TP. Hồ Chí Minh cần “đường ray phát triển mới”

Tại hội thảo tham vấn các doanh nghiệp về Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt, TS. Đinh Hồng Kỳ – Chủ tịch Công ty Secoin, Chủ tịch Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu xây dựng TP. HCM (SACA), Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Xanh TP. HCM (HGBA), Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP. HCM (HUBA) đã đưa ra nhiều đề xuất đáng chú ý từ góc nhìn doanh nghiệp, nhấn mạnh yêu cầu cải cách thể chế để TP. Hồ Chí Minh đủ sức cạnh tranh với các siêu đô thị trong khu vực.

Theo TS. Đinh Hồng Kỳ, vấn đề cốt lõi của Luật Đô thị đặc biệt không nằm ở việc TP. Hồ Chí Minh có thêm bao nhiêu cơ chế đặc thù, mà là thành phố có đủ năng lực thể chế để bước vào cuộc cạnh tranh toàn cầu hay không?

TS. Đinh Hồng Kỳ – Chủ tịch Công ty Secoin, Chủ tịch Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu xây dựng TP. HCM (SACA), Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Xanh TP. HCM (HGBA), Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP. HCM (HUBA).

Ông nhìn nhận TP. Hồ Chí Minh đang đối diện một nghịch lý lớn: quy mô đô thị đã tiến đến tầm “siêu đô thị”, nhưng phương thức quản trị vẫn mang nặng tư duy của mô hình đô thị hành chính truyền thống.

“Sau mở rộng không gian phát triển vùng, TP. Hồ Chí Minh đang tiến dần tới một siêu đô thị gần 14 triệu dân, đóng góp khoảng 1/4 GDP cả nước. Nhưng nếu hạ tầng, quản trị và thể chế không được ‘siêu kết nối’, quy mô lớn có thể trở thành áp lực thay vì lợi thế”, TS. Đinh Hồng Kỳ phân tích.

Từ “có quyền” sang “dám quyết, dám làm”

Một trong những điểm được doanh nghiệp đánh giá cao trong dự thảo là tư duy phân quyền mạnh mẽ và nguyên tắc ưu tiên áp dụng Luật Đô thị đặc biệt khi có xung đột pháp luật.

Theo TS. Đinh Hồng Kỳ, đây là hướng đi phù hợp bởi một siêu đô thị không thể phát triển nếu mọi quyết định vẫn vận hành theo mô hình “xin – chờ – hướng dẫn”. Tuy nhiên, theo ông, bài toán lớn hơn không chỉ là trao quyền mà còn phải tạo ra cơ chế thực thi đủ mạnh.

“Quyền có đi kèm trách nhiệm thực thi hay không, và hệ thống có tạo ra động lực để người ta dám quyết hay không mới là điều quan trọng”, ông nhấn mạnh.

Từ thực tiễn hoạt động của cộng đồng doanh nghiệp nhiều năm qua, TS. Đinh Hồng Kỳ cho rằng TP. Hồ Chí Minh không thiếu nguồn lực đầu tư, không thiếu ý tưởng lớn hay dòng vốn xã hội. Điểm nghẽn nằm ở tốc độ chuyển hóa quyết định thành hành động.

“Nhiều dự án kéo dài nhiều năm không phải vì thiếu tiền, mà vì không rõ ai quyết, quyết trong bao lâu và nếu chậm thì ai chịu trách nhiệm”, ông nêu thực trạng. Từ đó, ông đề xuất Luật Đô thị đặc biệt cần chuyển mạnh từ tư duy “kiểm soát quy trình” sang “quản trị theo kết quả”.

Xây dựng nền hành chính số thực chất

Một trong những góp ý đáng chú ý là yêu cầu cải cách hành chính dựa trên dữ liệu và công nghệ. TS. Đinh Hồng Kỳ cho rằng, TP. Hồ Chí Minh cần được trao quyền xây dựng nền hành chính số theo hướng đồng bộ, thay vì duy trì mô hình quản lý phân mảnh. Ông đề xuất thành phố cần tập trung xây dựng: Một nền hành chính số thực chất; Hệ dữ liệu dùng chung; Một đầu mối xử lý thủ tục; Cơ chế truy trách nhiệm theo thời hạn giải quyết công việc.

Tiến sĩ đánh giá cao việc dự thảo bước đầu trao thêm thẩm quyền cho thành phố trong điều chỉnh trình tự, thủ tục hành chính nhằm đáp ứng yêu cầu cải cách và chuyển đổi số. Tuy nhiên, theo ông, thay đổi lớn nhất không nằm ở việc giảm vài biểu mẫu hay thủ tục giấy tờ.

