Từ ngày 01/01/2027, doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh hàng hóa tại thị trường trong nước sẽ có một chuẩn pháp lý riêng để xác định sản phẩm có được công bố xuất xứ Việt Nam hay không. Điểm đáng chú ý của Nghị định 384/2026/NĐ-CP không chỉ nằm ở việc bổ sung một bộ tiêu chí mới, mà còn thay đổi cách quản lý theo hướng doanh nghiệp tự xác định, tự công bố và tự chịu trách nhiệm, trong khi cơ quan quản lý chuyển mạnh sang kiểm tra, hậu kiểm.
Nghị định 384/2026/NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 09/10/2026, có hiệu lực từ ngày 01/01/2027 và áp dụng đối với hàng hóa được sản xuất, lưu thông trong nước. Theo Bộ Công Thương, đây là văn bản pháp lý đầu tiên thiết lập khuôn khổ riêng, đầy đủ và thống nhất về xác định xuất xứ Việt Nam trên thị trường nội địa, khắc phục khoảng trống tồn tại trong khi các quy định trước đây chủ yếu tập trung vào hoạt động xuất nhập khẩu và thực thi các hiệp định thương mại tự do.
Không phải sản xuất tại Việt Nam là mặc nhiên có xuất xứ Việt Nam
Nghị định xác định hai nhóm hàng hóa có thể được công nhận có xuất xứ Việt Nam: hàng hóa có xuất xứ thuần túy và hàng hóa có xuất xứ không thuần túy.
![]() |
| Hội thảo phổ biến quy định mới về xuất xứ hàng hóa, với sự tham gia của các hiệp hội ngành hàng và gần 100 doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh, xuất nhập khẩu. |
Nhóm có xuất xứ thuần túy bao gồm các sản phẩm có nguồn gốc hoàn toàn từ Việt Nam như cây trồng được trồng và thu hoạch tại Việt Nam; động vật sinh ra hoặc được nuôi dưỡng tại Việt Nam; sản phẩm từ động vật; khoáng sản khai thác tại Việt Nam; một số sản phẩm đánh bắt trên biển theo điều kiện quy định, cùng các sản phẩm được tạo ra hoàn toàn từ những nguồn này.
Với nhóm hàng hóa được sản xuất từ nguyên liệu nhập khẩu hoặc nguyên liệu không xác định được xuất xứ, tiêu chí trở nên quan trọng hơn. Theo Nghị định, hàng hóa không thuần túy có thể được xác định có xuất xứ Việt Nam nếu đáp ứng tiêu chí chuyển đổi mã số hàng hóa ở cấp độ 4 số hoặc đạt hàm lượng giá trị Việt Nam tối thiểu 30% tính trên giá xuất xưởng.
Hàm lượng giá trị Việt Nam có thể được tính theo phương pháp trực tiếp, dựa trên trị giá nguyên liệu có xuất xứ Việt Nam so với giá xuất xưởng, hoặc phương pháp gián tiếp, lấy giá xuất xưởng trừ trị giá nguyên liệu không có xuất xứ rồi tính tỷ lệ trên giá xuất xưởng. Thương nhân được lựa chọn phương pháp tính và áp dụng trong năm tài chính.
Như vậy, kể từ năm 2027, việc một sản phẩm được lắp ráp, đóng gói hoặc hoàn thiện tại Việt Nam chưa đủ để mặc nhiên coi là hàng có xuất xứ Việt Nam. Doanh nghiệp phải nhìn lại cả chuỗi sản xuất, nguồn nguyên liệu, mức độ chuyển đổi của sản phẩm và phần giá trị thực tế được tạo ra trong nước.
Đóng gói, dán nhãn đơn giản không làm phát sinh xuất xứ
Một trong những nội dung có tác động trực tiếp đến phòng, chống gian lận là việc Nghị định xác định rõ các công đoạn gia công, chế biến đơn giản không đủ để tạo lập xuất xứ Việt Nam.
Theo Bộ Công Thương, các hoạt động như sơ chế đơn giản, bảo quản, đóng gói, chia tách lô hàng, dán nhãn, dán tem hoặc một số hoạt động lắp ráp đơn giản không được coi là căn cứ đủ để một hàng hóa có nguồn gốc từ bên ngoài trở thành hàng hóa có xuất xứ Việt Nam.
Quy định này đánh trực tiếp vào khoảng trống dễ bị lợi dụng trong thực tiễn, khi hàng hóa nhập khẩu có thể chỉ trải qua một số công đoạn có giá trị gia tăng thấp tại Việt Nam nhưng sau đó được giới thiệu hoặc ghi nhãn theo cách khiến người tiêu dùng hiểu rằng sản phẩm có nguồn gốc trong nước.
Điều này đồng thời tạo ra sự phân biệt rõ hơn giữa doanh nghiệp thực sự đầu tư nhà máy, công nghệ, nhân lực và chuỗi cung ứng tại Việt Nam với những mô hình chỉ thực hiện các công đoạn cuối cùng để hoàn thiện sản phẩm.
Nghị định cũng loại trừ một số yếu tố khỏi việc xác định xuất xứ, bao gồm nhiên liệu, năng lượng, khuôn mẫu, dụng cụ, phụ tùng bảo dưỡng, dầu nhờn, thiết bị bảo hộ, thiết bị kiểm tra, chất xúc tác, dung môi và những nguyên liệu không cấu thành hàng hóa nhưng cần thiết cho quá trình sản xuất.
Giá trị R&D và phần mềm được tính vào giá trị Việt Nam
Một điểm đáng chú ý khác là cách Nghị định tiếp cận giá trị được tạo ra trong các sản phẩm công nghệ.
