinh phí. Điều kiện, mức hỗ trợ và mục đích sử dụng phải căn cứ chính sách, quyết định và pháp luật liên quan.

Giới hạn giữa chăm sóc và khám, chữa bệnh phải được xác định rõ

Một điểm có thể ảnh hưởng trực tiếp đến mô hình kinh doanh là phạm vi dịch vụ chuyên môn.

Theo khoản 6 Điều 6, cơ sở trợ giúp xã hội được cung cấp dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh nếu đáp ứng đủ điều kiện theo pháp luật về khám bệnh, chữa bệnh; nếu không, cơ sở kết nối với các đơn vị y tế để đáp ứng nhu cầu của đối tượng.

Đây là ranh giới đặc biệt quan trọng đối với cơ sở chăm sóc người cao tuổi.

Có nhân viên y tế hoặc trang thiết bị chăm sóc sức khỏe ban đầu không tự động tạo quyền tổ chức mọi hoạt động khám bệnh, chữa bệnh.

Nếu quảng bá dịch vụ vượt quá năng lực và điều kiện pháp lý thực tế, cơ sở có nguy cơ phát sinh tranh chấp về chất lượng dịch vụ, trách nhiệm chuyên môn hoặc yêu cầu xử lý theo pháp luật liên quan.

Theo khoản 8 Điều 9, hoạt động cung cấp dịch vụ chăm sóc, nuôi dưỡng, trợ giúp phải bảo đảm công khai, minh bạch.

Doanh nghiệp vì vậy cần giới thiệu rõ mình cung cấp dịch vụ gì, giới hạn chuyên môn đến đâu và trường hợp nào phải chuyển người được chăm sóc đến cơ sở y tế phù hợp.

Về phía người sử dụng dịch vụ, sự minh bạch này giúp gia đình đưa ra quyết định phù hợp với nhu cầu chăm sóc thực tế.

Chất lượng hợp đồng phải được chứng minh bằng chất lượng thực hiện

Nghị định 395/2026/NĐ-CP tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động chăm sóc tự nguyện có thu phí và việc huy động nhiều nguồn kinh phí của cơ sở ngoài công lập.

Nhưng thu phí dịch vụ không làm giảm nghĩa vụ bảo đảm an toàn, năng lực chăm sóc và quyền lợi của người được tiếp nhận.

Doanh nghiệp cần chuẩn hóa hợp đồng, phân định rõ nguồn tiền, kiểm soát phạm vi chuyên môn và duy trì hồ sơ chăm sóc có thể kiểm tra.

Lợi nhuận chỉ bền vững khi đi cùng sự tin cậy của gia đình và trách nhiệm thực chất của đơn vị cung cấp dịch vụ.