Mở rộng quyền kinh doanh cho viên chức: Từ “góp vốn thụ động” đến “tham gia điều hành”

Bộ Nội vụ hiện đang lấy ý kiến về dự thảo Luật Viên chức sửa đổi, dự kiến trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp thứ 10 tới. Một trong những điểm mới đáng chú ý là cho phép viên chức được ký hợp đồng thực hiện hoạt động nghề nghiệp tại các đơn vị sự nghiệp ngoài nơi công tác, đồng thời được góp vốn, thành lập và điều hành doanh nghiệp trong một số trường hợp nhất định.

Từ “góp vốn thụ động” đến “tham gia điều hành”

Theo luật hiện hành, viên chức chỉ được góp vốn nhưng không được tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp. Tuy nhiên, dự thảo sửa đổi đã mở rộng phạm vi, tạo điều kiện cho viên chức tham gia sâu hơn vào các hoạt động kinh tế, đặc biệt trong các lĩnh vực thương mại hóa kết quả nghiên cứu, khai thác tài sản trí tuệ, sáng chế, công nghệ số do đơn vị sự nghiệp công lập tạo ra.

TS. Nguyễn Tiến Dĩnh – nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ

TS. Nguyễn Tiến Dĩnh – nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ – cho rằng đây là bước điều chỉnh phù hợp với bối cảnh mới. Ông nhận định, lo ngại về xung đột lợi ích hay lạm quyền là không đáng kể, bởi đa số viên chức đang làm việc trong các lĩnh vực dịch vụ công như giáo dục, y tế…, không trực tiếp tham gia quản lý nhà nước hay hoạch định chính sách.

Điểm quan trọng của chính sách này là biến tri thức và công nghệ trong khu vực sự nghiệp công lập thành giá trị kinh tế cụ thể. Khi viên chức – vốn là những người nắm giữ chuyên môn, sáng chế – được trực tiếp tham gia thành lập và vận hành doanh nghiệp, khoảng cách từ phòng thí nghiệm đến thị trường sẽ rút ngắn.

Điều này phù hợp với xu hướng thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ đang diễn ra trên thế giới, đặc biệt trong các ngành đòi hỏi hàm lượng chất xám cao.

Giới hạn để tránh lạm dụng

Dù mở rộng quyền, dự thảo vẫn đưa ra hàng loạt rào chắn pháp lý để ngăn ngừa tiêu cực như: Viên chức không được bỏ bê nhiệm vụ được giao. Không được tham gia các hoạt động sản xuất, kinh doanh hoặc quyết định nhân sự trái quy định về phòng, chống tham nhũng, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí. Phải tuân thủ quy định bảo vệ bí mật nhà nước. Chấp hành các giới hạn về thời gian công tác, cả trong và sau khi nghỉ hưu, trừ khi pháp luật chuyên ngành cho phép.

Nếu được thông qua, đây sẽ là bước tiến quan trọng trong cải cách chính sách đối với viên chức, tạo ra không gian linh hoạt để họ vừa thực hiện nhiệm vụ công, vừa đóng góp trực tiếp cho sự phát triển kinh tế – xã hội.

Tuy nhiên, để chính sách đi vào thực tế và phát huy hiệu quả, cơ quan chức năng cần hướng dẫn chi tiết về phạm vi, hình thức và quy trình viên chức được phép tham gia kinh doanh. Có cơ chế giám sát minh bạch nhằm phòng ngừa xung đột lợi ích và có chế tài rõ ràng với các hành vi vi phạm.

Như TS Nguyễn Tiến Dĩnh khẳng định, “nới lỏng” không đồng nghĩa buông lỏng quản lý. Chính sách này, nếu triển khai tốt, có thể trở thành đòn bẩy giúp viên chức phát huy năng lực sáng tạo, đồng thời góp phần thúc đẩy kinh tế tri thức – một động lực tăng trưởng quan trọng của Việt Nam trong kỷ nguyên mới.