Luật Đo lường mới đặt trách nhiệm hoàn tiền khi kết quả đo sai

Sáng 13/11, Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường, tạo ra hàng loạt thay đổi liên quan trực tiếp tới hoạt động sản xuất, kinh doanh và quyền lợi người tiêu dùng.

Kết quả biểu quyết cho thấy 457/457 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, tương đương 91,40% tổng số đại biểu Quốc hội. Luật có hiệu lực từ ngày 01/3/2027.

Nếu trước đây quản lý đo lường chủ yếu được hình dung qua cân, đồng hồ điện, nước, cột bơm xăng hay thiết bị đo trong sản xuất, luật mới mở rộng đáng kể phạm vi quản lý sang phần mềm và dữ liệu hình thành trong quá trình đo.

Quốc hội biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường với tỷ lệ 91,40% - Ảnh: https://quochoi.vn

Thu sai do kết quả đo lệch phải hoàn trả

Một thay đổi đáng chú ý của Luật Đo lường sửa đổi là làm rõ trách nhiệm tài chính khi kết quả đo không chính xác.

Theo luật, trường hợp có khoản tiền thu không đúng do kết quả đo sai lệch, tổ chức, cá nhân đã thu tiền phải thực hiện hoàn trả theo quy định.

Đặc biệt, nếu xác định phương tiện đo hoặc phần mềm của phương tiện đo có lỗi chung làm phát sinh việc thu sai, tổ chức sử dụng kết quả đo để thu tiền phải rà soát các giao dịch bị ảnh hưởng, thay vì chỉ xử lý những trường hợp người tiêu dùng trực tiếp khiếu nại.

Quy định này đặc biệt liên quan đến những lĩnh vực mà số tiền khách hàng phải trả được xác định trực tiếp từ kết quả đo như điện, nước, xăng dầu và nhiều loại hàng hóa, dịch vụ thiết yếu.

Người tiêu dùng cũng được quyền yêu cầu tổ chức, cá nhân cung cấp hàng hóa, dịch vụ thiết yếu cung cấp hoặc trích xuất dữ liệu đo lường liên quan trực tiếp đến giao dịch để sử dụng làm căn cứ khiếu nại, giải quyết tranh chấp hoặc yêu cầu bồi thường.

Điều này làm thay đổi đáng kể vị thế của dữ liệu đo lường. Thay vì chỉ là dữ liệu vận hành nội bộ của doanh nghiệp, trong những trường hợp nhất định, dữ liệu này có thể trở thành căn cứ chứng minh quyền và nghĩa vụ giữa doanh nghiệp với khách hàng.

Phần mềm đo cũng phải chống can thiệp trái phép

Một trụ cột khác của luật mới là đưa hoạt động đo lường vào môi trường số.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết phương tiện đo ngày càng phụ thuộc vào phần mềm, kết nối mạng và xử lý dữ liệu. Vì vậy, quản lý đo lường không thể chỉ dừng ở thiết bị vật lý mà phải bao quát cả phần mềm và dữ liệu đo.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân trình bày Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường - Ảnh: https://quochoi.vn

Luật bổ sung quy định cấm giả mạo, tẩy xóa hoặc sửa chữa trái phép thông tin về kết quả kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm; đồng thời cấm cố ý tác động trái phép vào mạng truyền dữ liệu hoặc hệ thống quản trị dữ liệu làm mất, gián đoạn hay sai lệch kết quả đo.

Đối với phương tiện đo tích hợp phần mềm, hệ thống phải có khả năng ngăn ngừa hoặc phát hiện việc can thiệp trái phép và lưu lại dấu vết thay đổi phần mềm, thông số hoặc dữ liệu.

Đây là yêu cầu có ý nghĩa lớn khi ngày càng nhiều thiết bị đo trong sản xuất, logistics, năng lượng và bán lẻ được kết nối trực tiếp với hệ thống quản trị doanh nghiệp. Nói cách khác, trách nhiệm bảo đảm độ chính xác từ năm 2027 sẽ không chỉ nằm ở thiết bị mà còn nằm trong toàn bộ chuỗi dữ liệu từ lúc đo đến lúc kết quả được sử dụng để tính tiền hoặc ra quyết định.

Giảm thủ tục nhưng doanh nghiệp phải tự kiểm soát tốt hơn

Tinh thần của lần sửa đổi này cũng là chuyển mạnh hơn sang quản lý theo mức độ rủi ro.

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, hoạt động quản lý cần tập trung vào những lĩnh vực có nguy cơ gây thiệt hại hoặc tác động trực tiếp tới sức khỏe, an toàn và quyền lợi người dân; đồng thời giảm thủ tục và kiểm tra không cần thiết đối với doanh nghiệp. Đi cùng với việc giảm kiểm soát hành chính là trách nhiệm tuân thủ lớn hơn của tổ chức, cá nhân.

Luật cũng bãi bỏ quy định về dấu định lượng đối với hàng đóng gói sẵn, nhưng doanh nghiệp sản xuất và nhập khẩu vẫn phải bảo đảm lượng hàng thực tế phù hợp thông tin ghi trên nhãn, tự kiểm soát và lưu giữ hồ sơ, dữ liệu để phục vụ kiểm tra.

Ở cấp cơ sở, Chủ tịch UBND cấp xã được giao thực hiện kiểm tra chuyên ngành về đo lường tại chợ, trung tâm thương mại và các địa điểm kinh doanh hàng hóa phục vụ nhu cầu dân sinh.

Cùng với kiểm soát thị trường, luật đặt mục tiêu phát triển hạ tầng kỹ thuật đo lường phục vụ sản xuất, công nghệ cao, công nghệ chiến lược, y tế, năng lượng mới, kinh tế số và các lĩnh vực đổi mới sáng tạo.

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, đầu tư cho đo lường cần được nhìn nhận như đầu tư cho năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Từ góc độ doanh nghiệp, khoảng thời gian trước ngày 01/3/2027 vì vậy không chỉ dành cho việc chờ văn bản hướng dẫn.

Những đơn vị đang sử dụng thiết bị đo để xác định sản lượng, chất lượng hoặc số tiền khách hàng phải thanh toán cần rà soát dần phương tiện đo, phần mềm, cơ chế lưu dữ liệu và quy trình xử lý khi phát hiện sai lệch. Bởi khi Luật Đo lường mới có hiệu lực, kết quả đo không còn chỉ là một thông số kỹ thuật. Nó có thể trực tiếp làm phát sinh trách nhiệm hoàn tiền, bồi thường và trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp.