PGS. TS Trần Đình Thiên: Kinh tế Việt Nam 2026 đứng trước cơ hội lớn và thách thức kép

Bức tranh vĩ mô tích cực nhưng nội lực nền kinh tế còn yếu

Trong cuộc trao đổi tại buổi toạ đàm Thị trường bất động sản Việt Nam 2026: Cơ hội và Thách thức trong bối cảnh biến động vĩ mô, PGS. TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, đã đưa ra nhiều nhận định thẳng thắn, giàu tính phản biện về bức tranh kinh tế hiện nay. Ông đánh giá cao chất lượng các báo cáo phân tích vĩ mô, đặc biệt là những báo cáo có tầm nhìn tổng thể, nhưng đồng thời cũng chỉ ra không ít vấn đề cần tiếp tục mổ xẻ để nhìn nhận đầy đủ hơn thực trạng nền kinh tế.

Theo ông, việc xuất hiện những báo cáo có độ tin cậy cao, cách tiếp cận vĩ mô rõ nét là tín hiệu tích cực, giúp thị trường và nhà hoạch định chính sách có thêm cơ sở tham khảo quan trọng. Tuy nhiên, hạn chế lớn nhất hiện nay là khả năng dự báo xu hướng còn mờ nhạt, nhất là trong bối cảnh biến động toàn cầu ngày càng phức tạp. Một báo cáo quý khó có thể đi sâu, nhưng nếu thiếu đi nhận diện xu hướng dài hạn, giá trị cảnh báo sẽ bị suy giảm đáng kể.

PGS. TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam.

PGS. TS Trần Đình Thiên nhấn mạnh một nghịch lý đáng chú ý: các chỉ số vĩ mô của Việt Nam đang thể hiện tương đối tích cực, nhưng bên trong lại tồn tại nhiều vấn đề mang tính cấu trúc. Tăng trưởng kinh tế duy trì ở mức cao, lạm phát được kiểm soát, tạo ra hình ảnh ổn định trong mắt nhà đầu tư quốc tế. Tuy nhiên, đằng sau những con số đó là sức khỏe yếu của khu vực doanh nghiệp nội địa.

Ông Thiên cho rằng, khu vực kinh tế trong nước đang phải đối mặt với áp lực rất lớn về vốn, năng lực cạnh tranh và khả năng chống chịu trước biến động thị trường. Nhu cầu đầu tư tăng mạnh, đặc biệt trong các lĩnh vực như hạ tầng và bất động sản, nhưng nguồn lực tài chính lại không đáp ứng kịp. Điều này dẫn đến một hệ quả tất yếu: lãi suất chịu áp lực tăng, bất chấp những nỗ lực điều hành mang tính hành chính.

“Ở góc độ chính sách, ông cảnh báo rằng việc can thiệp để kìm giữ lãi suất trong khi xu hướng thị trường đi theo chiều ngược lại có thể dẫn đến những hệ lụy dài hạn. Khi chi phí vốn bị “nén” một cách không tự nhiên, rủi ro tích tụ trong hệ thống tài chính có thể gia tăng, và cái giá phải trả trong tương lai không hề nhỏ”, PGS. TS Trần Đình Thiên nhìn nhận.

Một yếu tố khác được ông đặc biệt lưu ý là tác động từ bên ngoài. Những biến động địa chính trị, đặc biệt liên quan đến năng lượng và dầu mỏ, có thể nhanh chóng lan sang nền kinh tế Việt Nam – một nền kinh tế có độ mở lớn. Trong khi đó, khả năng dự trữ chiến lược, nhất là với các mặt hàng thiết yếu như xăng dầu, vẫn còn hạn chế, khiến dư địa ứng phó trở nên mong manh.

