Luật Viên chức (sửa đổi): Trao quyền tự chủ thực chất, thu hút nhân tài

Hiệp hội Khoa học Hành chính Việt Nam vừa tổ chức Hội thảo đóng góp ý kiến Dự thảo Luật Viên chức (sửa đổi), thu hút sự tham gia của đông đảo các nhà quản lý, nhà khoa học và chuyên gia. Hội thảo được chủ trì bởi TS. Trần Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ, trở thành một diễn đàn quan trọng để hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật có tác động sâu rộng đến thể chế quản lý, cơ chế hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập và chất lượng đội ngũ viên chức hiện nay.

TS. Trần Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ (Ảnh: Phan Chính)

Phát biểu đề dẫn Hội thảo, TS. Trần Anh Tuấn nhấn mạnh sự cần thiết của việc sửa đổi toàn diện Luật Viên chức sau 15 năm thi hành. Trong bối cảnh tinh gọn bộ máy, đẩy mạnh phân quyền, phân cấp, phát triển kinh tế thị trường và ứng dụng khoa học công nghệ, việc nghiên cứu sửa đổi Luật là rất cần thiết để khơi thông các "điểm nghẽn" đang tồn tại. Các vấn đề cốt lõi cần giải quyết bao gồm đổi mới tư duy về tự chủ, tự chịu trách nhiệm của đơn vị sự nghiệp công lập, tăng cường phân quyền, đổi mới cơ chế tuyển dụng, sử dụng, quản lý viên chức, và đặc biệt là thu hút, trọng dụng người có tài năng, thúc đẩy tính năng động, sáng tạo.

Tại Hội thảo, ông Nguyễn Tư Long, Phó Vụ trưởng Vụ Công chức – Viên chức, Bộ Nội vụ đã trình bày những điểm mới chủ yếu của Dự thảo. Trọng tâm đổi mới lớn nhất là chuyển từ mô hình quản lý viên chức theo chức danh nghề nghiệp sang quản lý theo vị trí việc làm. Theo ông Long, Bộ Nội vụ đề xuất phân cấp mạnh mẽ thẩm quyền tuyển dụng, quản lý, sử dụng viên chức, trao quyền thực chất hơn cho các bộ, ngành, địa phương và đơn vị sự nghiệp. Đồng thời, Dự thảo mở rộng tối đa quyền của viên chức trong thực hiện nhiệm vụ và hoạt động nghề nghiệp nhằm nâng cao năng lực sáng tạo, chất lượng dịch vụ công và tạo điều kiện tăng thu nhập chính đáng.

Ông Nguyễn Tư Long, Phó Vụ trưởng Vụ Công chức – Viên chức, Bộ Nội vụ (Ảnh: Phan Chính)

Một điểm đột phá khác là việc mở rộng cơ chế thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao từ khu vực tư, đa dạng hóa phương thức tuyển dụng. Ngoài các hình thức truyền thống như thi tuyển và xét tuyển, Dự thảo bổ sung cơ chế ký hợp đồng trực tiếp với chuyên gia, nhà khoa học, người có tài năng phù hợp với lĩnh vực hoạt động của đơn vị sự nghiệp công lập, thậm chí đối với cả một số vị trí lãnh đạo, quản lý. Về đánh giá và sử dụng viên chức, Dự thảo quy định việc đánh giá sẽ được thực hiện thường xuyên, liên tục, dựa trên các tiêu chí định lượng gắn với kết quả công việc. Đặc biệt, quy định về thi và xét thăng hạng chức danh nghề nghiệp sẽ được bãi bỏ, thay bằng cơ chế trả lương và đánh giá theo vị trí việc làm, gắn liền với kết quả và sản phẩm đầu ra, tạo động lực làm việc hiệu quả và đơn giản hóa thủ tục.

