Phó Tổng Thư ký VCCI Đậu Anh Tuấn: Doanh nghiệp tư nhân đã vươn mình thành động lực kinh tế quan trọng nhất

Doanh nghiệp tư nhân: Hành trình bứt phá và khẳng định vị thế

Gần 40 năm kể từ khi công cuộc Đổi mới được khởi xướng, khu vực doanh nghiệp tư nhân Việt Nam đã trải qua một hành trình phát triển đầy biến động nhưng cũng rất đáng tự hào. Chia sẻ về chặng đường này, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, sự thay đổi không chỉ nằm ở quy mô hay số lượng doanh nghiệp, mà còn là bước chuyển lớn về nhận thức, thể chế và vai trò trong nền kinh tế quốc gia.

Theo ông Tuấn, nếu nhìn lại giai đoạn trước Đổi mới, khu vực kinh tế tư nhân gần như không có chỗ đứng trong nền kinh tế. Trong mô hình kế hoạch hóa tập trung, chỉ doanh nghiệp nhà nước và hợp tác xã được thừa nhận, còn sở hữu tư nhân bị xem là yếu tố cần cải tạo.

Bước ngoặt bắt đầu từ năm 1986, khi Việt Nam chuyển sang cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Tuy nhiên, phải mất thêm nhiều năm, khu vực tư nhân mới dần được công nhận một cách đầy đủ hơn. Đến năm 1990, việc ban hành Luật Công ty và Luật Doanh nghiệp tư nhân lần đầu tiên tạo hành lang pháp lý cho khu vực này tồn tại và phát triển.

Dẫu vậy, ông Tuấn cho hay, những quy định ban đầu vẫn mang nặng dấu ấn của tư duy quản lý cũ: doanh nghiệp phải xin phép trước khi hoạt động, bị giới hạn ngành nghề và chịu nhiều điều kiện khắt khe.

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI)

Chỉ đến khi Luật Doanh nghiệp 1999 ra đời, tư duy quản lý mới thực sự thay đổi. Nguyên tắc “người dân được kinh doanh tất cả những gì pháp luật không cấm” đã mở ra một kỷ nguyên mới cho doanh nghiệp tư nhân. Thời gian thành lập doanh nghiệp được rút ngắn đáng kể, chi phí giảm mạnh, và đặc biệt là quyền tự do kinh doanh được khẳng định.

“Chúng ta đã chứng kiến một làn sóng khởi nghiệp mạnh mẽ ngay sau đó, với hàng chục nghìn doanh nghiệp mới ra đời chỉ trong vài năm,” ông Đậu Anh Tuấn nhấn mạnh.

Không chỉ dừng lại ở số lượng, vị thế của khu vực tư nhân cũng dần được nâng lên qua từng giai đoạn. Từ chỗ chỉ được xem là “bộ phận không thể thiếu”, đến nay, theo Nghị quyết 68 năm 2025, kinh tế tư nhân đã chính thức được xác định là “một động lực quan trọng nhất” của nền kinh tế.

Hiện nay, Việt Nam có hơn một triệu doanh nghiệp đang hoạt động và khoảng 5 triệu hộ kinh doanh. Khu vực tư nhân đóng góp khoảng 50% GDP và tạo ra phần lớn việc làm cho xã hội. Nhiều doanh nghiệp tư nhân đã vươn lên mạnh mẽ, không chỉ chiếm lĩnh thị trường trong nước mà còn từng bước khẳng định vị thế trên trường quốc tế.

Có thể kể đến những cái tên tiêu biểu như Vingroup, FPT hay Hòa Phát. Đây là những doanh nghiệp đã đầu tư bài bản, có chiến lược dài hạn và góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Dù đạt được nhiều thành tựu, Đậu Anh Tuấn cũng thẳng thắn chỉ ra rằng khu vực doanh nghiệp tư nhân Việt Nam vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế và nghịch lý.

Trước hết là bài toán về quy mô. Dù số lượng doanh nghiệp lớn, nhưng có tới khoảng 97% là doanh nghiệp nhỏ và vừa, thậm chí siêu nhỏ. Quy mô hạn chế khiến các doanh nghiệp khó tiếp cận nguồn vốn lớn, khó đầu tư vào công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh đó, cơ cấu ngành nghề còn mất cân đối. Một phần lớn doanh thu của khu vực tư nhân vẫn tập trung vào các lĩnh vực như tài chính và bất động sản, trong khi công nghiệp chế biến, chế tạo – lĩnh vực có giá trị gia tăng cao – lại chưa được đầu tư tương xứng.

Một vấn đề đáng chú ý khác là mức độ tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu còn thấp. Nhiều doanh nghiệp vẫn hoạt động ở khâu gia công, giá trị gia tăng thấp và phụ thuộc vào đối tác nước ngoài. Điều này khiến năng lực cạnh tranh chưa bền vững.

Định hướng phát triển cho giai đoạn mới

Ông Đậu Anh Tuấn cho biết, năng suất lao động của khu vực tư nhân vẫn thấp hơn so với khu vực doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Nguyên nhân không chỉ nằm ở công nghệ, mà còn ở quản trị doanh nghiệp, khi nhiều doanh nghiệp vẫn vận hành theo mô hình gia đình, thiếu tính chuyên nghiệp và minh bạch.

Ông Tuấn cũng nhấn mạnh, thể chế vẫn là một trong những “điểm nghẽn của điểm nghẽn”. Dù đã có nhiều cải cách, nhưng trên thực tế, vẫn tồn tại không ít rào cản về thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh và sự thiếu nhất quán trong thực thi chính sách.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, để khu vực doanh nghiệp tư nhân thực sự trở thành lực lượng dẫn dắt nền kinh tế, cần có những bước chuyển mạnh mẽ trong thời gian tới.

Trước hết, cần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành nghề, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư nhiều hơn vào sản xuất, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đây là nền tảng để nâng cao năng suất và giá trị gia tăng.

Thứ hai, cần xây dựng hệ sinh thái liên kết giữa các doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp nhỏ, giúp lan tỏa công nghệ, kinh nghiệm quản trị và mở rộng thị trường.

Thứ ba, phát triển thị trường vốn là yếu tố then chốt để doanh nghiệp có thể huy động nguồn lực dài hạn cho đầu tư. Đồng thời, cần nâng cao năng lực quản trị, hướng tới chuẩn mực quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng.

Ngoài ra, ông Tuấn nhấn mạnh vai trò của Nhà nước trong việc kiến tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, minh bạch và ổn định. Nhà nước không nên can thiệp trực tiếp vào hoạt động kinh doanh, mà cần đóng vai trò hỗ trợ, định hướng và bảo vệ quyền tài sản của doanh nghiệp.

“Chúng ta cần một thế hệ doanh nghiệp không chỉ lớn về quy mô, mà còn mạnh về công nghệ, có khả năng dẫn dắt ngành và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu,” ông nói.

Cuối cùng, ông Đậu Anh Tuấn khẳng định hành trình 40 năm qua là nền tảng quan trọng, nhưng chặng đường phía trước còn nhiều thách thức. Mục tiêu không chỉ là tăng trưởng về số lượng, mà là xây dựng một khu vực doanh nghiệp tư nhân đủ mạnh để trở thành trụ cột của nền kinh tế hiện đại và hội nhập.