TP. Hồ Chí Minh: Những điểm nóng trong sửa Luật Báo chí và Luật Viên chức - Bảo vệ nhà báo, nâng cao hiệu quả viên chức

Bà Huỳnh Thị Phúc, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh điều này tại Hội nghị lấy ý kiến góp ý cho dự thảo Luật Báo chí (sửa đổi) và Luật Viên chức (sửa đổi), diễn ra tại TP. Hồ Chí Minh mới đây. Hội nghị thu hút sự tham dự của nhiều lãnh đạo cơ quan báo chí, chuyên gia và nhà quản lý, thể hiện tinh thần cầu thị, dân chủ trong quá trình hoàn thiện khung pháp lý trước yêu cầu mới của đất nước.

Bà Huỳnh Thị Phúc, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh, Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội .

Báo chí trong kỷ nguyên số - Cần những điều chỉnh mang tính đột phá

Dự thảo Luật Báo chí (sửa đổi) lần này đưa ra nhiều nội dung mới, trong đó có việc phân định rõ báo chí với tạp chí, bổ sung khái niệm “tổ hợp báo chí truyền thông đa phương tiện” và “tổ hợp báo chí địa phương”. Đây được xem là bước đi quan trọng để định hình lại hệ thống báo chí trong bối cảnh truyền thông số.

Nhiều đại biểu đã thẳng thắn chỉ ra những điểm bất cập cần được điều chỉnh trong dự thảo. Theo ông Dương Quang, Phó Tổng Biên tập Báo Người Lao Động, cho rằng khái niệm “cơ quan truyền thông chủ lực đa phương tiện” vẫn còn mơ hồ, cần được định nghĩa cụ thể tại Điều 3 để tránh cách hiểu sai lệch và đảm bảo sự công bằng giữa các cơ quan báo chí. Ông cũng kiến nghị siết chặt quy định xử lý vi phạm, thay vì dùng cụm từ “nhiều lần” trong việc thu hồi giấy phép thì nên quy định rõ “từ 3 lần trở lên”, đồng thời, thời hạn trả lời báo chí theo Điều 33 nên rút ngắn từ 30 ngày xuống còn 10 – 14 ngày để phù hợp với tốc độ thông tin hiện nay.

Ông Dương Quang, Phó Tổng Biên tập Báo Người Lao Động.

Ở một góc nhìn khác, Tổng Biên tập Báo Pháp Luật TP. Hồ Chí Minh, nhà báo Mai Ngọc Phước nhấn mạnh sự cần thiết phải bổ sung quy định cấm hành vi đe dọa, khủng bố, tấn công nhà báo, đặc biệt trên không gian mạng. Ông cho rằng khoản 13 Điều 9 dự thảo có quy định cấm “đe dọa, uy hiếp tính mạng, gây thương tích hoặc gây tổn hại sức khoẻ, xúc phạm danh dự, nhân phẩm của nhà báo, phóng viên; phá hủy, thu giữ phương tiện, tài liệu, cản trở nhà báo, phóng viên hoạt động nghề nghiệp đúng pháp luật”.

Tuy nhiên cần bổ sung thêm khoản về “cấm đe dọa, tấn công, khủng bố nhà báo trên không gian mạng”. Vì theo ông Phước, thực tế hiện nay cho thấy nhiều nhà báo bị đe dọa trên không gian mạng.

TS. Nguyễn Xuân Thủy, Phó Chánh Văn phòng Thành ủy TP. Hồ Chí Minh, cũng đồng tình và cho rằng Nhà nước cần có chính sách bảo vệ phóng viên khi tác nghiệp, bởi đây là điều kiện tiên quyết để báo chí phát huy vai trò định hướng dư luận. Ông đồng thời đề xuất bổ sung chính sách khuyến khích ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu đa phương tiện và các dự án đổi mới sáng tạo trong hoạt động báo chí, phù hợp với chiến lược chuyển đổi số quốc gia.

TS. Nguyễn Xuân Thủy, Phó Chánh Văn phòng Thành ủy TP. Hồ Chí Minh.

Về khoản 2 Điều 29 dự thảo quy định về điều kiện và tiêu chuẩn xét cấp thẻ nhà báo có điều kiện “đã qua lớp bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí, đạo đức nghề nghiệp do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức”. Theo nhà báo Mai Ngọc Phước - Tổng Biên tập Báo Pháp Luật TP. Hồ Chí Minh cho rằng, quy định này là không cần thiết vì một người vào làm việc tại một cơ quan báo chí và ký hợp đồng bắt buộc phải 2 năm trở lên mới được cấp thẻ nhà báo, khi ký hợp đồng là buộc phải tuân thủ đạo đức, nội quy của cơ quan và 10 điều đạo đức của Hội Nhà báo Việt Nam...

Khoản 3 Điều 31 dự thảo quy định về trách nhiệm của cơ quan báo chí khi mở kênh nội dung trên không gian mạng: “Đưa thông tin lên kênh nội dung của cơ quan báo chí trên không gian mạng trước hoặc sau khi biên tập, cập nhật thông tin trên báo chí…”. Theo ông Phước, việc đưa thông tin trên báo điện tử và khi đưa lên mạng xã hội phải phù hợp, không thể đưa "y chang" nên cần quy định mở hơn hoặc quy định chung là cơ quan báo chí phải chịu trách nhiệm về nội dung đã đăng tải trên các nền tảng mạng xã hội.

