Thông tư 157/2026/TT-BTC: Đầu tư công có khối lượng thực hiện, nhà thầu đã nhận được tiền?

Thông tư 157/2026/TT-BTC quy định các biểu thống kê về kế hoạch vốn, khối lượng đầu tư công thực hiện và năng lực mới tăng của công trình hoàn thành. Điểm đáng chú ý trong Phụ lục II là sự phân biệt giữa khối lượng thực hiện với giá trị giải ngân. Với doanh nghiệp xây dựng, nhà thầu phụ và đơn vị cung ứng vật tư, đây không chỉ là khác biệt về thuật ngữ thống kê. Nếu nhầm công việc đã thực hiện với tiền đã được thanh toán, việc đánh giá hiệu quả đầu tư công và dòng tiền doanh nghiệp có thể thiếu sát thực tế.

Khối lượng thực hiện không phải tiền đã giải ngân

Theo điểm c khoản 2 Điều 3 Thông tư 157, Cục Kế hoạch - Tài chính thực hiện ba biểu báo cáo: 009.Q/BCB-KHTC, 010.Q/BCB-KHTC và 011.Q/BCB-KHTC.

Phụ lục I xác định các biểu này phản ánh kế hoạch và thực hiện vốn đầu tư công; năng lực mới tăng của dự án, công trình hoàn thành; cùng danh mục dự án, công trình thực hiện từ nguồn vốn đầu tư công.

Điểm đặc biệt quan trọng nằm ở phần giải thích Biểu 009.Q/BCB-KHTC tại Phụ lục II.

Theo đó, thực hiện vốn đầu tư công là khối lượng thực hiện của dự án, công trình trong kỳ báo cáo; bao gồm cả khối lượng đã nghiệm thu và chưa nghiệm thu.

Phần giải thích nhấn mạnh đây là giá trị khối lượng thực hiện trong kỳ, không phải giá trị giải ngân trong kỳ.

Tương tự, phần giải thích Biểu 011.Q/BCB-KHTC yêu cầu ghi khối lượng ước thực hiện của từng dự án, công trình, không phải số liệu giải ngân vốn đầu tư ngân sách nhà nước.

Khác biệt này có ý nghĩa kinh tế trực tiếp.

Một công trình có khối lượng thi công lớn chưa chắc nhà thầu đã nhận số tiền thanh toán tương ứng. Việc nghiệm thu, hoàn thiện hồ sơ và thanh toán phụ thuộc những điều kiện của hợp đồng cùng pháp luật liên quan.

Ngược lại, chỉ nhìn vào tiền giải ngân cũng chưa đủ phản ánh toàn bộ khối lượng công việc được thực hiện tại công trường trong cùng kỳ.

Do đó, không thể dùng một trong hai chỉ tiêu để mặc nhiên thay thế chỉ tiêu còn lại.

Thông tư 157/2026/TT-BTC: Đầu tư công có khối lượng thực hiện, nhà thầu đã nhận được tiền?

Tiến độ đầu tư công tốt chưa bảo đảm dòng tiền của nhà thầu thông suốt

Phần giải thích Biểu 009 quy định kế hoạch vốn đầu tư công bao gồm cả vốn được giao trong năm và phần vốn kế hoạch năm trước được phép kéo dài sang năm báo cáo.

Các Biểu 009–011 được thực hiện theo quý; theo Phụ lục I, thời hạn nhận là ngày 24 của tháng cuối quý báo cáo.

Biểu 010 còn xác định năng lực mới tăng của công trình hoàn thành là khả năng sản xuất hoặc phục vụ sản xuất theo thiết kế khi công trình được nghiệm thu, bàn giao.

Như vậy, ba biểu phản ánh những khía cạnh khác nhau của đầu tư công: kế hoạch và khối lượng thực hiện, công trình hình thành năng lực mới, cùng danh mục dự án.

Những dữ liệu này có thể hỗ trợ đánh giá tình hình triển khai đầu tư công, nhưng không phải bảng theo dõi công nợ của từng nhà thầu.

Đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ tham gia chuỗi xây dựng, sự khác biệt giữa tiến độ thi công và tiến độ thanh toán đặc biệt quan trọng.

