Từ ngày 15/11/2026, việc triển khai AI trong ngân hàng bước sang một giai đoạn mới khi Thông tư số 53/2026/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chính thức có hiệu lực. Thay vì chỉ quy định chung về an toàn công nghệ, văn bản thiết lập một khuôn khổ quản trị riêng cho những hệ thống AI tham gia ra quyết định hoặc hỗ trợ ra quyết định trong hoạt động ngân hàng, thanh toán, thông tin tín dụng và Tiền di động.
![]() |
| Ngày nay, ứng dụng AI trong ngân hàng đã trở rất phổ biến, với những vai trò đa dạng từ nâng cao trải nghiệm khách hàng, phát triển sản phẩm, tăng cường bảo mật, đến tối ưu quy trình vận hành. |
Điểm đáng chú ý của cách tiếp cận mới là quản lý AI theo mức độ rủi ro. Một hệ thống dùng để hỗ trợ nghiệp vụ đơn giản không được nhìn nhận giống với hệ thống có thể tự động chuyển tiền hoặc quyết định cấp tín dụng. Khi AI càng tiến gần đến những quyết định ảnh hưởng trực tiếp đến tài sản và quyền lợi của khách hàng, trách nhiệm kiểm soát của tổ chức triển khai càng lớn.
Thông tư áp dụng đối với tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán, tổ chức cung ứng dịch vụ Tiền di động, công ty thông tin tín dụng và một số đơn vị khác trong ngành. Các công cụ AI của bên thứ ba chỉ được cá nhân sử dụng như công cụ hỗ trợ, không tích hợp vào quy trình nghiệp vụ hay hệ thống thông tin của đơn vị, không thuộc phạm vi điều chỉnh trực tiếp của Thông tư.
Ngưỡng tiền được dùng để phân loại rủi ro của AI
Theo Điều 4 Thông tư 53, trước khi triển khai, các đơn vị phải phân loại hệ thống AI theo mức độ rủi ro cao, trung bình hoặc thấp.
Đối với hệ thống AI tự động thực hiện giao dịch điện tử, một hệ thống được xác định là rủi ro cao nếu thực hiện giao dịch thanh toán của khách hàng cá nhân trên 10 triệu đồng/lần hoặc tổng giá trị giao dịch trong ngày trên 20 triệu đồng. Với khách hàng tổ chức, các ngưỡng tương ứng là trên 50 triệu đồng/lần hoặc trên 100 triệu đồng/ngày.
Hệ thống AI tự động quyết định cấp tín dụng cũng được xếp vào nhóm rủi ro cao nếu xử lý khoản cấp tín dụng từ 50 triệu đồng trở lên.
Các con số này cần được hiểu đúng. Đây là tiêu chí để xác định mức độ rủi ro của hệ thống AI, từ đó áp dụng cơ chế kiểm soát tương ứng, chứ không phải giới hạn số tiền mà khách hàng được phép chuyển qua ứng dụng ngân hàng.
Thông tư đồng thời đặt một giới hạn riêng đối với trường hợp AI được trao quyền tự động thực hiện giao dịch thanh toán. Tổng giá trị giao dịch do AI tự động thực hiện trong một ngày đối với một khách hàng không được vượt hạn mức nội bộ do đơn vị quy định, đồng thời không vượt 100 triệu đồng đối với khách hàng cá nhân và 500 triệu đồng đối với khách hàng tổ chức.
Điểm khác biệt nằm ở chỗ đây không phải giao dịch do khách hàng trực tiếp bấm lệnh từng lần, mà là giao dịch được hệ thống AI tự động thực hiện trong phạm vi khách hàng đã trao quyền trước.
AI chỉ được tự động thanh toán khi khách hàng chủ động trao quyền
Để một hệ thống AI có thể tự động thực hiện thanh toán, ngân hàng và khách hàng phải xác lập thỏa thuận trước. Thỏa thuận phải chỉ rõ phạm vi giao dịch, hạn mức từng lần và theo ngày, thời gian hiệu lực, điều kiện tạm dừng cũng như quyền của khách hàng được chấm dứt thỏa thuận bất kỳ lúc nào.