“Cải cách thực sự là chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên dữ liệu và mức độ tuân thủ”, ông nhấn mạnh.

Theo đó, doanh nghiệp tuân thủ tốt cần được giảm tần suất thanh tra; dữ liệu đã có không yêu cầu nộp lại; đồng thời những thủ tục quá hạn phải có cơ chế mặc nhiên chấp thuận hoặc buộc giải trình trách nhiệm.

TP. Hồ Chí Minh cần cải cách thể chế để có thể đủ sức cạnh tranh với các siêu đô thị trong khu vực.

TP. Hồ Chí Minh cần tư duy phát triển vùng thay vì địa giới hành chính

Một điểm nhấn khác trong góp ý của TS. Đinh Hồng Kỳ là việc nhìn nhận TP. Hồ Chí Minh như một hệ sinh thái phát triển vùng thay vì một địa giới hành chính độc lập.

Theo ông, nhiều bài toán chiến lược hiện nay như metro, logistics, trung tâm tài chính, chuyển đổi xanh, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chống ngập hay phát triển kinh tế biển đều đã vượt ra ngoài phạm vi của riêng TP. Hồ Chí Minh. “Nếu thiếu thiết chế điều phối vùng đủ mạnh, đầu tư sẽ tiếp tục bị cắt khúc, hạ tầng thiếu đồng bộ và chi phí logistics cao kéo dài”, ông cảnh báo.

Ông cũng bày tỏ sự đồng tình với định hướng xây dựng đô thị khoa học công nghệ, khu logistics tích hợp, kinh tế đêm, công nghiệp văn hóa và không gian đổi mới sáng tạo được đưa vào dự thảo luật. Tuy nhiên, để những định hướng này không dừng lại ở mục tiêu trên giấy, ông cho rằng cần có cơ chế thử nghiệm chính sách mới đủ linh hoạt.

Đề xuất cơ chế Sandbox cho đổi mới sáng tạo

Ngoài ra, một trong những đề xuất nổi bật của TS. Đinh Hồng Kỳ là xây dựng riêng một chương hoặc mục về cơ chế thử nghiệm chính sách có kiểm soát (Regulatory Sandbox). Ông đề xuất 5 nhóm cơ chế cụ thể:

Thứ nhất, Sandbox theo không gian địa lý, lựa chọn các khu vực trọng điểm như Thủ Thiêm, Cần Giờ, Cái Mép Hạ hoặc các mô hình TOD điển hình để triển khai thí điểm.

Thứ hai, Sandbox theo ngành nghề mới có thời hạn, áp dụng với fintech, tài sản số, xe tự hành, y tế số hoặc logistics không giấy tờ.

Thứ ba, cơ chế miễn trừ pháp lý có kiểm soát, cho phép doanh nghiệp được miễn một số thủ tục pháp lý trong giới hạn nhất định để thử nghiệm mô hình mới.

Thứ tư, cơ chế bảo đảm việc thử nghiệm thất bại không bị hình sự hóa.

Thứ năm, cơ chế đánh giá theo dữ liệu thời gian thực, cho phép TP. Hồ Chí Minh sử dụng dữ liệu số, dashboard quản trị đô thị và trí tuệ nhân tạo để phân tích rủi ro, đánh giá tác động chính sách liên tục.

Khép lại cho những ý kiến của mình, TS. Đinh Hồng Kỳ vẫn nhấn mạnh rằng, nếu Luật Đô thị đặc biệt chỉ dừng ở việc bổ sung thêm một số ưu đãi, TP. Hồ Chí Minh có thể vẫn tiếp tục tăng trưởng nhưng trên “đường ray cũ”.

Ngược lại, nếu luật tạo được quyền tự chủ thực chất, cơ chế ra quyết định nhanh, nền hành chính số dựa trên dữ liệu và môi trường thể chế đủ mở cho đổi mới sáng tạo, TP. Hồ Chí Minh sẽ có cơ hội bước sang “đường ray phát triển mới” trong nhiều thập niên tới.

Theo ông, Luật Đô thị đặc biệt không chỉ là câu chuyện riêng của TP. Hồ Chí Minh, mà còn có thể trở thành mô hình cải cách thể chế mới cho Việt Nam trong giai đoạn phát triển tiếp theo.