Việc sắp xếp lại các đơn vị hành chính theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả quản lý. Tuy nhiên, đi kèm với đó là những thách thức không nhỏ trong công tác quản lý tài chính và xử lý tài sản công. Nhận thức rõ điều này, Bộ Tài chính đã và đang tích cực triển khai, báo cáo đầy đủ, chi tiết về phân cấp, phân quyền trong lĩnh vực tài chính và phương án xử lý tài sản công, đảm bảo quá trình chuyển đổi diễn ra đồng bộ, hiệu quả và bền vững.
Tại Hội nghị toàn quốc tập huấn về tổ chức và hoạt động của tổ chức Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể chính trị ở cấp xã (mới) diễn ra vào ngày 14,15/6/2025, lãnh đạo Bộ Tài chính đã trình bày những nội dung cơ bản về thực hiện phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền về lĩnh vực tài chính, cũng như phương án xử lý tài sản khi sắp xếp đơn vị hành chính. Mục tiêu là mở rộng phân quyền tài chính theo hướng thực chất và chủ động hơn cho các cấp địa phương.
 |
| Bộ Tài chính hướng dẫn quản lý tài chính, tài sản công sau sáp nhập. |
Thực hiện các Kết luận 155-KL/TW và 160-KL/TW của Bộ Chính trị trong tháng 5/2025 về sắp xếp tổ chức bộ máy, Bộ Tài chính đã tiến hành rà soát, tổng hợp và đề xuất sửa đổi đồng loạt 253 văn bản quy phạm pháp luật (bao gồm 17 luật, 65 nghị định, 143 thông tư và các văn bản khác). Mục đích của việc sửa đổi này là nhằm đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho các hoạt động tài chính ở cấp địa phương.
Kết quả rà soát cho thấy có tổng cộng 412 nhiệm vụ được đề xuất thực hiện phân quyền, phân cấp. Trong số đó, 58 nhiệm vụ đã được thực hiện thông qua các văn bản do Quốc hội thông qua. 354 nhiệm vụ còn lại được đề xuất phân quyền theo các cấp rõ ràng: 13 nhiệm vụ thuộc thẩm quyền Quốc hội hoặc Ủy ban Thường vụ Quốc hội phân quyền cho Chính phủ; 92 nhiệm vụ được phân cấp từ Chính phủ/Thủ tướng cho bộ trưởng và địa phương; 187 nhiệm vụ được chuyển từ cấp huyện xuống cấp xã; và 20 nhiệm vụ được chuyển từ cấp huyện lên cấp tỉnh.
Đáng chú ý, Bộ Tài chính đã chủ trì trình sửa đổi 13 luật, ban hành 5 nghị định và 7 thông tư chuyên biệt để phù hợp với mô hình quản trị 2 cấp chính quyền. Các nội dung này tập trung vào các lĩnh vực cốt lõi như ngân sách nhà nước, tài sản công, thuế, đầu tư công và các vấn đề liên quan đến quản lý tài chính ở địa phương.
Để đảm bảo sự ổn định nguồn thu – nhiệm vụ chi sau khi sắp xếp các đơn vị hành chính, Bộ Tài chính đã ban hành các hướng dẫn chi tiết tại Văn bản 4205/BTC-NSNN ngày 2/4/2025 và 7284/BTC-NSNN ngày 27/5/2025. Về ngân sách, Luật Ngân sách Nhà nước hiện hành đã phân rõ thẩm quyền giữa trung ương và địa phương, giao Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định phân cấp ngân sách địa phương, và nội dung này sẽ tiếp tục được duy trì trong dự thảo sửa đổi Luật NSNN.
Trong lĩnh vực đầu tư công, Bộ Tài chính đề xuất chuyển 5 nhiệm vụ từ cấp huyện lên cấp tỉnh, bao gồm quyết định chủ trương đầu tư, điều chỉnh kế hoạch trung hạn và phân cấp thẩm quyền cho xã. Lĩnh vực tài chính đất đai, trưng mua trưng dụng, quản lý tài sản công có 101 nhiệm vụ được phân định, trong đó có 8 nhiệm vụ chuyển từ huyện lên tỉnh và 93 nhiệm vụ chuyển từ huyện xuống xã.
Ngoài các nội dung chính đã phân cấp, nhiều lĩnh vực trọng yếu khác cũng được đẩy mạnh phân quyền nhằm nâng cao tính chủ động và hiệu quả quản lý. Trong lĩnh vực đấu thầu, có 8 nhiệm vụ được chuyển xuống cấp xã và 5 nhiệm vụ giao cho chủ đầu tư quyền quyết định các hình thức như chỉ định thầu, chào hàng cạnh tranh, sửa đổi hợp đồng.
Chương trình mục tiêu quốc gia và đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP) tiếp tục được thúc đẩy với lần lượt 18 và 5 nhiệm vụ phân quyền. Trong lĩnh vực quản lý giá và thuế, có 3 nhiệm vụ và 13 nhiệm vụ được chuyển từ Chính phủ, Thủ tướng sang Bộ Tài chính, bao gồm các nội dung về khai thuế, thời hạn, hồ sơ, dịch vụ hóa đơn điện tử và đàm phán APA.
Đối với doanh nghiệp nhà nước, 6 nhiệm vụ quan trọng được giao trực tiếp cho Hội đồng thành viên và Chủ tịch công ty, giúp giảm bớt quy trình báo cáo lên cơ quan chủ sở hữu. Trong lĩnh vực thống kê, 6 nhiệm vụ như tổ chức điều tra, phân công cơ quan thực hiện cũng được phân cấp từ Thủ tướng cho Bộ trưởng và từ Bộ trưởng cho cơ quan thống kê, qua đó đẩy nhanh tiến độ và tính linh hoạt trong công tác quản lý.
Đặc biệt, tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội đã cho phép phân cấp thêm cho TP Hải Phòng theo cơ chế đặc thù, với 4 nhiệm vụ từ Quốc hội, Thủ tướng, UBTVQH cho HĐND và UBND thành phố.
Về việc xử lý tài sản công sau sáp nhập, Bộ Tài chính đã đưa ra hướng dẫn chi tiết. Ưu tiên hàng đầu là bố trí trụ sở làm việc, cơ sở hoạt động sự nghiệp của các cơ quan, tổ chức, đơn vị cấp huyện (sau khi bỏ cấp huyện) cho đơn vị hành chính cấp cơ sở nơi đóng trụ sở hoặc các cơ quan, tổ chức, đơn vị khác của Nhà nước có nhu cầu.
Các trụ sở dôi dư sau khi đã bố trí, sắp xếp sẽ được xử lý theo quy định của pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công. Ưu tiên chuyển đổi công năng để làm cơ sở y tế, giáo dục, sử dụng cho các mục đích công cộng khác của địa phương như thư viện, công viên, thiết chế văn hóa, thể thao... Đây là chỉ đạo quan trọng của Tổng Bí thư Tô Lâm và Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính, nhằm tối ưu hóa giá trị sử dụng của tài sản công. Các hình thức khác như thu hồi để giao tổ chức có chức năng quản lý, kinh doanh nhà hoặc tổ chức phát triển quỹ đất quản lý, khai thác cũng được tính đến.