Áp lực lãi suất, vốn và bài toán cải cách thể chế

Một trong những vấn đề cốt lõi được PGS. TS Trần Đình Thiên đề cập là sự mất cân đối giữa nhu cầu vốn và khả năng cung ứng vốn của nền kinh tế. Khi cầu đầu tư tăng vọt, trong khi hệ thống tài chính chưa kịp mở rộng tương ứng, áp lực lên lãi suất là điều không thể tránh khỏi. Đây không phải là lựa chọn chủ quan của ngân hàng, mà là kết quả của quy luật thị trường.

Trong bối cảnh đó, ông cho rằng việc phát triển thị trường vốn dài hạn, đặc biệt là thị trường trái phiếu, là hướng đi cần thiết để giảm tải cho hệ thống tín dụng ngân hàng. Tuy nhiên, quá trình này không thể diễn ra trong “một sớm một chiều”, mà đòi hỏi sự cải cách đồng bộ về thể chế và niềm tin thị trường.

Một điểm nghẽn lớn khác nằm ở hệ thống pháp lý. Theo PGS. TS Trân Đình Thiên, Việt Nam hiện đang đối mặt với tình trạng “rừng luật”, nơi các quy định chồng chéo, thiếu nhất quán, gây khó khăn cho cả cơ quan quản lý và doanh nghiệp. Việc tháo gỡ không chỉ là sửa một vài điều luật, mà là tái cấu trúc toàn bộ cách tiếp cận chính sách theo hướng minh bạch, dễ thực thi.

PGS. TS Trần Đình Thiên và các diễn giả tại Toạ đàm THị trường BĐS Việt Nam 2026: Cơ hội và Thách thức trong bối cảnh biến động vĩ mô (Ảnh: Phan Chính)

Đáng chú ý, ông Thiên nhấn mạnh vai trò ngày càng lớn của chính quyền địa phương trong quá trình này. Khi quyền lực được phân cấp mạnh hơn, trách nhiệm cũng đi kèm lớn hơn. Doanh nghiệp không thể chỉ trông chờ vào Trung ương, mà cần chủ động tham gia đóng góp, phản biện và thúc đẩy cải cách từ cấp địa phương.

Bên cạnh đó, sự phát triển nhanh của thương mại điện tử và dòng hàng hóa giá rẻ từ nước ngoài cũng đang đặt ra thách thức lớn đối với nền sản xuất nội địa. Khi hàng hóa ngoại nhập tiếp cận người tiêu dùng với chi phí thấp và tốc độ nhanh, doanh nghiệp trong nước sẽ phải đối mặt với áp lực cạnh tranh chưa từng có. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sản xuất, mà còn tác động đến việc làm, thu nhập và toàn bộ cấu trúc thị trường.

Nhìn về năm 2026, PGS. TS Trần Đình Thiên cho rằng Việt Nam đang có “khí thế” tốt, với sự hỗ trợ mạnh mẽ từ Chính phủ dành cho khu vực tư nhân. Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng cơ hội luôn đi kèm thách thức. Việc tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế, tái cấu trúc nguồn vốn và nâng cao năng lực nội tại của doanh nghiệp sẽ quyết định khả năng tận dụng cơ hội này.

Ông khuyến nghị cần giữ một thái độ tỉnh táo trước những tín hiệu tích cực của nền kinh tế. Không nên quá lạc quan với các con số tăng trưởng, nhưng cũng không nên bi quan trước khó khăn. Quan trọng nhất là nhận diện đúng vấn đề và kiên trì cải cách.

Theo ông, quá trình chuyển đổi hiện nay có thể được xem là “giai đoạn sinh tử” của nền kinh tế. Nếu vượt qua, Việt Nam không chỉ củng cố được nền tảng tăng trưởng, mà còn có cơ hội bứt phá, đặc biệt trong những lĩnh vực có tính lan tỏa cao như bất động sản và hạ tầng. Đây chính là thời điểm mà những quyết sách đúng đắn sẽ tạo ra khác biệt mang tính dài hạn cho nền kinh tế.