Các chuyên gia tham gia Hội thảo đều thống nhất rằng Dự thảo đã thể hiện tinh thần đổi mới, tiếp cận theo hướng quản trị hiện đại, nhưng cần hoàn thiện cơ chế thực thi, nhất là về trách nhiệm người đứng đầu, chính sách đãi ngộ và cơ chế giám sát. Về quan điểm xây dựng Luật, các đại biểu đồng thuận cao với việc thực hiện quản lý thống nhất theo Luật Viên chức, không đưa các nội dung tổ chức bộ máy và quản lý nhân sự vào các luật chuyên ngành nhằm khắc phục tình trạng chồng chéo, thiếu thống nhất. Việc sửa đổi cần đi theo hướng "một luật sửa nhiều luật" để đảm bảo tính đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Vấn đề phân định rõ giữa công chức và viên chức trong khu vực sự nghiệp công lập cũng nhận được sự quan tâm đặc biệt. Nhiều ý kiến cho rằng, các vị trí lãnh đạo, quản lý đơn vị sự nghiệp công lập trong các lĩnh vực như y tế, giáo dục có chức năng hỗ trợ quản lý nhà nước và thực thi chính sách công, nên có thể xem xét quy định là công chức. Việc phân loại này cần được nghiên cứu kỹ lưỡng để phù hợp với bản chất hoạt động và nhiệm vụ.

Một trong những vấn đề được thảo luận sâu nhất là cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập. Nhiều đại biểu chỉ rõ việc giao quyền tự chủ lâu nay vẫn chủ yếu dựa vào mức độ nguồn thu sự nghiệp, dẫn đến tình trạng những đơn vị không có nguồn thu bị "bó buộc", khó đổi mới. Các chuyên gia cho rằng đã đến lúc phải chuyển từ tư duy tự chủ theo nguồn thu sang tư duy tự chủ toàn diện gắn với nhiệm vụ, kết quả và chất lượng dịch vụ công. Đơn vị sự nghiệp công lập được quyền tự quyết về tổ chức, nhân lực, tài chính trong phạm vi nhiệm vụ được giao, và cơ quan cấp trên chỉ thực hiện quản lý, giám sát, đánh giá dựa trên sản phẩm và hiệu quả đầu ra. Quan điểm này phù hợp với các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về đổi mới hoạt động khu vực sự nghiệp công.

Các đại biểu cũng đề nghị làm rõ khái niệm viên chức theo hướng "người hưởng lương từ nguồn tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập," bao gồm cả ngân sách nhà nước và nguồn thu sự nghiệp. Về tuyển dụng, nên giữ hai hình thức chính là thi tuyển và xét tuyển, trong đó tiếp nhận, tuyển thẳng, thuyên chuyển được coi là các dạng của xét tuyển. Quan điểm chung là luật nên được xây dựng theo hướng luật khung, quy định mang tính bao hàm, ổn định và linh hoạt, tránh sa vào chi tiết kỹ thuật. Cơ chế đánh giá viên chức cũng cần đổi mới theo hướng luật chỉ quy định nguyên tắc và thẩm quyền, khung tiêu chí do Chính phủ ban hành, còn đơn vị sự nghiệp xây dựng quy chế đánh giá cụ thể, gắn kết quả với chế độ tiền lương, khen thưởng và kỷ luật.

Việc sửa đổi Luật Viên chức lần này không chỉ hoàn thiện thể chế mà còn là bước đi quan trọng để xây dựng nền công vụ liêm chính, chuyên nghiệp, hiện đại và hiệu quả. TS. Trần Anh Tuấn kết luận Hội thảo bằng việc đánh giá cao tinh thần trách nhiệm và chất lượng các ý kiến đóng góp. Ông khẳng định những ý kiến này là nguồn tham khảo quý báu, giúp Dự thảo Luật Viên chức (sửa đổi) hoàn thiện theo hướng hiện đại, đồng bộ, khả thi, tạo nền tảng phát triển đội ngũ viên chức chuyên nghiệp, phục vụ Nhân dân và sự nghiệp phát triển bền vững của đất nước. Hiệp hội Khoa học Hành chính Việt Nam sẽ tổng hợp đầy đủ các ý kiến để gửi cơ quan chủ trì soạn thảo và các cơ quan có thẩm quyền xem xét.