 |
| Việt Nam có tiềm năng lớn về năng lượng tái tạo. Nguồn ảnh VGP |
Năng lượng tái tạo, bao gồm năng lượng mặt trời, gió, thủy điện và các nguồn năng lượng sạch khác, là những nguồn năng lượng quan trọng trong việc giảm phụ thuộc vào năng lượng hóa thạch và bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, một trong những thách thức lớn khi sản xuất năng lượng từ các nguồn này chính là tính không ổn định, phụ thuộc vào các điều kiện tự nhiên như nắng, gió và thủy triều. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc phát triển các công nghệ mới để tối ưu hóa việc sử dụng và lưu trữ năng lượng tái tạo.
Tại Hội nghị thượng đỉnh về biến đổi khí hậu của Liên hợp quốc lần thứ 26 (COP26) tổ chức tại Glasgow vào tháng 11/2021, Việt Nam đã cam kết đạt mức phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Chính phủ Việt Nam cũng cam kết không xây dựng thêm các nhà máy nhiệt điện than mới sau năm 2030 và giảm dần tỷ trọng nhiệt điện than trong tổng cơ cấu năng lượng quốc gia. Đồng thời, quốc gia này sẽ tăng cường phát triển và sử dụng các nguồn năng lượng tái tạo như năng lượng mặt trời, năng lượng gió, thủy điện và các nguồn năng lượng sạch khác.
Việt Nam có tiềm năng lớn về năng lượng tái tạo, đặc biệt là năng lượng mặt trời và gió. Chính phủ đã ban hành Quyết định số 215/QĐ-TTg ngày 1/3/2024 phê duyệt Chiến lược phát triển năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Mục tiêu chính của chiến lược là phát triển năng lượng sạch, bền vững và thân thiện với môi trường.
Một trong những trọng tâm của chiến lược là quy hoạch các vùng có tiềm năng lớn về năng lượng tái tạo như Ninh Thuận, Bình Thuận và các tỉnh miền Trung, Tây Nguyên trở thành trung tâm phát triển năng lượng tái tạo. Điều này không chỉ tạo ra cơ hội phát triển kinh tế mà còn đóng góp vào sự chuyển dịch sang nền kinh tế xanh.
Đặc biệt, Việt Nam đã xây dựng và ban hành nhiều chiến lược phát triển năng lượng, trong đó có Quy hoạch điện VIII, với mục tiêu tăng cường tỷ lệ năng lượng tái tạo trong tổng công suất phát điện quốc gia. Chính phủ cũng đã đề ra các biện pháp để giảm phát thải khí nhà kính và đạt mức phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, qua đó tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng bền vững và nâng cao khả năng cạnh tranh quốc gia.
Giải pháp công nghệ cho ngành năng lượng tái tạo
Cách mạng Công nghiệp 4.0, với sự phát triển mạnh mẽ của các công nghệ tiên tiến như AI, IoT và Big Data, đang tạo ra những thay đổi sâu rộng trong mọi lĩnh vực, đặc biệt là ngành năng lượng. Các công nghệ này có thể giúp giải quyết những thách thức mà ngành năng lượng tái tạo đang gặp phải, chẳng hạn như tối ưu hóa việc sử dụng và lưu trữ năng lượng tái tạo, quản lý các hệ thống điện thông minh và điều chỉnh sản lượng điện theo nhu cầu sử dụng.
 |
| AI, IoT và Big Data đang tạo ra những thay đổi sâu rộng trong mọi lĩnh vực, đặc biệt là ngành năng lượng |
Một trong những ứng dụng công nghệ quan trọng trong ngành năng lượng là hệ thống quản lý năng lượng thông minh, sử dụng dữ liệu lớn và phân tích AI để giám sát và điều chỉnh việc sử dụng năng lượng trong thời gian thực. Những hệ thống này có thể đưa ra các khuyến nghị và điều chỉnh hoạt động của các thiết bị tiêu thụ năng lượng, từ đó tối ưu hóa việc sử dụng năng lượng tái tạo. Thực tế, việc áp dụng công nghệ này có thể giúp giảm thiểu sự lãng phí năng lượng, đồng thời tăng cường hiệu quả sử dụng các nguồn năng lượng tái tạo.
Tuy nhiên, để tận dụng tối đa tiềm năng của công nghệ trong ngành năng lượng, cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa Chính phủ, các nhà phát triển công nghệ và doanh nghiệp. Chính phủ đóng vai trò quan trọng trong việc ban hành các chính sách và cơ chế khuyến khích đầu tư vào năng lượng tái tạo và công nghệ xanh. Các doanh nghiệp và nhà phát triển công nghệ cần nỗ lực sáng tạo và đầu tư vào nghiên cứu, phát triển các giải pháp công nghệ hiệu quả, nhằm thúc đẩy việc triển khai các dự án năng lượng tái tạo.
Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong năng lượng tái tạo
Mặc dù công nghệ mang lại nhiều lợi ích trong việc tối ưu hóa sử dụng năng lượng tái tạo, việc áp dụng và phát triển công nghệ tiên tiến trong ngành năng lượng vẫn đang đối mặt với một số thách thức lớn. Một trong những khó khăn chính là yêu cầu về đầu tư vào cơ sở hạ tầng công nghệ cao và việc đào tạo nhân lực có đủ kỹ năng để vận hành các hệ thống công nghệ hiện đại. Bên cạnh đó, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ đòi hỏi các chính sách và quy định phù hợp để bảo đảm sự an toàn, bảo mật, và bền vững trong việc sử dụng các nguồn năng lượng tái tạo.
 |
| Ông Nguyễn Sĩ Đăng, Phó Vụ trưởng Vụ Thẩm định và Giám định công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) |
Để giải quyết những vấn đề trên, ông Nguyễn Sĩ Đăng, Phó Vụ trưởng Vụ Thẩm định và Giám định công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ), đã đưa ra một số đề xuất quan trọng. Một trong những giải pháp đáng chú ý là xây dựng các chương trình phát triển công nghệ trọng điểm quốc gia trong lĩnh vực năng lượng tái tạo. Những chương trình này sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy nghiên cứu, phát triển và ứng dụng các công nghệ mới, giúp Việt Nam tiếp cận các giải pháp công nghệ tiên tiến, từ đó nâng cao hiệu quả và bền vững trong sử dụng năng lượng tái tạo.
Bên cạnh đó, việc xây dựng cơ chế thuận lợi cho việc chuyển giao công nghệ từ các quốc gia phát triển cũng là một giải pháp then chốt. Điều này giúp Việt Nam nhanh chóng tiếp cận và ứng dụng các công nghệ tiên tiến vào sản xuất và đời sống, từ đó thúc đẩy quá trình chuyển đổi số trong ngành năng lượng. Các cơ chế này cũng cần hỗ trợ thu hút các doanh nghiệp và tổ chức tham gia vào nghiên cứu và phát triển các giải pháp năng lượng tái tạo, tạo ra môi trường cạnh tranh và đổi mới sáng tạo.
Ông Nguyễn Ngọc Hưng, Viện Năng lượng, Bộ Công thương, cũng đưa ra những nhận định tích cực về tiềm năng phát triển năng lượng tái tạo tại Việt Nam. Ông nhấn mạnh rằng Việt Nam có cơ hội lớn để thúc đẩy nội địa hóa năng lượng tái tạo thông qua việc tham gia vào chuỗi cung ứng sản xuất thiết bị năng lượng tái tạo. Việc này không chỉ giúp tăng trưởng kinh tế mà còn thúc đẩy sự phát triển của ngành công nghiệp phụ trợ trong nước, giảm bớt sự phụ thuộc vào các nguồn cung cấp từ nước ngoài.
Đặc biệt, ông Hưng khuyến nghị cần tập trung vào việc phát triển điện gió, bao gồm cả điện gió trên bờ và ngoài khơi, cũng như phát triển điện mặt trời. Đây là những lĩnh vực có tiềm năng lớn trong việc gia tăng tỷ trọng năng lượng tái tạo trong tổng công suất phát điện quốc gia, giúp đảm bảo an ninh năng lượng và phát triển bền vững.
 |
| Bà Vũ Chi Mai, Giám đốc dự án Năng lượng sạch, chi phí hợp lý và an ninh năng lượng cho các nước Đông Nam Á (CASE) |
Bà Vũ Chi Mai, Giám đốc dự án Năng lượng sạch, chi phí hợp lý và an ninh năng lượng cho các nước Đông Nam Á (CASE) tại Việt Nam, cho rằng Việt Nam cần đẩy mạnh nội địa hóa trong phát triển các nguồn năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió và điện mặt trời.
Bà Mai cho biết, việc thúc đẩy nghiên cứu và phát triển sản phẩm trong nước, chuyển giao công nghệ, thực hiện các dự án thử nghiệm và phát triển nguồn nhân lực có kỹ năng chuyên sâu là những yếu tố quan trọng để tối đa hóa tiềm năng của ngành năng lượng tái tạo. Điều này không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất mà còn tạo ra những cơ hội lớn cho nền kinh tế trong việc phát triển các ngành công nghiệp xanh.
Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, Việt Nam luôn xác định phát triển năng lượng tái tạo là một phần quan trọng trong quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế xanh và bền vững. Chính vì vậy, chiến lược đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng các thành tựu của CMCN 4.0 trong ngành năng lượng là vô cùng quan trọng. Cách mạng Công nghiệp 4.0 sẽ giúp Việt Nam xây dựng ngành năng lượng tiên tiến, thân thiện với môi trường, đồng thời bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
Ứng dụng các công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, và Internet vạn vật sẽ giúp tối ưu hóa việc sản xuất, phân phối và sử dụng năng lượng tái tạo, đồng thời giảm thiểu các lãng phí năng lượng và đảm bảo tính bền vững lâu dài. Các hệ thống giám sát thông minh, hệ thống quản lý năng lượng tự động sẽ đóng góp không nhỏ trong việc tăng cường hiệu quả sử dụng năng lượng, đồng thời giảm tác động tiêu cực đến môi trường.