Đối với hàng hóa thuộc lĩnh vực công nghệ thông tin và công nghệ số, những công đoạn tạo giá trị được thực hiện tại Việt Nam như nghiên cứu và phát triển, thiết kế, lập trình, số hóa, tự động hóa, thử nghiệm kỹ thuật và kiểm thử phần mềm có thể được tính vào hàm lượng giá trị Việt Nam.
Quy định này phản ánh sự thay đổi trong cấu trúc giá trị của sản phẩm hiện đại. Với nhiều thiết bị công nghệ, giá trị không chỉ nằm ở linh kiện vật lý mà còn đến từ thiết kế, thuật toán, phần mềm, công nghệ điều khiển và tài sản trí tuệ.
Việc cho phép ghi nhận các khoản giá trị này trong VVC có thể tạo thêm động lực để doanh nghiệp đầu tư vào nghiên cứu, thiết kế và phát triển sản phẩm tại Việt Nam thay vì chỉ tập trung vào khâu lắp ráp. Đây cũng là một trong những điểm giúp tiêu chí xuất xứ gắn gần hơn với chất lượng thực của năng lực sản xuất trong nước.
Doanh nghiệp tự công bố nhưng phải tự chịu trách nhiệm
Một thay đổi quan trọng khác nằm ở phương thức quản lý.
Nghị định 384 không tạo thêm thủ tục hành chính yêu cầu doanh nghiệp phải xin Giấy chứng nhận xuất xứ cho hàng hóa sản xuất và tiêu thụ trong nước. Việc xác định và công bố xuất xứ được thực hiện theo nguyên tắc tự nguyện, doanh nghiệp căn cứ vào quy trình sản xuất và các tiêu chí của Nghị định để tự xác định sản phẩm có đáp ứng điều kiện hay không.
Nhưng việc không phải xin xác nhận trước không đồng nghĩa doanh nghiệp có thể tự do ghi xuất xứ.
Khi đã công bố sản phẩm có xuất xứ Việt Nam, doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm về tính chính xác và trung thực của thông tin. Hồ sơ chứng minh có thể bao gồm hóa đơn đầu vào, bảng kê nguyên liệu, tài liệu về quy trình sản xuất cùng các chứng từ liên quan, và phải được xuất trình khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu.
Cơ chế này chuyển trọng tâm từ tiền kiểm sang hậu kiểm: doanh nghiệp được chủ động hơn trong hoạt động kinh doanh, nhưng đồng thời phải thiết lập hệ thống hồ sơ nội bộ đủ khả năng chứng minh nguồn gốc và phần giá trị tạo ra tại Việt Nam.
Với các doanh nghiệp sử dụng nhiều nguyên liệu nhập khẩu, đây có thể trở thành một yêu cầu quản trị đáng kể. Việc xác định xuất xứ sẽ không còn chỉ là công việc của bộ phận pháp chế hoặc nhãn hàng, mà liên quan trực tiếp tới mua hàng, kế toán, sản xuất, quản lý nguyên vật liệu và hệ thống dữ liệu của doanh nghiệp.
Chuẩn xuất xứ mới tạo thêm “hàng rào” chống gian lận hàng Việt
Theo Cục Xuất nhập khẩu, việc xây dựng tiêu chí chung không chỉ giúp doanh nghiệp có cơ sở pháp lý để công bố xuất xứ mà còn tạo công cụ thống nhất cho cơ quan quản lý kiểm tra hành vi gian lận, giả mạo xuất xứ và chuyển tải bất hợp pháp.
Điều này đặc biệt có ý nghĩa khi chuỗi cung ứng ngày càng quốc tế hóa, một sản phẩm có thể sử dụng linh kiện và nguyên liệu từ nhiều quốc gia, còn các công đoạn thiết kế, lắp ráp và hoàn thiện được thực hiện ở nhiều địa điểm khác nhau.
Khi chưa có một chuẩn riêng cho thị trường nội địa, khái niệm “hàng Việt” có thể được hiểu theo nhiều cách, từ sản phẩm được sản xuất hoàn toàn tại Việt Nam đến sản phẩm chỉ hoàn thiện một phần trong nước. Từ năm 2027, khoảng trống này sẽ được thu hẹp bằng những tiêu chí có thể đo lường và kiểm chứng.
Nghị định cũng quy định cơ chế chuyển tiếp để tránh gây xáo trộn cho doanh nghiệp. Hàng hóa có nhãn thể hiện xuất xứ Việt Nam phù hợp với pháp luật trước thời điểm Nghị định có hiệu lực được tiếp tục sử dụng nhãn đến khi hết hạn sử dụng, qua đó hạn chế việc phải thay nhãn hoặc xử lý lại hàng hóa đã được sản xuất trước ngày 1/1/2027.
Với doanh nghiệp, thay đổi lớn nhất vì vậy không phải là xuất hiện thêm một thủ tục xin phép, mà là trách nhiệm chứng minh xuất xứ được đặt rõ hơn lên chính chủ thể sản xuất, kinh doanh.
Từ ngày 1/1/2027, một dòng chữ “xuất xứ Việt Nam” trên sản phẩm sẽ phải đứng sau một chuỗi dữ liệu có thể kiểm tra: nguyên liệu đến từ đâu, quá trình sản xuất tạo ra thay đổi gì, bao nhiêu giá trị được tạo ra trong nước và doanh nghiệp có đủ hồ sơ để chứng minh hay không.
Khi những tiêu chí này được thực thi đồng bộ, giá trị của hàng Việt sẽ không còn chỉ được xác lập bằng nhãn mác, mà ngày càng phải được chứng minh bằng năng lực sản xuất và phần giá trị thực sự được tạo ra tại Việt Nam.
