EVFTA mở đường cho chu kỳ tăng trưởng xanh trong thương mại Việt Nam – EU

EVFTA là bệ phóng cho chu kỳ tăng trưởng xanh và bền vững

Tính đến cuối năm 2024, kim ngạch thương mại hai chiều giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EU) đạt khoảng 68,4 tỷ USD, trong đó xuất khẩu của Việt Nam sang EU đạt 51,7 tỷ USD, tăng hơn 18% so với năm 2023. Đây là mức tăng trưởng cao nhất trong vòng 5 năm qua, phản ánh sức bật mạnh mẽ kể từ khi Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA) chính thức có hiệu lực vào tháng 8/2020.

EVFTA đã loại bỏ gần 99% dòng thuế quan theo lộ trình và thiết lập khung pháp lý minh bạch, giúp thương mại song phương tăng tốc. EU hiện là một trong ba thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, đồng thời là đối tác thương mại hàng đầu của Việt Nam tại châu Âu.

EVFTA mở đường cho chu kỳ tăng trưởng xanh trong thương mại Việt Nam – EU.

Thông tin tại Diễn đàn Việt Nam – EU về Hợp tác xanh và chuyển đổi số năm 2025, Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng cho biết EVFTA đã mở ra không gian hợp tác mới, giúp doanh nghiệp Việt tiếp cận thị trường có tiêu chuẩn cao, đồng thời thúc đẩy quá trình nâng cấp sản xuất theo hướng xanh và bền vững. “EVFTA là minh chứng cho cam kết của Việt Nam về phát triển bền vững, chuyển đổi năng lượng và kinh tế xanh là những giá trị mà EU luôn đề cao,” bà Phan Thị Thắng nhấn mạnh.

EU hiện áp dụng nhiều quy định khắt khe như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) và Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR). Dù là thách thức, đây cũng là cơ hội để hàng Việt tăng giá trị, thoát khỏi bẫy gia công và khẳng định vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Song song đó, Việt Nam đang hoàn thiện bộ tiêu chí phân loại xanh quốc gia, mở rộng chính sách tín dụng xanh và xây dựng khung tài chính bền vững, thể hiện quyết tâm đồng hành cùng các tiêu chuẩn môi trường của EU.

Các chuyên gia cho rằng, để tận dụng tốt EVFTA, doanh nghiệp Việt cần chủ động chuyển đổi ESG, đầu tư công nghệ sản xuất sạch, tiết kiệm năng lượng, sử dụng nguyên liệu tái tạo và minh bạch chuỗi cung ứng. Khi đáp ứng được các tiêu chuẩn này, hàng hóa Việt Nam không chỉ duy trì thị phần tại EU mà còn có thể mở rộng sang các thị trường cao cấp khác.

Chuyển đổi số là “chìa khóa vàng” mở cửa thị trường châu Âu

EU là khu vực tiên phong trong chuyển đổi xanh và kinh tế số, trong khi Việt Nam đang đẩy mạnh chiến lược tăng trưởng bền vững. Đây là điểm hội tụ lợi ích, giúp hai bên tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực năng lượng tái tạo, logistics xanh, thương mại điện tử và kinh tế tuần hoàn.

Thứ trưởng Phan Thị Thắng cho biết, Việt Nam và EU đang phối hợp xây dựng cơ chế hợp tác cụ thể về phát thải thấp, chuỗi cung ứng bền vững và hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia thương mại điện tử xuyên biên giới.

Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp Việt, đặc biệt trong lĩnh vực thủy sản và nông sản đã đầu tư vào hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử và mô hình sản xuất tuần hoàn. Các doanh nghiệp xuất khẩu cho biết, nhờ ứng dụng công nghệ xanh, họ đã giảm phát thải khoảng 30% và đáp ứng yêu cầu CBAM, giúp giá trị xuất khẩu sang EU tăng trưởng tích cực. Xanh hóa không chỉ là xu hướng mà đã trở thành lợi thế cạnh tranh thực sự của hàng Việt.

Theo các chuyên gia, thị trường nội địa vững mạnh là bệ phóng giúp doanh nghiệp thử nghiệm và hoàn thiện sản phẩm trước khi vươn ra quốc tế. Đồng thời, chuyển đổi số trong sản xuất và phân phối trong nước sẽ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh toàn diện.

Tuy nhiên, để bứt phá, doanh nghiệp không thể chỉ dừng lại ở gia công hay xuất khẩu hàng thô. Cần đầu tư mạnh cho R&D, thiết kế sản phẩm, xây dựng thương hiệu Việt và chuẩn hóa quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn châu Âu.

Việc hợp tác với doanh nghiệp EU trong chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và xúc tiến thương mại cũng được xem là hướng đi chiến lược.

Các chuyên gia thương mại nhận định, trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng xanh, thân thiện môi trường tại châu Âu tăng cao, Việt Nam cần tận dụng tối đa ưu đãi thuế quan EVFTA, đồng thời hoàn thiện tiêu chuẩn sản xuất, nhãn sinh thái và chứng nhận carbon. Ngoài ra, việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho kinh tế tuần hoàn, tín dụng và trái phiếu xanh sẽ giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận vốn đầu tư cho công nghệ sạch.

Triển vọng thương mại Việt Nam – EU vì vậy không chỉ được đo bằng kim ngạch gần 70 tỷ USD, mà còn ở chất lượng tăng trưởng, hướng tới chuỗi cung ứng xanh, số hóa, bền vững. Đây là hành trình dài, nhưng cũng là cơ hội vàng để Việt Nam khẳng định vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Các chuyên gia nhận định, thị trường nội địa vững mạnh là "bệ phóng" để doanh nghiệp thử nghiệm, hoàn thiện sản phẩm trước khi tiến ra thị trường quốc tế. Đồng thời, chuyển đổi số trong phân phối và sản xuất trong nước sẽ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh khi xuất khẩu sang EU.

Về phía doanh nghiệp, việc gia tăng kim ngạch thương mại không thể chỉ dựa vào gia công hay xuất khẩu hàng thô. Doanh nghiệp cần đầu tư mạnh vào nghiên cứu, phát triển (R&D), thiết kế sản phẩm, xây dựng thương hiệu Việt Nam và chuẩn hóa quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn EU.

Các chuyên gia thương mại đánh giá, EU vẫn là thị trường tiềm năng hàng đầu cho hàng Việt, nhất là trong bối cảnh nhu cầu nhập khẩu các sản phẩm thân thiện môi trường, thực phẩm chế biến và hàng tiêu dùng xanh ngày càng tăng. Việt Nam cần tiếp tục tận dụng ưu đãi thuế quan EVFTA, đồng thời hoàn thiện các tiêu chuẩn sản xuất, nhãn sinh thái và chứng nhận carbon để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao.

Ngoài ra, việc hợp tác với doanh nghiệp EU trong chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và xúc tiến thương mại cần được đẩy mạnh. Các chương trình hợp tác song phương nên ưu tiên đào tạo về các tiêu chuẩn quốc tế như ISO 14001, ISO 50001, cũng như các tiêu chí về lao động và trách nhiệm xã hội. Bên cạnh đó, cần sớm hoàn thiện hành lang pháp lý cho kinh tế tuần hoàn, tín dụng xanh và trái phiếu xanh, nhằm giúp doanh nghiệp dễ dàng huy động vốn đầu tư vào công nghệ sạch./.