Vấn đề về dư thừa công suất trong ngành sản xuất ô tô của Trung Quốc đã trở thành một điểm căng thẳng nghiêm trọng giữa quốc gia này và các nền kinh tế lớn khác trong thời gian gần đây.
Theo đó, những lời cáo buộc của phương Tây chủ yếu là về chính sách công nghiệp của Bắc Kinh đã tạo ra lợi thế không công bằng cho các công ty Trung Quốc, dẫn đến một làn sóng xuất khẩu thấp hơn chi phí sản xuất. Điều này đã làm dấy lên lo ngại về một cuộc khủng hoảng hiện sinh đối với các thương hiệu ô tô quốc gia khác, bao gồm Volkswagen của Đức, Toyota của Nhật Bản và các hãng biểu tượng của Mỹ như GM và Ford.
Lo ngại của các quốc gia phương Tây càng gia tăng khi Trung Quốc đã vượt qua Nhật Bản để trở thành quốc gia xuất khẩu ô tô lớn nhất thế giới vào năm ngoái. Còn trong năm nay, xuất khẩu của nước này tiếp tục phá vỡ các kỷ lục mới, với khoảng một trong năm xe được sản xuất tại Trung Quốc hiện nay sẽ được xuất khẩu ra nước ngoài.
Mặc dù khoảng 80% xuất khẩu ô tô của Trung Quốc là xe sử dụng động cơ đốt trong, nhưng sự bùng nổ trong việc sử dụng xe điện (EV) giá rẻ với công nghệ cao của Trung Quốc đã thu hút phản ứng bảo hộ từ Mỹ và Liên minh châu Âu, hai bên đã tăng thuế quan đối với xe EV sản xuất tại Trung Quốc trong những tháng gần đây.
Tuy nhiên, đã xuất hiện một xu hướng kỳ lạ là ngày càng có nhiều nhà hãng ô tô nước ngoài cũng đang chuyển sang xuất khẩu từ Trung Quốc, hy vọng tìm được lối thoát khỏi sự cạnh tranh gay gắt và áp lực tài chính đối với hoạt động của họ tại quốc gia này. Lựa chọn khác có thể là đóng cửa các nhà máy gọi là "nhà máy ma" (zombie factories), những nhà máy dư thừa trong thị trường ô tô lớn nhất thế giới.
Hàng ngàn xe Tesla đang chờ để được xuất ra nước ngoài
 |
| Các thương hiệu xe nước ngoài cũng đang gặp phải tình trạng dư thừa công suất tại các nhà máy ở Trung Quốc (Ảnh: Reuters/Aly Song). |
Ghi nhận tại một địa điểm ở ngoại ô Thượng Hải, Financial Times đã phát hiện hàng nghìn chiếc xe Tesla đang nằm chờ dưới cái nóng 40 độ C để được xuất ra nước ngoài.
Theo đó, hàng loạt xe tại Khu vực Đặc quyền Xuất nhập khẩu Yangshan, cách nhà máy hàng tỷ đô mà Tesla xây dựng vào năm 2019 khoảng 10km, là một lời nhắc nhở rằng người tiêu dùng Trung Quốc có thể đã mất hứng thú ngay cả với những thương hiệu nước ngoài thành công nhất.
Doanh số bán xe Tesla tại Trung Quốc đã chững lại trong những năm gần đây, và khoảng 3 trong số 10 xe mà công ty Mỹ sản xuất tại Thượng Hải hiện đang được dự kiến xuất khẩu sang các thị trường nước ngoài, chủ yếu là châu Âu. Tuy nhiên, Tesla là một trường hợp ngoại lệ vì nhà máy Thượng Hải của họ nằm gần một cảng lớn, đã được thiết kế thông minh như một trung tâm sản xuất linh hoạt, có thể phục vụ các khu vực khác của châu Á và xa hơn khi cần thiết.
Hầu hết các thương hiệu nước ngoài khác đã thiết lập hoạt động tại Trung Quốc trong những thập kỷ qua, khi họ nhắm đến tầng lớp trung lưu đang gia tăng ở quốc gia 1,4 tỷ người này. Không ai dự đoán được sự suy giảm doanh số bán hàng nhanh chóng mà họ đang phải hứng chịu, cũng như tốc độ phát triển nhanh chóng của ngành công nghiệp Trung Quốc trong kỷ nguyên xe điện.
Theo dữ liệu từ Automobility, một công ty tư vấn tại Thượng Hải, thị phần của các thương hiệu nước ngoài trong doanh số bán ô tô tại Trung Quốc đã giảm xuống mức thấp kỷ lục 37% trong 7 tháng đầu năm 2024, giảm từ 64% vào năm 2020. Dữ liệu cho thấy, tính đến thời điểm hiện tại, các thương hiệu Mỹ đã ghi nhận mức giảm hơn 23%, trong khi các nhà sản xuất ô tô Nhật Bản, Hàn Quốc và Đức cũng đã phải chịu mức giảm hai con số.
Ngược lại, doanh số bán hàng của các thương hiệu Trung Quốc đã tăng gần 22%, với các công ty Trung Quốc chiếm ưu thế về doanh số bán hàng ở thị trường xe điện.
Khi xe của phương Tây cũng là sản phẩm xuất khẩu của Trung Quốc
 |
| Dư thừa công suất- vấn đề không chỉ riêng của ngành ô tô Trung Quốc. |
Sự sụt giảm thị phần của các nhóm thương hiệu đang xảy ra trong bối cảnh một thị trường ô tô nội địa phân mảnh tại Trung Quốc. Doanh số bán xe điện, bao gồm cả xe chạy pin điện hoàn toàn và xe hybrid sạc điện, đã tăng hơn 30% trong năm nay, trong khi doanh số bán xe động cơ nhiên liệu giảm gần 7%, theo dữ liệu từ Automobility.
Trong bối cảnh đó, các thương hiệu nước ngoài, từ Hyundai và Nissan đến Volvo và BMW cũng đã bắt đầu chuyển hướng sang xuất khẩu các xe sản xuất tại Trung Quốc của họ, theo các thông báo của công ty và báo cáo truyền thông trong những tháng gần đây. Financial Times cũng đã báo cáo vào tháng 6 rằng các hãng xe của phương Tây và Nhật Bản, bao gồm Tesla, Volkswagen và Honda, đã chiếm hơn một nửa số xe điện sản xuất tại Trung Quốc được nhập khẩu vào châu Âu trong bốn tháng đầu năm.
Tu Le, người sáng lập công ty tư vấn Sino Auto Insights, dự đoán rằng, cuối cùng GM và Ford cũng như Stellantis – công ty sở hữu các thương hiệu Jeep, Peugeot và Fiat “sẽ đều xuất khẩu từ Trung Quốc”. Hơn nữa, ông tin rằng, khi các tập đoàn nước ngoài phải chịu thêm áp lực tài chính, họ có thể sẽ cần phải tăng cường nguồn cung từ các nhà cung cấp Trung Quốc để cạnh tranh.
Các công ty Trung Quốc, dẫn đầu bởi BYD được Warren Buffett đầu tư, đang mở rộng nhanh chóng dấu chân sản xuất toàn cầu của mình. Các công ty nước ngoài sẽ càng ngày phải theo kịp các mẫu xe thương hiệu Trung Quốc giá rẻ, và có thể là với công nghệ tiên tiến hơn, trên toàn cầu.
