Căng thẳng tại Trung Đông cùng đà tăng của giá năng lượng đang khiến Bắc Kinh thận trọng hơn với các biện pháp siết công suất và thúc đẩy tái cơ cấu trong ngành điện mặt trời. Diễn biến này có thể kéo dài cuộc đua giảm giá vốn đã đẩy nhiều nhà sản xuất Trung Quốc vào tình trạng thua lỗ, theo đánh giá của giới phân tích.
Ông Evan Li, Trưởng bộ phận nghiên cứu chuyển đổi năng lượng châu Á tại ngân hàng HSBC, cho rằng việc chống cạnh tranh hủy diệt và thúc đẩy hợp nhất nguồn cung có thể không còn là ưu tiên hàng đầu của chính phủ Trung Quốc. Theo ông, xung đột liên quan Iran có thể khiến giá điện mặt trời tiếp tục ở mức thấp và cạnh tranh gay gắt hơn, trong bối cảnh giới hoạch định chính sách tập trung vào kiềm chế lạm phát và bảo đảm an ninh năng lượng.
Năm ngoái, giới chức Trung Quốc cam kết xử lý tình trạng “nội quyển” trong ngành – thuật ngữ dùng để chỉ cạnh tranh hủy diệt và đầu tư trùng lặp quá mức – thông qua việc thúc đẩy sáp nhập giữa các doanh nghiệp điện mặt trời đang đối mặt tình trạng dư thừa công suất kéo dài. Tuy vậy, trên thực tế, chính quyền ở một số địa phương cùng không ít ngân hàng vẫn tiếp tục hỗ trợ các nhà sản xuất thua lỗ nhằm tránh làn sóng phá sản và mất việc làm.
Các nhà phân tích nhận định xung đột Trung Đông cùng đà tăng của giá năng lượng toàn cầu đang khiến Bắc Kinh càng ít sẵn sàng áp đặt các biện pháp cắt giảm công suất mạnh tay, vốn có thể làm suy giảm nguồn cung. Hiện Trung Quốc kiểm soát khoảng 90% chuỗi cung ứng điện mặt trời trên thế giới.
Ông Li cho biết một số doanh nghiệp hiện rơi vào tình trạng càng sản xuất càng lỗ. Theo ông, vì vậy quá trình hợp nhất trong ngành có thể kéo dài hơn so với kỳ vọng ban đầu.
Alicia Garcia-Herrero, nhà kinh tế trưởng khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại Natixis, cho biết “quá trình hợp nhất mạnh mẽ phía cung ứng”, bao gồm việc đóng cửa các công ty “xác sống” và thực thi việc cắt giảm công suất, có thể đang bị “giảm ưu tiên hoặc làm chậm lại”.
Dù vậy, ngành điện mặt trời Trung Quốc vẫn đón thêm tín hiệu tích cực từ thị trường bên ngoài. Theo dữ liệu hải quan, xuất khẩu sản phẩm điện mặt trời của nước này trong tháng 4 tăng 60% so với cùng kỳ năm trước. Giá nhiên liệu hóa thạch đi lên trong bối cảnh xung đột đã góp phần thúc đẩy nhu cầu đối với hàng điện mặt trời Trung Quốc tại các thị trường nước ngoài.
Tuy nhiên, theo giới phân tích, đà tăng xuất khẩu vẫn chưa đủ để giải quyết tình trạng dư cung lớn của toàn ngành. HSBC ước tính Trung Quốc đã lắp đặt khoảng 280 GW điện mặt trời trong năm 2025, nhưng nhu cầu trong năm nay có thể giảm còn khoảng 170 GW.
Theo Morningstar, các nhà sản xuất điện mặt trời lớn của Trung Quốc tiếp tục thua lỗ trong suốt năm 2025 và quý I/2026. Các doanh nghiệp đầu ngành như Jinko Solar, Longi, JA Solar và Trina Solar được dự báo khó có thể lấy lại lợi nhuận bền vững trước năm 2027.
Ông Li cho biết nhiều nhà sản xuất vẫn duy trì hoạt động chủ yếu để kéo dài thời gian, chờ đợi điều kiện thị trường cải thiện.
Tuy nhiên, các lãnh đạo doanh nghiệp trong ngành cho rằng thị trường không thể trông chờ vào sự phục hồi nhu cầu theo chu kỳ để hấp thụ phần công suất dư thừa. Theo họ, một đợt thanh lọc quyết liệt hiện là điều khó tránh khỏi.
Ông Yan Zhuang, thành viên hội đồng quản trị Canadian Solar và Chủ tịch CSI Solar, đơn vị có trụ sở tại Tô Châu, được tách ra và niêm yết trên sàn Star Market của Thượng Hải năm 2023, nhận định ngành điện mặt trời của Trung Quốc hiện bước vào giai đoạn “chiến đấu đến chết”. Theo ông, làn sóng hợp nhất hiện nay sẽ chỉ khép lại khi phần lớn doanh nghiệp buộc phải rút lui khỏi thị trường.
Ông Zhuang cho rằng ngành điện mặt trời đang đối mặt một vấn đề mang tính cấu trúc sâu hơn: lưới điện ngày càng khó hấp thụ lượng điện tái tạo biến động gia tăng, trong khi đầu tư cho hệ thống lưu trữ chưa theo kịp. Theo ông, sản lượng điện mặt trời tạo ra vào ban ngày đã vượt quá khả năng tiếp nhận của lưới điện ở nhiều thời điểm. Nếu không có các hệ thống lưu trữ quy mô lớn, việc tiếp tục bổ sung công suất điện mặt trời ồ ạt sẽ trở nên thiếu bền vững.
Trước sức ép lợi nhuận suy giảm từ hoạt động sản xuất cốt lõi, nhiều doanh nghiệp đang đổ sang mảng lưu trữ điện để cải thiện biên lợi nhuận. Tuy nhiên, theo ông Zhuang, phần lớn trong số này chỉ tham gia vì bị buộc phải mở rộng sang lĩnh vực mới, trong khi chưa có thương hiệu, công nghệ hay đội ngũ đủ mạnh. Kết quả là thị trường lưu trữ có nguy cơ lặp lại vòng xoáy cạnh tranh giá vốn đã diễn ra trong ngành điện mặt trời.
Ông Zhuang cho rằng tăng trưởng của ngành trong thời gian tới sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào các ứng dụng mới, như trung tâm dữ liệu AI, nơi đòi hỏi hệ thống pin lưu trữ để điều tiết phụ tải điện biến động. Tuy vậy, ông cũng lưu ý nguồn cầu mới này khó có thể hấp thụ hết phần công suất dư thừa rất lớn của toàn ngành.
Canadian Solar đã chủ động cắt giảm lượng hàng xuất khẩu trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt tại Trung Quốc đại lục. Lượng mô-đun xuất khẩu của doanh nghiệp này giảm còn 24,3 GW trong năm ngoái, từ mức 31,1 GW của năm 2024. Ông Zhuang nhấn mạnh rằng thị phần sẽ không còn nhiều ý nghĩa nếu không đi kèm dòng tiền và lợi nhuận.
Theo ông Zhuang, giai đoạn tăng trưởng dễ dàng của ngành đã chấm dứt. Trong bối cảnh mới, doanh nghiệp buộc phải chuyển sang chiến lược tạo giá trị bền vững thay vì theo đuổi lợi nhuận ngắn hạn.
