Luật sư Ngô Thái Ninh: Phải ngăn chặn hình sự hóa quan hệ kinh tế tạo niềm tin cho doanh nghiệp

Nỗi lo hình sự hóa và rào cản tâm lý của doanh nghiệp

Tại hội thảo “40 năm Đổi mới: Phát triển tập đoàn kinh tế Việt Nam”, Luật sư cấp cao Ngô Thái Ninh, Công ty luật Baker & McKenzie khẳng định, chủ trương không hình sự hóa các quan hệ kinh tế đã được khẳng định rõ trong nhiều văn bản quan trọng như Nghị quyết 66, Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị và Nghị quyết 198 của Quốc hội. Đây là những định hướng mang tính chiến lược nhằm bảo vệ quyền tài sản và thúc đẩy sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân.

Dù vậy, Luật sư Ninh cho rằng, khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn vẫn còn tồn tại. Nhiều doanh nghiệp vẫn cảm thấy bất an khi các rủi ro trong hoạt động kinh doanh, vốn mang tính thị trường, có thể bị đánh giá dưới góc độ hình sự. Điều này khiến không ít nhà đầu tư trở nên thận trọng quá mức, thậm chí bỏ lỡ cơ hội phát triển.

“Trong môi trường kinh doanh hiện đại, các quyết định tài chính và chiến lược luôn đi kèm rủi ro. Nếu mọi sai sót đều có thể dẫn đến hậu quả pháp lý nghiêm trọng, đặc biệt là trách nhiệm hình sự, thì tinh thần đổi mới và sáng tạo sẽ bị kìm hãm. Đây chính là lý do vì sao việc tạo dựng niềm tin pháp lý trở thành yếu tố then chốt để thúc đẩy tăng trưởng” ông Ninh nói.

Theo Luật sư Ninh, điểm tích cực là trong những năm gần đây, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam đã có sự chuyển biến rõ rệt. Nhiều doanh nghiệp chủ động xây dựng bộ phận pháp chế nội bộ, tăng cường sử dụng dịch vụ tư vấn pháp lý để kiểm soát rủi ro từ sớm. Điều này cho thấy nhận thức về vai trò của pháp luật trong hoạt động kinh doanh đang ngày càng được nâng cao.

Luật sư Ngô Thái Ninh, Công ty luật Baker & McKenzie.

Giải pháp hoàn thiện thể chế và tạo hành lang pháp lý an toàn

Để giải quyết triệt để vấn đề hình sự hóa quan hệ kinh tế, Luật sự Ngô Thái Ninh cho rằng cần có những giải pháp mang tính hệ thống, đồng bộ và lâu dài. Trong đó, hoàn thiện thể chế pháp luật được xem là yếu tố cốt lõi.

Một trong những đề xuất quan trọng của ông Ninh là cần “tiêu chí hóa” các quy định pháp luật nhằm phân định rõ ràng giữa rủi ro kinh doanh thông thường và hành vi vi phạm pháp luật hình sự. Việc đánh giá không nên chỉ dựa vào mục đích hay động cơ, mà cần xem xét toàn diện mức độ ảnh hưởng của hành vi đến xã hội. Nguyên tắc áp dụng chế tài hình sự cũng cần được xác định là biện pháp cuối cùng, chỉ sử dụng khi thực sự cần thiết.

Bên cạnh đó, ông cho cho biết, việc tôn trọng các thỏa thuận dân sự giữa các bên trong giao dịch kinh tế cũng cần được đề cao. Trong trường hợp xảy ra tranh chấp, ưu tiên hàng đầu nên là cơ chế khắc phục hậu quả về kinh tế. Điều này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp tục duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh.

Một đề xuất đáng chú ý là cần tạo ra “khoảng không hợp lý” để doanh nghiệp có thời gian và nguồn lực khắc phục sai sót trước khi bị áp dụng các biện pháp xử lý nghiêm khắc. Cách tiếp cận này không chỉ nhân văn mà còn phù hợp với thông lệ quốc tế, góp phần giảm tải cho hệ thống tư pháp.

Ngoài ra, Luật sư Ngô Thái Ninh nhìn nhận, yếu tố con người trong thực thi pháp luật cũng đóng vai trò quan trọng. Việc nâng cao chất lượng đội ngũ luật sư, chuyên gia pháp lý cũng như cán bộ thực thi là điều kiện cần để đảm bảo pháp luật được áp dụng một cách công bằng, khách quan. Những người này cần có sự hiểu biết sâu sắc về bản chất của các giao dịch kinh tế để đưa ra các quyết định phù hợp với thực tiễn.

Tóm lại, việc không hình sự hóa quan hệ kinh tế không chỉ là một định hướng chính sách mà còn là chìa khóa để xây dựng niềm tin cho cộng đồng doanh nghiệp. Khi hành lang pháp lý được hoàn thiện, minh bạch và nhất quán, doanh nghiệp sẽ có thêm động lực để đầu tư, đổi mới và phát triển bền vững, góp phần thúc đẩy nền kinh tế quốc gia tiến xa hơn trong tương lai.