Thế giới bứt tốc đầu tư năng lượng sạch giữa bất ổn địa chính trị

Dòng tiền toàn cầu đang chuyển hướng mạnh mẽ

Báo cáo Đầu tư Năng lượng Thế giới năm 2025 do Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) công bố ngày 5-6 cho thấy một bước ngoặt lịch sử: thế giới sẽ chi tổng cộng 3.300 tỉ USD cho đầu tư năng lượng trong năm nay – mức cao nhất từ trước đến nay và tăng khoảng 2% so với năm 2024. Đáng chú ý, 2.200 tỉ USD trong số đó sẽ được đổ vào các lĩnh vực năng lượng sạch như năng lượng tái tạo, hạt nhân, lưới điện thông minh, lưu trữ điện, nhiên liệu carbon thấp, tiết kiệm năng lượng và điện hóa.

Số tiền này gấp đôi khoản đầu tư dự kiến vào lĩnh vực nhiên liệu hóa thạch, vốn chỉ đạt khoảng 1.100 tỉ USD. Theo IEA, đây không chỉ là kết quả từ các nỗ lực giảm phát thải khí nhà kính, mà còn phản ánh sự dịch chuyển chính sách công nghiệp toàn cầu, ưu tiên an ninh năng lượng và năng lực cạnh tranh của công nghệ điện.

Ông Fatih Birol, Giám đốc điều hành IEA, nhận định: “Việc năng lượng sạch chiếm tới 2/3 tổng đầu tư năng lượng toàn cầu trong năm 2025 là kết quả của sự sụt giảm chi phí công nghệ xanh và cam kết mạnh mẽ từ các chính phủ. Đây là một tiến bộ to lớn hướng đến một hệ thống năng lượng an toàn hơn.”

Năng lượng sạch hút đầu tư mới: Thế giới chi 2.200 tỉ USD cho chuyển đổi xanh năm 2025

Fossil fuels dần thu hẹp “vùng ảnh hưởng”

Theo IEA, đầu tư vào dầu khí thượng nguồn (thăm dò và khai thác) dự kiến giảm 4% trong năm 2025, còn dưới 570 tỉ USD – mức thấp hiếm thấy trong thập kỷ qua nếu không tính đến thời kỳ dịch bệnh. Đặc biệt, đầu tư vào dầu thô thượng nguồn sẽ giảm 6%, chỉ còn khoảng 420 tỉ USD. Hoạt động lọc dầu toàn cầu cũng đối mặt với “năm ảm đạm” khi đầu tư rơi xuống mức thấp nhất trong 10 năm – chỉ 30 tỉ USD.

Việc giá dầu giảm, chi phí vận hành tăng và lo ngại nguồn cung vượt cầu đã khiến nhiều doanh nghiệp dầu khí buộc phải điều chỉnh kế hoạch đầu tư. Trong khi đó, dù đầu tư vào than vẫn tiếp tục – dự kiến tăng 4% vào năm 2025 – nhưng tốc độ này chậm hơn đáng kể so với mức trung bình 6%/năm trong 5 năm qua, với Trung Quốc và Ấn Độ là những điểm nóng.

Điện – “đại lộ xanh” của tương lai

IEA cho rằng xu hướng đầu tư hiện nay được thúc đẩy bởi nhu cầu điện tăng nhanh trên toàn cầu. Từ nay đến năm 2030, thế giới sẽ cần thêm một lượng điện tương đương với tổng mức tiêu thụ hiện tại của Mỹ và Trung Quốc cộng lại.

Trong năm 2025, chi tiêu toàn cầu cho ngành điện dự kiến đạt 1.500 tỉ USD – phần lớn được dành cho sản xuất điện phát thải thấp. Riêng năng lượng mặt trời sẽ thu hút khoảng 450 tỉ USD, cho thấy vai trò then chốt của công nghệ này trong cấu trúc năng lượng tương lai.

Song song đó, đầu tư cho hệ thống lưu trữ năng lượng – giải pháp giúp cân bằng tính gián đoạn của năng lượng tái tạo – cũng được đẩy mạnh, dự kiến đạt 66 tỉ USD trong năm nay.

Thế giới chi 2.200 tỉ USD cho chuyển đổi xanh năm 2025

Năng lượng hạt nhân “trở lại đường đua”

Dòng vốn dành cho năng lượng hạt nhân toàn cầu đã tăng tới 50% trong 5 năm qua, với dự báo đạt khoảng 75 tỉ USD vào năm 2025. Nhiều quốc gia châu Âu đã bắt đầu gia hạn vòng đời của các nhà máy điện hạt nhân hiện tại, đồng thời xúc tiến xây dựng nhà máy mới, bao gồm các lò phản ứng module nhỏ (SMR) – giải pháp được kỳ vọng sẽ tối ưu chi phí và nâng cao an toàn vận hành.

Biến động khu vực: Trung Quốc dẫn đầu, Mỹ chững lại

Trung Quốc tiếp tục giữ vai trò là nhà đầu tư năng lượng lớn nhất thế giới, với thị phần năng lượng sạch toàn cầu tăng từ 25% trong thập niên trước lên gần 33% hiện nay.

Trong khi đó, tại Mỹ, các chính sách hỗ trợ năng lượng tái tạo có dấu hiệu bị thu hẹp, khiến tốc độ đầu tư vào lĩnh vực này chậm lại. Đặc biệt, các doanh nghiệp khai thác dầu đá phiến đang chịu áp lực kép từ giá dầu thấp và cạnh tranh gia tăng từ Trung Đông.

Một trong những cảnh báo nổi bật từ IEA là sự chậm trễ trong đầu tư lưới điện – xương sống cho hệ thống năng lượng chuyển đổi. Dù chi tiêu cho lưới điện trong năm 2025 dự báo vượt mức kỷ lục 400 tỉ USD năm ngoái, vẫn chưa đủ để theo kịp tốc độ gia tăng của năng lượng tái tạo và điện hóa.

Bức tranh đầu tư năng lượng toàn cầu năm 2025 cho thấy một bước chuyển căn bản: năng lượng sạch không còn là lựa chọn phụ, mà đang trở thành trụ cột trong cấu trúc năng lượng mới. Tuy nhiên, để quá trình chuyển đổi này diễn ra bền vững, thế giới cần đảm bảo tính đồng bộ trong đầu tư – đặc biệt là về hạ tầng truyền tải và lưu trữ.