AI chỉ tạo ra tăng trưởng khi doanh nghiệp thiết kế lại cách làm việc

Bà Phạm Thị Thu Hằng (Hằng Phạm), Nhà sáng lập kiêm Tổng Giám đốc 5S Media (ngoài cùng bên phải) tại Hội thảo APEC về thúc đẩy chuyển đổi số cho doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa trong bối cảnh phát triển của trí tuệ nhân tạo do Ban Thư ký APEC 2027 và Bộ Ngoại giao Việt Nam phối hợp với Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể, Bộ Tài chính tổ chức

Phát biểu tại Hội thảo APEC về thúc đẩy chuyển đổi số cho doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa trong bối cảnh phát triển của trí tuệ nhân tạo, bà Phạm Thị Thu Hằng (Hằng Phạm), Nhà sáng lập kiêm Tổng Giám đốc 5S Media, cho rằng thách thức lớn nhất của doanh nghiệp không nằm ở việc thiếu công cụ AI, mà ở khả năng thiết kế lại quy trình, dữ liệu và trách nhiệm ra quyết định.

Trong tham luận AI for MSMEs: Pressure or a New Growth Engine?, bà Hằng đưa ra một thông điệp trực diện: mua phần mềm không đồng nghĩa với chuyển đổi. Nếu doanh nghiệp giữ nguyên cách làm việc cũ, công cụ mới chỉ làm tăng chi phí và tạo thêm một lớp vận hành cần quản lý.

AI thay thế tác vụ, không thay thế toàn bộ con người

Theo bà Hằng, tranh luận về việc AI có thay thế con người hay không thường được đặt sai cấp độ. AI không thay thế một con người trọn vẹn. Công nghệ này trước hết thay thế hoặc rút ngắn những tác vụ riêng lẻ, lặp lại, dễ dự đoán, nặng thao tác thủ công và ít đòi hỏi phán đoán phức tạp.

Mô hình ba vai trò được bà Hằng đề xuất gồm: AI là trợ lý xử lý dữ liệu, tự động hóa và chuẩn bị bản nháp; đội ngũ nhân sự là người kiểm duyệt, phát hiện sai sót, kiểm tra hiện tượng AI bịa đặt và bảo vệ chất lượng; lãnh đạo là người ra quyết định chiến lược và chịu trách nhiệm cuối cùng.

"Nhân sự biết sử dụng AI sẽ tạo ra năng suất và giá trị vượt trội hơn. Tương tự, doanh nghiệp biết tổ chức lại công việc quanh AI sẽ có lợi thế rõ rệt so với doanh nghiệp chỉ đưa thêm công cụ vào mô hình vận hành cũ", bà Hằng nhận định.

Lộ trình năm bước để AI trở thành "bộ não thứ hai"

Để chuyển từ thử nghiệm rời rạc sang quản trị dựa trên dữ liệu, bà Hằng đề xuất lộ trình năm bước:

Bước 1: Chuẩn hóa quy trình: Loại bỏ sự lộn xộn trong vận hành và mô tả rõ từng bước công việc để AI có thể hỗ trợ đúng nhiệm vụ.

Bước 2: Tập trung dữ liệu: Đưa thông tin về một nguồn thống nhất, tạo nguyên liệu đáng tin cậy cho hệ thống AI.

Bước 3: Số hóa tri thức: Biến kinh nghiệm đang nằm trong đầu mỗi cá nhân thành tài sản số dùng chung của doanh nghiệp.

Bước 4: Làm rõ vai trò: Xác định ranh giới giữa phần việc của AI, phần kiểm duyệt của nhân sự và quyền quyết định của lãnh đạo.

Bước 5: Đào tạo có kiểm soát: Nâng cao năng lực AI cho đội ngũ đi cùng nguyên tắc bảo mật dữ liệu, kiểm chứng thông tin và sử dụng có trách nhiệm.

Theo bà Hằng, thước đo của chuyển đổi AI không nên dừng ở số giờ tiết kiệm được hoặc số công cụ đã triển khai. Một sáng kiến thành công phải để lại cho doanh nghiệp quy trình rõ hơn, dữ liệu sạch hơn, tri thức được lưu giữ, đội ngũ có năng lực tốt hơn và cơ chế ra quyết định minh bạch hơn. Đây là những nền tảng giúp kết quả tiếp tục được duy trì ngay cả khi công cụ hoặc mô hình công nghệ thay đổi.

"AI có thể tạo ra tốc độ trong ngắn hạn. Nhưng tăng trưởng chỉ thực sự lâu dài khi tốc độ ấy được chuyển hóa thành quy trình, dữ liệu, tri thức và năng lực con người mà doanh nghiệp có thể tiếp tục sử dụng, cải tiến và nhân rộng", bà Hằng nói.

"Thời điểm vàng" để DNNVV Việt Nam bứt phá

Theo bà Hằng, Việt Nam đang hội tụ ba động lực quan trọng: chính sách hỗ trợ mạnh mẽ, tốc độ phổ cập AI nhanh và khả năng thích ứng linh hoạt của cộng đồng doanh nghiệp. Đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu kinh tế số đóng góp khoảng 30% GDP và hỗ trợ ít nhất 500.000 DNNVV chuyển đổi số. Trong số này, ít nhất 300.000 doanh nghiệp được hỗ trợ ứng dụng sản phẩm, giải pháp công nghệ số, nền tảng số và trí tuệ nhân tạo.

Theo Báo cáo Global AI Diffusion quý I/2026 của Microsoft, 26,5% người Việt Nam trong độ tuổi 15-64 đã sử dụng một sản phẩm AI tạo sinh trong kỳ báo cáo, đưa Việt Nam đứng thứ hai Đông Nam Á về mức độ phổ cập AI. Đây là chỉ số về người sử dụng AI, không phải tỷ lệ doanh nghiệp đã triển khai AI.

"Khi chính sách hỗ trợ, tốc độ phổ cập công nghệ và sự linh hoạt của DNNVV cùng hội tụ, Việt Nam có một cơ hội rất hiếm để rút ngắn khoảng cách năng suất. Nhưng cơ hội chỉ trở thành tăng trưởng dài hạn nếu doanh nghiệp hành động từ quy trình và dữ liệu, thay vì chạy theo công cụ", bà Hằng nhấn mạnh.

Bên cạnh các điều kiện vĩ mô, bà Hằng cho rằng DNNVV Việt Nam có ba lợi thế nổi bật: học hỏi và thay đổi nhanh, khả năng chống chịu trước biến động, cùng lực lượng lao động trẻ sẵn sàng nâng cấp kỹ năng số. Sự tinh gọn giúp DNNVV có thể tái thiết kế quy trình nhanh hơn nhiều tổ chức quy mô lớn.

Một trong những rào cản lớn của DNNVV là khó thu hút đầy đủ nhân sự giỏi cho mọi chức năng. Theo bà Hằng, các hệ thống AI và AI agent có thể hỗ trợ phần việc nặng về thu thập, tổng hợp, phân tích và chuẩn bị phương án, qua đó giúp người lãnh đạo suy nghĩ rộng hơn, phản ứng nhanh hơn và dành nhiều năng lực hơn cho các quyết định quan trọng.

"AI có thể trở thành bộ não thứ hai của doanh nghiệp, nhưng không thể trở thành người chịu trách nhiệm thay CEO. Quyết định cuối cùng, đặc biệt với những vấn đề liên quan đến con người, thương hiệu và chiến lược, vẫn phải thuộc về lãnh đạo", bà Hằng nói.