Khi xác lập quyền này bằng phương thức điện tử, tổ chức cung ứng dịch vụ còn phải xác minh chính chủ, tối thiểu bằng việc đối chiếu thông tin sinh trắc học kết hợp với một phương thức xác nhận khác theo quy định về an toàn, bảo mật dịch vụ ngân hàng trực tuyến.
Khách hàng cũng phải có công cụ để chủ động tạm dừng hoặc hủy quyền cho AI thực hiện thanh toán. Khi khách hàng yêu cầu chấm dứt thỏa thuận, đơn vị cung ứng dịch vụ phải thực hiện ngay.
![]() |
| Bên cạnh khả năng nâng cao hiệu quả xử lý nghiệp vụ, công nghệ này cũng đặt ra những yêu cầu mới về bảo mật thông tin, kiểm soát sai lệch mô hình và phòng ngừa rủi ro phát sinh trong quá trình vận hành. |
Cách thiết kế này cho thấy Thông tư không trao cho AI một thẩm quyền độc lập trong việc sử dụng tiền của khách hàng. Quyền tự động hóa chỉ tồn tại trong phạm vi được khách hàng xác lập trước và luôn phải có khả năng thu hồi.
Đối với hoạt động cấp tín dụng, AI có thể tự động ra quyết định khi đáp ứng điều kiện theo Thông tư 53, nhưng đơn vị vẫn phải tuân thủ các quy định riêng về cho vay bằng phương tiện điện tử.
Con người phải giữ quyền can thiệp
Một nguyên tắc xuyên suốt của Thông tư 53 là AI không thay thế trách nhiệm của con người.
Việc tự động hóa một quyết định chỉ được thực hiện khi nghiệp vụ đó không thuộc trường hợp pháp luật bắt buộc phải có người xem xét, phê duyệt; mô hình đã được kiểm tra đạt ngưỡng chất lượng; đơn vị xác định rõ tiêu chí rủi ro, cơ chế cảnh báo và quy trình giám sát; đồng thời phải bảo đảm khả năng can thiệp của con người.
Với hệ thống AI rủi ro cao, yêu cầu còn chặt chẽ hơn khi đơn vị phải thiết lập công cụ giám sát liên tục. Bộ phận giám sát phải có đủ thẩm quyền để ghi đè, điều chỉnh hoặc tạm dừng quyết định của AI, thậm chí kích hoạt cơ chế ngắt khẩn cấp nhằm dừng hoặc cô lập hệ thống khi cần thiết. Mọi lần can thiệp đều phải được ghi lại, gồm nội dung, thời điểm, người thực hiện và lý do.
Nhân sự thực hiện việc giám sát cũng phải được đào tạo đủ năng lực để phát hiện sai lệch và xử lý khi AI hoạt động không đúng mục tiêu.
Trong bài toán ngân hàng, yêu cầu này đặc biệt quan trọng bởi một sai lệch thuật toán không chỉ làm giảm chất lượng dịch vụ mà có thể tác động trực tiếp đến một quyết định cho vay, giao dịch tài chính hoặc quyền tiếp cận dịch vụ của khách hàng.
TS. Lý Hoàng Vũ, chuyên gia kinh tế thuộc Trung tâm Pháp - Việt Đào tạo về Quản lý (CFVG), nhìn nhận việc giữ vai trò giám sát của con người có ý nghĩa quan trọng đối với niềm tin khách hàng. Theo ông, ngay cả khi AI có thể phân tích dữ liệu và đưa ra khuyến nghị, trách nhiệm đối với quyết định trong hoạt động ngân hàng vẫn phải được xác định rõ, đồng thời ngân hàng cần phân định trách nhiệm giữa bộ phận nghiệp vụ, công nghệ và quản trị rủi ro.
Dữ liệu và khả năng giải thích trở thành điều kiện của cuộc đua AI
Thách thức đối với các ngân hàng vì thế không còn nằm ở việc “có sử dụng AI hay không”, mà là khả năng đưa công nghệ này vào quy trình nghiệp vụ với một cấu trúc quản trị đủ an toàn.
