TS. Nguyễn Đức Hiển: Kinh tế số mở lối tăng trưởng mới cho Việt Nam

Kinh tế số mở ra không gian tăng trưởng mới

Theo phân tích tại Hội thảo khoa học: "Kinh tế năm 2025 và triển vọng năm 2026, thúc đẩy kinh tế số trong kỷ nguyên mới, do Đại học Kinh tế quốc dân tổ chức sáng ngày 24/6/2026, TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó trưởng Ban Chính sách chiến lược Trung ương cho hay, kinh tế toàn cầu đang bước vào giai đoạn nhiều biến động với tăng trưởng chậm lại, rủi ro địa chính trị gia tăng và điều kiện tài chính thắt chặt. Những yếu tố này không chỉ gây áp lực lên thương mại, chuỗi cung ứng mà còn tác động trực tiếp đến dòng vốn đầu tư và ổn định vĩ mô của các quốc gia đang phát triển như Việt Nam.

Trong bối cảnh đó, ông Hiển cho rằng, kinh tế số nổi lên như một không gian phát triển mới, nơi các quốc gia có thể tận dụng công nghệ để vượt qua giới hạn truyền thống. Việt Nam đã sớm xác định mục tiêu đưa kinh tế số chiếm 30% GDP vào năm 2030 theo định hướng chiến lược quốc gia.

"Thực tế cho thấy, đến năm 2023, kinh tế số Việt Nam đã đạt khoảng 14,26% GDP, tương đương hơn 72 tỷ USD. Đây là con số đáng ghi nhận trong bối cảnh nền kinh tế còn nhiều khó khăn. Các lĩnh vực như thương mại điện tử, nội dung số, du lịch trực tuyến và vận tải số đều ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng, trong đó thương mại điện tử tăng gần 35%", TS. Nguyễn Đức Hiển chia sẻ.

Đặc biệt, sản xuất sản phẩm công nghệ số đã đạt quy mô khoảng 172 tỷ USD, góp phần đưa Việt Nam trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị toàn cầu. Tuy nhiên, theo TS. Nguyễn Đức Hiển, kết quả này vẫn chưa tương xứng với tiềm năng và mục tiêu đề ra, đòi hỏi những bước đi quyết liệt hơn trong thời gian tới.

Tháo gỡ điểm nghẽn để bứt phá mạnh mẽ hơn

Theo TS. Nguyễn Đức Hiển, dù đạt nhiều thành tựu, kinh tế số Việt Nam vẫn đang đối mặt với không ít rào cản mang tính hệ thống. Trước hết là vấn đề thể chế khi nhiều quy định pháp luật chưa theo kịp thực tiễn phát triển, thậm chí vô tình trở thành lực cản đối với doanh nghiệp, đặc biệt trong các lĩnh vực mới như kinh tế dữ liệu hay trí tuệ nhân tạo.

Bên cạnh đó, chất lượng dòng vốn đầu tư vẫn là điểm nghẽn lớn. Tỷ lệ vốn FDI vào lĩnh vực công nghệ cao còn thấp, chủ yếu tập trung vào gia công, lắp ráp với giá trị gia tăng hạn chế. Điều này khiến Việt Nam chưa tận dụng hết cơ hội từ làn sóng chuyển dịch chuỗi cung ứng toàn cầu.

Một thách thức khác nằm ở năng lực khoa học công nghệ khi tỷ lệ chi cho nghiên cứu và phát triển vẫn ở mức thấp, chỉ khoảng 0,43% GDP. Thủ tục hành chính trong lĩnh vực này còn phức tạp, nặng về hình thức, chưa khuyến khích sáng tạo và chấp nhận rủi ro – yếu tố cốt lõi của đổi mới công nghệ.

Chuyển đổi số trong khu vực sản xuất cũng chưa đạt kỳ vọng khi phần lớn mới dừng ở các mô hình thí điểm. Ngoài lĩnh vực tài chính – ngân hàng, việc ứng dụng công nghệ vào sản xuất thông minh còn hạn chế. Đồng thời, nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là kỹ năng số, vẫn thiếu hụt, trong khi sự liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước chưa thực sự hiệu quả.

Để tháo gỡ những điểm nghẽn này, TS. Nguyễn Đức Hiển đề xuất cần thay đổi tư duy chính sách theo hướng linh hoạt và thực tiễn hơn. Một trong những giải pháp đáng chú ý là áp dụng cơ chế Sandbox – khung quản lý thử nghiệm – cho các lĩnh vực mới như Fintech hay Mobile Money. Cách tiếp cận này cho phép thử nghiệm trong phạm vi kiểm soát rủi ro, thay vì chờ hoàn thiện pháp lý mới triển khai.

Bên cạnh đó, việc phát triển hạ tầng số và quản trị số cần được đẩy mạnh, đặc biệt là huy động nguồn lực từ khu vực tư nhân vào các dự án hạ tầng công cộng. Đây được xem là chìa khóa để mở rộng không gian phát triển và nâng cao hiệu quả vận hành nền kinh tế.

Trong giai đoạn tới, Việt Nam cũng cần tập trung vào các lĩnh vực công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, kinh tế dữ liệu và kinh tế không gian. Theo dự báo, riêng AI có thể đóng góp tới hơn 2% GDP vào năm 2030, trở thành động lực tăng trưởng quan trọng sau chuyển đổi số.

Ngoài ra, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, cần được thiết kế lại theo hướng thực chất hơn. Thay vì phụ thuộc vào cơ quan quản lý nhà nước, cần tăng vai trò của thị trường, hiệp hội ngành nghề và các cơ sở đào tạo trong việc dẫn dắt quá trình chuyển đổi số.

Kết luận tại hội thảo, đại diện Ban Kinh tế Trung ương khẳng định sẽ tiếp thu các ý kiến đóng góp từ chuyên gia để hoàn thiện các đề án lớn về đổi mới mô hình phát triển dựa trên khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đây được kỳ vọng sẽ là nền tảng quan trọng giúp Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới, đồng thời khẳng định vị thế trong nền kinh tế số toàn cầu.