Ngày 2/11/2026, tại cuộc họp Tổ soạn thảo dự thảo Thông tư về quản lý xuất khẩu khoáng sản, ông Nguyễn Ngọc Thành, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương), nhấn mạnh yêu cầu phân định rõ thẩm quyền giữa Thủ tướng Chính phủ và Bộ trưởng Bộ Công Thương, bảo đảm dự thảo thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành.
Lãnh đạo Cục Công nghiệp đề nghị Tổ soạn thảo tập trung rà soát danh mục, chỉ tiêu kỹ thuật đối với khoáng sản xuất khẩu; tiêu chuẩn chế biến sâu đối với đất hiếm; chế độ báo cáo, quy định chuyển tiếp và hiệu lực thi hành. Các nội dung đề xuất phải có căn cứ pháp lý, phù hợp thực tiễn và bảo đảm khả năng triển khai.
 |
| Hoàn thiện khung pháp lý quản lý xuất khẩu khoáng sản, thúc đẩy chế biến sâu |
Việc xây dựng Thông tư được triển khai theo Quyết định số 139/QĐ-BCT ngày 20/1/2026 của Bộ trưởng Bộ Công Thương, giao Cục Công nghiệp chủ trì xây dựng văn bản thay thế Thông tư số 23/2021/TT-BCT và Thông tư số 45/2023/TT-BCT về quản lý xuất khẩu khoáng sản.
Ngày 17/4/2026, Bộ trưởng Bộ Công Thương tiếp tục ban hành Quyết định số 925/QĐ-BCT thành lập Tổ soạn thảo. Trên cơ sở rà soát quy định hiện hành, đánh giá thực trạng khai thác, chế biến, sử dụng và xuất khẩu khoáng sản giai đoạn 2021 - 2025 và 6 tháng đầu năm 2026, Cục Công nghiệp đã xây dựng hồ sơ dự thảo cùng các tài liệu liên quan.
Yêu cầu ban hành văn bản mới xuất phát từ những thay đổi trong hệ thống pháp luật về địa chất, khoáng sản và quản lý ngoại thương, đặc biệt là việc phân định lại thẩm quyền quản lý nhà nước đối với hoạt động xuất khẩu khoáng sản.
Theo Luật Địa chất và khoáng sản số 54/2024/QH15, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 147/2025/QH15 và các nghị định hướng dẫn, Thủ tướng Chính phủ quyết định danh mục và mức độ chế biến của một số khoáng sản chiến lược, quan trọng có nguồn gốc khai thác trong nước được phép xuất khẩu. Trong khi đó, Bộ trưởng Bộ Công Thương quy định danh mục, chỉ tiêu kỹ thuật trong phạm vi được giao và tiêu chuẩn chế biến sâu đối với đất hiếm.
Thực tiễn quản lý cũng đặt ra yêu cầu phải nhận diện rõ sản phẩm khoáng sản theo từng mức độ chế biến, đồng thời phân biệt khoáng sản khai thác trong nước với nguyên liệu nhập khẩu, hàng hóa gia công và sản phẩm được tạo ra từ nguyên liệu hỗn hợp. Đây là cơ sở quan trọng để kiểm soát hoạt động xuất khẩu, tránh những cách hiểu và áp dụng không thống nhất.
Từ yêu cầu đó, dự thảo được xây dựng theo hướng ưu tiên bảo đảm nguồn nguyên liệu phục vụ sản xuất trong nước, khuyến khích chế biến sâu, nâng cao giá trị gia tăng và sử dụng tiết kiệm, hiệu quả tài nguyên khoáng sản.
Đáng chú ý, dự thảo kế thừa có chọn lọc những quy định còn phù hợp, không đặt thêm thủ tục cấp phép, chấp thuận xuất khẩu hoặc chứng từ bắt buộc ngoài quy định pháp luật. Cách tiếp cận này nhằm hạn chế phát sinh chi phí tuân thủ, tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.
Dự thảo Thông tư gồm 4 chương, 12 điều và 4 phụ lục, tập trung vào ba nhóm nội dung chính: danh mục và chỉ tiêu kỹ thuật đối với khoáng sản xuất khẩu; tiêu chuẩn chế biến sâu đối với đất hiếm; chế độ báo cáo về hoạt động chế biến và xuất khẩu khoáng sản.
Đối với chế độ báo cáo, dự thảo xây dựng các biểu mẫu áp dụng cho thương nhân có phát sinh hoạt động xuất khẩu, tổ chức, cá nhân chế biến khoáng sản và cơ quan chuyên môn được UBND cấp tỉnh giao nhiệm vụ.
Tại cuộc họp, lãnh đạo Cục Công nghiệp yêu cầu các quy định về tiêu chuẩn chế biến sâu đối với đất hiếm và chế độ báo cáo phải được xây dựng trên cơ sở pháp lý rõ ràng, bám sát thực tiễn hoạt động sản xuất, chế biến và xuất khẩu, tránh quy định thiếu tính khả thi.
Các thành viên Tổ soạn thảo cũng được đề nghị tiếp tục nghiên cứu, góp ý về phạm vi điều chỉnh, phân định thẩm quyền và tính phù hợp của danh mục, chỉ tiêu kỹ thuật đối với từng nhóm khoáng sản. Đây là những nội dung cần được rà soát kỹ trước khi hoàn thiện dự thảo và hồ sơ kèm theo.
Sau cuộc họp, Cục Công nghiệp sẽ tiếp tục phối hợp với các đơn vị liên quan hoàn thiện hồ sơ, thực hiện quy trình lấy ý kiến theo quy định.
Theo thông tin từ Bộ Công Thương, ngày 7/11/2026, hồ sơ dự thảo Thông tư đã được đăng tải để lấy ý kiến các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và đối tượng liên quan. Thời hạn tiếp nhận ý kiến góp ý đến ngày 18/11/2026.
Thông tư dự kiến có hiệu lực trong năm 2027, thay thế Thông tư số 23/2021/TT-BCT và Thông tư số 45/2023/TT-BCT. Việc hoàn thiện văn bản không chỉ nhằm cập nhật hành lang pháp lý về xuất khẩu khoáng sản mà còn hướng tới định hình cách tiếp cận quản lý gắn với bảo đảm an ninh nguyên liệu, thúc đẩy chế biến sâu và nâng cao hiệu quả khai thác, sử dụng tài nguyên.