Ông Lê Anh Dũng - Phó Vụ trưởng Vụ Thanh toán (Ngân hàng Nhà nước) - cho rằng AI đang trở thành động lực của ngân hàng thế hệ mới, nhưng niềm tin và khả năng chống chịu số sẽ quyết định công nghệ có thể được triển khai sâu đến đâu. Theo ông, quản trị AI cần gắn với khả năng giải thích và kiểm toán mô hình, bảo vệ dữ liệu cá nhân cũng như năng lực phòng thủ an ninh mạng ngay từ đầu.
Thực tiễn của hệ thống ngân hàng cho thấy quy mô dữ liệu cần bảo vệ đang tăng rất nhanh. Trong 8 tháng năm 2026, giao dịch qua Internet đạt hơn 4,4 tỷ lượt với giá trị 81,1 triệu tỷ đồng, trong khi giao dịch qua điện thoại di động đạt khoảng 14 tỷ lượt, trị giá 58,4 triệu tỷ đồng. AI vì thế vừa có thể giúp phát hiện gian lận theo thời gian thực, vừa trở thành một lớp công nghệ phải được kiểm soát nghiêm ngặt khi tham gia xử lý khối lượng dữ liệu và giao dịch rất lớn.
TS. Đào Minh Tú - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam - nhận định cuộc đua ngân hàng số đang chuyển từ cuộc đua về thuật toán hoặc quy mô đầu tư công nghệ sang cuộc đua về chất lượng dữ liệu, năng lực quản trị và niềm tin của khách hàng. AI hiện không chỉ xuất hiện trong chatbot hay tự động hóa quy trình mà đã tham gia vào những nghiệp vụ như thanh toán, tài trợ thương mại, quản lý tài sản và đánh giá rủi ro.
Điều đó cũng làm thay đổi cách nhìn về hiệu quả đầu tư AI. Một mô hình có độ chính xác cao nhưng không thể giải thích, không có công cụ giám sát hoặc không xác định được trách nhiệm khi xảy ra sai sót có thể tạo ra rủi ro lớn hơn lợi ích mà nó mang lại.
Không phải tất cả quy định đều áp dụng cùng một thời điểm
Dù Thông tư 53 có hiệu lực chung từ 15/11/2026, một số nghĩa vụ được thiết kế theo lộ trình.
Theo Điều 23, Điều 14 của Thông tư có hiệu lực từ ngày 1/1/2027; một số quy định tại Điều 6 và Điều 21 được áp dụng từ ngày 1/9/2027. Đối với những hệ thống AI đã được đưa vào vận hành chính thức trước khi Thông tư có hiệu lực, các yêu cầu về an toàn, quản lý rủi ro và điều kiện triển khai tại các chương liên quan phải được tuân thủ từ 1/3/2027.
Lộ trình này cho phép các ngân hàng và tổ chức liên quan có thời gian rà soát hệ thống hiện hữu, phân loại lại mức độ rủi ro, bổ sung cơ chế giám sát và điều chỉnh quy trình quản trị trước khi toàn bộ nghĩa vụ được áp dụng.
Nhìn rộng hơn, Thông tư 53 đánh dấu sự thay đổi đáng kể trong cách quản lý AI trong ngân hàng: thay vì chờ công nghệ phát triển rồi xử lý hậu quả, khuôn khổ mới yêu cầu nhận diện rủi ro ngay từ khâu thiết kế, phân loại trước khi triển khai và duy trì giám sát trong suốt vòng đời hệ thống.
AI có thể giúp ngân hàng xử lý nhanh hơn, cá nhân hóa dịch vụ sâu hơn và phát hiện gian lận sớm hơn, nhưng càng được trao nhiều quyền tự động, yêu cầu về trách nhiệm giải trình càng lớn. Chính vì vậy, ranh giới quan trọng của ngân hàng trong kỷ nguyên AI không phải giữa “con người” và “máy móc”, mà là xác định AI được quyền quyết định đến đâu và con người phải xuất hiện ở điểm nào để bảo vệ khách hàng.