Nhà thầu phụ có thể phải ứng vốn mua nguyên vật liệu, duy trì nhân công và thanh toán cho nhà cung ứng trước khi nhận đủ tiền từ bên giao thầu.

Nếu người đọc hiểu nhầm số liệu khối lượng thực hiện là số tiền đã giải ngân, áp lực vốn lưu động của doanh nghiệp có nguy cơ bị đánh giá thấp.

Tuy nhiên, Thông tư 157 không xác nhận tình trạng chậm thanh toán tại bất kỳ dự án nào. Đây là rủi ro kinh tế cần nhận diện khi phân tích số liệu, không phải kết luận có vi phạm hợp đồng.

Doanh nghiệp tham gia dự án cần kiểm tra kế hoạch vốn, điều kiện nghiệm thu, tiến độ thanh toán, thời hạn xử lý hồ sơ và trách nhiệm của các bên theo hợp đồng.

Về chính sách, đánh giá đầu tư công nên kết hợp nhiều nguồn thông tin để phân biệt tiến độ xây dựng với khả năng chuyển nguồn vốn thành dòng tiền thực tế cho doanh nghiệp.

Thống kê bảo hiểm xã hội: Thêm dữ liệu về doanh nghiệp nhưng không phải thêm nghĩa vụ báo cáo mới

Bên cạnh đầu tư công, điểm d khoản 2 Điều 3 giao Bảo hiểm xã hội Việt Nam thực hiện năm biểu báo cáo 012–016.N/BCB-BHXH.

Theo Phụ lục I, hệ thống biểu này phản ánh số người tham gia, số tiền thu bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế; số người hưởng chế độ và tình hình thu, chi các quỹ.

Phụ lục II, Biểu 012.N/BCB-BHXH, phân tổ người tham gia theo các khu vực như doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, doanh nghiệp ngoài nhà nước, hợp tác xã và hộ sản xuất, kinh doanh cá thể.

Đây là thông tin có thể hỗ trợ phân tích mức độ tham gia hệ thống an sinh trong các nhóm kinh tế.

Tuy nhiên, không thể từ số liệu tổng hợp của một nhóm suy ra doanh nghiệp cụ thể đã tuân thủ hay vi phạm nghĩa vụ bảo hiểm.

Theo khoản 7 Điều 3, việc gửi báo cáo được thực hiện bằng văn bản giấy hoặc điện tử, có chữ ký của người có thẩm quyền và kết nối, chia sẻ dữ liệu theo pháp luật.

Điểm b khoản 2 Điều 4 yêu cầu đơn vị báo cáo chịu trách nhiệm về tính đầy đủ, kịp thời, chính xác của số liệu.

Đối với doanh nghiệp và hộ kinh doanh, Thông tư 157 không tự đặt ra mức đóng bảo hiểm mới hay yêu cầu trực tiếp nộp thêm năm biểu này. Nghĩa vụ bảo hiểm của từng chủ thể vẫn phải căn cứ pháp luật chuyên ngành.

Muốn biết đầu tư công có lan tỏa đến doanh nghiệp, phải đọc đúng dòng vốn

Thông tư 157/2026/TT-BTC làm rõ chế độ báo cáo về khối lượng đầu tư công, năng lực công trình và thống kê bảo hiểm xã hội.

Điểm cần ghi nhớ là khối lượng thực hiện không đồng nghĩa vốn đã giải ngân, càng không tự chứng minh nhà thầu đã nhận đủ tiền.

Đối với doanh nghiệp, cần quản trị hợp đồng và dòng tiền trên cơ sở chứng từ thực tế, không chỉ dựa vào chỉ tiêu thống kê tổng hợp.

Đối với cơ quan quản lý, chất lượng đánh giá chính sách phụ thuộc vào khả năng phân biệt đúng bản chất những dữ liệu có liên quan.

Một hệ thống thống kê tốt không chỉ ghi nhận công việc đã hoàn thành, mà còn góp phần nhận diện những điểm nghẽn cần tiếp tục tháo gỡ để nguồn lực đầu tư công phát huy hiệu quả kinh tế.