Để hộ kinh doanh “bước ra ánh sáng”: Không thể thiếu sự linh hoạt và công bằng

Còn nhiều rào cản doanh nghiệp phát triển

Số liệu thống kê cho thấy, cả nước có khoảng 5,2 triệu hộ kinh doanh, sử dụng khoảng 9 triệu lao động, chiếm 37,5% tổng số lao động toàn quốc. Đây là lực lượng quan trọng của nền kinh tế.

Tuy nhiên, hiện vẫn còn hàng triệu cá nhân kinh doanh nhỏ lẻ, chưa có hành lang pháp lý cụ thể để quản lý và đánh giá đúng thực lực của đội ngũ này. Không ít trường hợp là các thương nhân không đăng ký địa chỉ kinh doanh, hoạt động không chính thức.

Nhiều hộ kinh doanh còn băn khoăn khi "lớn" thành doanh nghiệp

Qua tìm hiểu thực tế, một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng này là do nhiều người còn băn khoăn nếu lên doanh nghiệp phải làm báo cáo thuế hàng quý, hàng năm, buộc phải thuê kế toán; các chế độ bảo hiểm xã hội cho nhân viên… Những việc này chắc chắn làm phát sinh chi phí nhiều hơn so với trước.

Chia sẻ tại Tọa đàm: “Hộ kinh doanh trước vấn nạn hàng giả và tuân thủ thuế”, do Tạp chí Doanh nghiệp và Hội nhập tổ chức sáng ngày 22/6, bà Lê Thị Duyên Hải - Phó Tổng Thư ký Hội Tư vấn Thuế Việt Nam cũng đã đề cập: Còn hàng triệu hộ hoạt động theo mùa vụ, và một phần lớn trong số đó chưa đăng ký kinh doanh hoặc chỉ đơn thuần đến cơ quan thuế xin cấp mã số thuế để hợp thức hóa hoạt động. Thực tế này khiến việc quản lý doanh thu và thu thuế của cơ quan chức năng gặp nhiều khó khăn, nhất là trong bối cảnh hóa đơn vẫn chưa được sử dụng phổ biến ở cấp hộ kinh doanh.

Một trong những nguyên nhân được bà Hải phân tích, đó là: Nhiều hộ cho rằng nếu trở thành doanh nghiệp sẽ phải đóng thuế cao hơn, thực hiện nhiều thủ tục rườm rà, trong khi lợi ích chưa rõ ràng.

Cùng bàn về vấn đề này, ông Nguyễn Văn Phúc - Nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Quốc hội - cho hay, khu vực hộ kinh doanh hiện chiếm tỷ trọng rất lớn trong nền kinh tế cả về số lượng, lao động lẫn tiềm lực đóng góp. Trong thời gian qua, hàng loạt văn bản chính sách đề cập đến vai trò của hộ kinh doanh. Tuy nhiên, sau hơn ba thập kỷ, việc ban hành một đạo luật riêng dành cho hộ kinh doanh vẫn chưa thành hiện thực.

Đại diện tiếng nói từ doanh nghiệp, ông Đoàn Anh Dũng – Giám đốc Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu Xây dựng Hoàng Mai chia sẻ mong muốn tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh, công bằng, từ đó thúc đẩy sự phát triển của các doanh nghiệp sản xuất chân chính. Điều này rất cần có sự hỗ trợ từ cơ quan quản lý.

Giải pháp nào giúp hộ kinh doanh vững bước?

Theo ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn - Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), khi xây dựng thể chế cho hộ kinh doanh cần phải tham chiếu xu hướng và thông lệ quốc tế. Về nghĩa vụ pháp lý, quyền lợi và trách nhiệm, chúng ta đang đi theo một hướng rất phù hợp, song cần có điều chỉnh linh hoạt để khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp chính thức, từ đó hưởng lợi ích lớn hơn và phát triển bền vững.

Để đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp trong việc minh bạch hóa thị trường ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn cho biết, Bộ Công Thương và Cục Quản lý thị trường đang nghiên cứu nhiều giải pháp toàn diện, trong đó tập trung vào truy xuất nguồn gốc hàng hóa, đặc biệt là hàng hóa đầu vào.

Bên cạnh đó, sẽ tiếp tục cung cấp cơ chế, chính sách hỗ trợ, như xúc tiến thương mại, đồng hành cùng hiệp hội và các hộ kinh doanh nhằm đảm bảo tuân thủ đúng quy định pháp luật hiện hành, đồng thời lắng nghe, tiếp thu các ý kiến góp ý chính sách từ thực tiễn, để hoàn thiện thể chế phù hợp và hiệu quả hơn nữa.

Quay lại vấn đề doanh nghiệp đang lo nhất khi chuyển từ thuế khoán sang hóa đơn điện tử sợ bị “lộ doanh thu” và bị truy thu phần quá khứ. TS. Võ Trí Thành cho rằng, nguyên tắc không truy thu hồi tố là một bước đi cần thiết để tạo niềm tin và khuyến khích hộ kinh doanh bước ra khỏi vùng an toàn.

Cũng liên quan đến vấn đề thuế, bà Lê Thị Duyên Hải đề xuất, cần xây dựng một đạo luật riêng dành cho hộ kinh doanh. Hiện tại, khái niệm hộ kinh doanh chỉ được đề cập rải rác trong một số văn bản pháp lý như Luật Quản lý thuế, Nghị định đăng ký doanh nghiệp hay các nghị quyết của Đảng. Tuy nhiên, chưa có một hệ thống pháp lý đầy đủ, rõ ràng và ổn định nào dành riêng cho loại hình này.

Bên cạnh đó, Phó Tổng Thư ký Hội Tư vấn Thuế Việt Nam nhấn mạnh đến công tác truyền thông cần rõ ràng, dễ hiểu, đúng đối tượng để tránh gây hiểu nhầm hoặc khiến người không thuộc diện điều chỉnh cũng cảm thấy hoang mang. “Truyền thông chính sách cần làm đúng, trúng và kịp thời thì mới có thể tạo ra hiệu ứng tích cực trong xã hội”, bà Lê Thị Duyên Hải bày tỏ.