Từ góc độ quyền công dân, bà Lý Việt Trung, Tổng Biên tập Báo Phụ Nữ TP. Hồ Chí Minh đề nghị dự thảo cần làm rõ các quyền khiếu nại, yêu cầu cải chính khi bị đưa tin sai, cũng như quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm. Bà nhấn mạnh báo chí phải đặt lợi ích quốc gia lên trên hết, giữ vững vai trò định hướng và trách nhiệm xã hội, góp phần củng cố sự ổn định và phát triển của đất nước.

Cần thiết phải bổ sung quy định cấm hành vi đe dọa, khủng bố, tấn công nhà báo, đặc biệt trên không gian mạng.

Đề nghị chỉ tiết lộ nguồn tin báo chí sau khi khởi tố vụ án

Về quy định cung cấp thông tin cho báo chí, khoản 4 Điều 32 trong dự thảo nêu rõ: “Cơ quan báo chí và nhà báo có quyền và nghĩa vụ không tiết lộ người cung cấp thông tin, trừ trường hợp có yêu cầu bằng văn bản của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân, Chánh án Tòa án nhân dân, Giám đốc Công an cấp tỉnh và tương đương trở lên khi cần thiết cho việc điều tra, truy tố, xét xử tội phạm liên quan đến an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội”.

Ông Mai Ngọc Phước, Tổng Biên tập Báo Pháp Luật TP. Hồ Chí Minh cho rằng, điểm mới trong quy định này là mở rộng thẩm quyền đến Giám đốc Công an cấp tỉnh. Tuy nhiên, hoạt động điều tra có nhiều giai đoạn khác nhau: trước khởi tố vụ án là xác minh, sau khởi tố mới tiến hành các bước tố tụng. Vì vậy, để bảo đảm rõ ràng, cần bổ sung điều kiện “chỉ áp dụng sau khi có quyết định khởi tố vụ án”.

Nhà báo Mai Ngọc Phước - Tổng Biên tập Báo Pháp Luật TP. Hồ Chí Minh

Đối với Điều 33 về thời hạn trả lời báo chí, ông Phước phân tích: khoản 1 và 2 đã trao quyền cho cơ quan báo chí được chuyển kiến nghị, phản ánh, khiếu nại, tố cáo đến cấp cao hơn hoặc đăng tải trên báo chí nếu quá thời hạn mà không được phản hồi. Tuy nhiên, hiện dự thảo chưa có quy định chế tài xử lý trong trường hợp cơ quan, tổ chức không trả lời báo chí đúng hạn. Ông đề nghị bổ sung quy định về chế tài cụ thể, giao Chính phủ hướng dẫn để đảm bảo tính ràng buộc.

Về thời hạn trả lời 30 ngày, ông Phước nhận định mức này là phù hợp trong bối cảnh nhiều địa bàn rộng, vụ việc phức tạp cần thời gian thu thập chứng cứ. Tuy vậy, để tránh kéo dài không cần thiết, luật nên quy định rõ “tối đa không quá 30 ngày” nhằm tăng tính minh bạch và khả thi trong thực tiễn.

Luật Viên chức - Linh hoạt nhưng chặt chẽ

Đối với dự thảo Luật Viên chức (sửa đổi), nhiều ý kiến đều hướng đến mục tiêu nâng cao hiệu quả quản lý, khắc phục bất cập và tạo động lực cho đội ngũ viên chức. Đại diện Bệnh viện Nhân dân Gia Định cho rằng, cơ chế hiện hành còn bất cập khi xử lý viên chức không hoàn thành nhiệm vụ, vì vậy cần bổ sung quy định về hợp đồng có thời hạn để tạo sự linh hoạt, đồng thời góp phần tinh giản biên chế và nâng cao hiệu quả công việc. Ở góc độ nghề nghiệp đặc thù, bà Lý Việt Trung - Tổng Biên tập Báo Phụ Nữ TP. Hồ Chí Minh, phản ánh thực tế nhiều nhà báo công tác lâu năm tại cơ quan báo chí nhưng vẫn chưa được công nhận là viên chức. Do đó, bà đề nghị xây dựng quy định riêng để ghi nhận, bảo vệ quyền lợi chính đáng cho lực lượng báo chí chuyên nghiệp.

Nhà báo Lý Việt Trung, Tổng Biên tập Báo Phụ Nữ TP. Hồ Chí Minh.

Trong khi đó, ông Dương Quang chỉ ra sự mâu thuẫn giữa việc viên chức bắt buộc phải chấp hành mọi chỉ đạo của cấp trên với quyền được từ chối thực hiện nhiệm vụ trái pháp luật. Ông kiến nghị luật cần quy định rõ ràng, thống nhất hơn để tránh cách hiểu chồng chéo, đảm bảo tính minh bạch trong thực thi.

Phát biểu tại hội nghị, bà Huỳnh Thị Phúc khẳng định, đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh sẽ nghiêm túc tiếp thu, tổng hợp toàn bộ các ý kiến đóng góp. Các hội thảo chuyên đề sẽ tiếp tục được tổ chức, nhằm chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo trước khi trình Quốc hội tại kỳ họp tới.

Hội nghị lần này không chỉ đơn thuần là hoạt động nghiệp vụ, mà còn là minh chứng cho tinh thần dân chủ, sự lắng nghe và trách nhiệm trong công tác lập pháp. Việc sửa đổi Luật Báo chí và Luật Viên chức được kỳ vọng sẽ tạo dựng hành lang pháp lý vững chắc, góp phần phát triển nền báo chí cách mạng hiện đại, bảo vệ đội ngũ nhà báo và nâng cao hiệu quả hoạt động viên chức, đáp ứng yêu cầu hội nhập và chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ.