PGS.TS Trần Đình Thiên: Tập đoàn tư nhân là động lực đưa kinh tế Việt bứt phá

Từ “đông nhưng yếu” đến xây dựng lực lượng doanh nghiệp dẫn dắt

Tại hội thảo “40 năm Đổi mới: Phát triển tập đoàn kinh tế Việt Nam” do Tạp chí Nhà Đầu tư tổ chức, PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện kinh tế Việt Nam cho rằng, vấn đề cốt lõi không nằm ở con số, mà nằm ở chất lượng và sức mạnh thực sự của cộng đồng doanh nghiệp.

Ông Thiên còn cho rằng, Việt Nam đang rơi vào một nghịch lý: có hàng triệu doanh nghiệp, nhưng thiếu những tập đoàn đủ tầm vóc để dẫn dắt nền kinh tế. Phần lớn doanh nghiệp trong nước vẫn ở quy mô nhỏ, năng lực cạnh tranh hạn chế, khó tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Trong khi đó, khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) lại đang chiếm ưu thế lớn về công nghệ, thị trường và năng lực tổ chức sản xuất. Điều này khiến nền kinh tế có nguy cơ phụ thuộc và thiếu tính tự chủ.

“Nhìn ra thế giới, bài học từ các quốc gia Đông Bắc Á như Nhật Bản hay Hàn Quốc cho thấy, sự trỗi dậy của họ không đến từ số lượng doanh nghiệp nhỏ lẻ, mà từ sự hình thành các tập đoàn kinh tế lớn, có cấu trúc chặt chẽ và chiến lược dài hạn. Những “đầu tàu” này không chỉ dẫn dắt nền kinh tế trong nước mà còn vươn ra toàn cầu, tạo dựng thương hiệu quốc gia”, PGS. TS Trần Đình Thiên chia sẻ.

PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện kinh tế Việt Nam

Từ thực tiễn đó, PGS. TS Trần Đình Thiên nhấn mạnh, Việt Nam cần chuyển đổi tư duy: từ việc chú trọng số lượng sang xây dựng một “lực lượng doanh nghiệp” thực sự mạnh. Trong đó, các tập đoàn tư nhân lớn sẽ đóng vai trò trung tâm, tạo ra hệ sinh thái sản xuất – kinh doanh có khả năng lan tỏa.

Tuy nhiên, để làm được điều này, trước hết cần thay đổi nhận thức xã hội. Một trong những rào cản lớn hiện nay là định kiến đối với người giàu và các doanh nghiệp lớn. Quan niệm cho rằng giàu có đồng nghĩa với tiêu cực đã vô tình kìm hãm động lực phát triển.

PGS.TS Trần Đình Thiên cho rằng, cần nhìn nhận lại vai trò của những doanh nhân thành công như những người tiên phong, dám nghĩ lớn, làm lớn và tạo ra giá trị cho xã hội. Nếu không tháo gỡ được rào cản tâm lý này, rất khó để hình thành những tập đoàn đủ mạnh.

Bên cạnh đó, khu vực doanh nghiệp nhà nước cũng cần được tái định vị. Thay vì cạnh tranh trực tiếp, các doanh nghiệp nhà nước nên tập trung vào vai trò nền tảng – cung cấp hạ tầng, năng lượng, nguyên liệu đầu vào với chi phí hợp lý để hỗ trợ khu vực tư nhân phát triển. Đây chính là mô hình đã giúp nhiều quốc gia thành công.

Phá “trần công nghệ” và vai trò kiến tạo của Nhà nước

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu bước vào kỷ nguyên số, thách thức lớn nhất đối với doanh nghiệp Việt Nam chính là “trần công nghệ”. Nếu tiếp tục dựa vào lợi thế lao động giá rẻ, nền kinh tế sẽ khó có thể bứt phá và dễ rơi vào bẫy thu nhập trung bình.

Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, chỉ những tập đoàn tư nhân lớn mới đủ nguồn lực để đầu tư vào nghiên cứu, phát triển và đổi mới sáng tạo. Đây là lực lượng có khả năng tiên phong trong các lĩnh vực công nghệ cao như ô tô điện, trí tuệ nhân tạo hay công nghiệp bán dẫn.

Thực tế tại Việt Nam đã xuất hiện một số mô hình tiêu biểu như VinFast hay Thaco. Những doanh nghiệp này không chỉ sản xuất sản phẩm cuối cùng mà còn xây dựng cả hệ sinh thái công nghiệp phụ trợ, tạo cơ hội cho hàng nghìn doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia vào chuỗi cung ứng.

Điều này cho thấy, khi một “sếu đầu đàn” cất cánh, nó có thể kéo theo cả một đàn chim cùng bay. Đây chính là hiệu ứng lan tỏa mà nền kinh tế Việt Nam đang rất cần.

Tuy nhiên, để các tập đoàn tư nhân có thể phát triển mạnh mẽ, vai trò của Nhà nước là không thể thiếu. Ông Thiên phê phán cách tiếp cận hỗ trợ dàn trải, thiếu trọng tâm – hay còn gọi là “rải thóc cho chim sẻ”. Cách làm này không tạo ra được những đột phá mang tính chiến lược.

Thay vào đó, Nhà nước cần chuyển sang tư duy “kiến tạo phát triển”. Điều này đồng nghĩa với việc tập trung nguồn lực vào những ngành, lĩnh vực có tiềm năng bứt phá, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để các doanh nghiệp lớn phát triển.

Khái niệm “Nhà nước khởi tạo” được ông nhấn mạnh như một định hướng quan trọng. Theo đó, Nhà nước không chỉ đóng vai trò quản lý mà còn chủ động tham gia vào quá trình phát triển kinh tế, sẵn sàng chấp nhận rủi ro trong các dự án công nghệ cao, tạo nền tảng cho khu vực tư nhân.

Điều này đòi hỏi một sự thay đổi lớn trong tư duy chính sách: từ ngắn hạn sang dài hạn, từ an toàn sang chấp nhận rủi ro có kiểm soát. Nhà nước cần tạo ra một môi trường thể chế minh bạch, ổn định và khuyến khích đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh đó, việc xây dựng các chính sách hỗ trợ theo chuỗi giá trị cũng là yếu tố then chốt. Thay vì hỗ trợ riêng lẻ từng doanh nghiệp, cần có chiến lược phát triển toàn bộ hệ sinh thái, từ sản xuất, logistics đến phân phối.

Thông điệp mà PGS.TS Trần Đình Thiên đưa ra là rất rõ ràng: Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá, nhưng cơ hội này sẽ không kéo dài mãi. Nếu không nhanh chóng xây dựng được các tập đoàn kinh tế tư nhân đủ mạnh, nền kinh tế sẽ khó có thể cạnh tranh trên trường quốc tế.

Việc hỗ trợ các doanh nghiệp tư nhân lớn không phải là sự ưu ái, mà là một chiến lược phát triển quốc gia. Đây chính là cách để tạo ra động lực tăng trưởng mới, nâng cao năng lực cạnh tranh và khẳng định vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Một nền kinh tế hùng cường không thể thiếu những “đầu tàu” mạnh mẽ. Và để những “đầu tàu” này xuất hiện, cần có sự đồng hành của một Nhà nước thông minh, dám nghĩ lớn và hành động quyết liệt vì tương lai dài hạn của đất nước.