Tại Hội thảo 40 năm đổi mới: "vai trò dẫn dắt của các Tập đoàn kinh tế chiều ngày 13/4, TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó trưởng Ban Chính sách chiến lược Trung ương, đã chỉ rõ những điểm nghẽn then chốt cần tháo gỡ, đồng thời đưa ra nhiều gợi mở chính sách mang tính chiến lược nhằm khơi thông nguồn lực cho khu vực doanh nghiệp.
Theo TS. Nguyễn Đức Hiển, kinh tế tư nhân hiện đang đóng góp hơn một nửa GDP và tạo ra phần lớn việc làm cho xã hội, song cấu trúc lại chưa thực sự bền vững. Số lượng doanh nghiệp đông nhưng chủ yếu là quy mô nhỏ và vừa, trong khi các tập đoàn tư nhân lớn – những “đầu tàu” có khả năng cạnh tranh quốc tế – vẫn còn hạn chế về số lượng và quy mô.
Một trong những nguyên nhân cốt lõi nằm ở rào cản thể chế và môi trường kinh doanh chưa thực sự thông thoáng. Dù các chủ trương lớn về phát triển kinh tế tư nhân đã được khẳng định trong nhiều nghị quyết quan trọng, song quá trình thể chế hóa và triển khai trên thực tế vẫn còn chậm, thiếu đồng bộ. Điều này khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong tiếp cận các nguồn lực quan trọng như vốn, đất đai và công nghệ.
 |
| TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó trưởng Ban Chính sách chiến lược Trung ương (Ảnh: Phan Chính) |
Đáng chú ý, TS. Nguyễn Đức Hiển nhấn mạnh cơ chế “Nhà nước đặt hàng doanh nghiệp” như một giải pháp đột phá để hình thành các tập đoàn lớn. Với những dự án mang tầm quốc gia như hạ tầng giao thông, năng lượng hay công nghiệp chiến lược, nếu không có hệ thống tiêu chuẩn và cơ chế rõ ràng, doanh nghiệp tư nhân sẽ khó có cơ hội tham gia sâu. Việc đặt hàng không chỉ giúp doanh nghiệp tiếp cận dự án mà còn tạo động lực để nâng cao năng lực công nghệ và quản trị.
Bên cạnh đó, yêu cầu chuyển đổi tư duy quản lý từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” cũng được nhấn mạnh. Theo đó, Nhà nước cần giảm bớt các thủ tục kiểm soát trước, tạo không gian cho doanh nghiệp chủ động sáng tạo, đồng thời tăng cường giám sát sau để đảm bảo tuân thủ pháp luật. Đây được xem là bước chuyển quan trọng để giải phóng nguồn lực và thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo trong khu vực tư nhân.
Một vấn đề khác được đặt ra là hiệu quả của các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Dù đã có nhiều chương trình, quỹ bảo lãnh tín dụng, nhưng trên thực tế, khả năng tiếp cận của doanh nghiệp vẫn còn hạn chế. Điều này đòi hỏi sự rà soát toàn diện để các chính sách thực sự đi vào cuộc sống, trở thành “bệ đỡ” cho doanh nghiệp phát triển và từng bước vươn lên thành các tập đoàn lớn.
Cải cách quản trị, tăng liên kết tạo sức bật cho doanh nghiệp dân tộc
Không chỉ khu vực tư nhân, doanh nghiệp nhà nước cũng được xác định là lực lượng quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế. Tuy nhiên, theo TS. Nguyễn Đức Hiển, cần có sự phân định rõ ràng vai trò giữa hai khu vực này để tối ưu hóa nguồn lực.
Quan điểm xuyên suốt là Nhà nước chỉ nên tập trung vào những lĩnh vực then chốt, có tính chiến lược, đòi hỏi vốn lớn và rủi ro cao, hoặc liên quan đến an ninh quốc gia. Những lĩnh vực mà doanh nghiệp tư nhân có thể làm tốt hơn cần được mạnh dạn trao lại cho khu vực này. Đây không chỉ là vấn đề hiệu quả kinh tế mà còn là cách để khơi dậy động lực phát triển từ khu vực tư nhân.
Một điểm nghẽn lớn khác nằm ở mô hình quản lý còn phân mảnh, chồng chéo giữa các bộ, ngành. Trong nhiều lĩnh vực, việc quản lý bị chia cắt theo chức năng, dẫn đến thiếu sự thống nhất và làm giảm hiệu quả điều hành. TS. Hiển cho rằng cần chuyển sang cách tiếp cận quản lý theo chuỗi giá trị, trong đó mỗi lĩnh vực có một đầu mối chịu trách nhiệm rõ ràng. Điều này sẽ giúp giảm thiểu xung đột chính sách và tạo môi trường thuận lợi hơn cho doanh nghiệp.
Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, vai trò của các doanh nghiệp FDI vẫn rất quan trọng. Tuy nhiên, bài toán đặt ra là làm thế nào để tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp trong nước và khối FDI, thay vì tồn tại song song. Việc xây dựng các tập đoàn kinh tế dân tộc đủ mạnh sẽ là chìa khóa để nâng cao năng lực nội sinh, giảm phụ thuộc vào bên ngoài.
Thực tế cho thấy, một số doanh nghiệp Việt Nam đã bắt đầu khẳng định vị thế trong những ngành công nghiệp khó. Các tập đoàn như VinFast, Thaco hay Hòa Phát đã tiên phong đầu tư vào các lĩnh vực đòi hỏi vốn lớn, công nghệ cao và tầm nhìn dài hạn. Đây chính là những “hạt nhân” quan trọng để hình thành hệ sinh thái công nghiệp nội địa.
Tuy nhiên, để các doanh nghiệp này thực sự vươn tầm khu vực và quốc tế, cần có những chính sách hỗ trợ mang tính thực chất và dài hạn. Không chỉ là ưu đãi về thuế hay tín dụng, mà còn là sự đồng hành trong xây dựng tiêu chuẩn, phát triển thị trường và bảo vệ quyền lợi chính đáng của doanh nghiệp.
Kết thúc buổi trao đổi, TS. Nguyễn Đức Hiển nhấn mạnh rằng, việc khơi thông nguồn lực cho doanh nghiệp không chỉ là câu chuyện kỹ thuật của chính sách, mà là một cuộc cải cách toàn diện về tư duy quản lý và phát triển. Khi hành lang pháp lý được hoàn thiện, môi trường kinh doanh trở nên minh bạch và thuận lợi hơn, các tập đoàn kinh tế Việt Nam sẽ có đủ điều kiện để bứt phá, trở thành lực lượng dẫn dắt nền kinh tế trong kỷ nguyên mới.
Ở tầm nhìn dài hạn, việc xây dựng các tập đoàn kinh tế dân tộc không chỉ nhằm mục tiêu tăng trưởng, mà còn là yếu tố quyết định để nâng cao vị thế quốc gia. Những “con sếu đầu đàn” nếu được tạo điều kiện phát triển đúng hướng sẽ không chỉ góp phần gia tăng nội lực kinh tế, mà còn đưa thương hiệu Việt Nam vươn xa trên bản đồ kinh tế toàn cầu.
