Ông Jaime Amoedo Lucas: Việt Nam nên “xây bằng dữ liệu” để nâng sức cạnh tranh quốc gia

Ông Jaime Amoedo Lucas, Chủ tịch, Giám đốc điều hành ESGI, cho rằng khi xây dựng nhà máy, cảng biển, khu công nghiệp hay đô thị mới, Việt Nam nên ưu tiên bê tông hay dữ liệu. Theo ông, lựa chọn này không đơn thuần là kỹ thuật, mà là quyết định chiến lược ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng tăng trưởng, khả năng cạnh tranh dài hạn và tương lai môi trường của quốc gia.

“Việt Nam đang bước vào giai đoạn công nghiệp hóa nhanh, ngày càng tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng dựa trên mở rộng quy mô, tiêu thụ nhiều tài nguyên và năng lượng đang bộc lộ giới hạn rõ rệt. Các tập đoàn quốc tế không chỉ quan tâm đến chi phí lao động, logistics hay ưu đãi đất đai, mà ngày càng đặt nặng tiêu chuẩn về năng lượng sạch, phát thải carbon, tính minh bạch dữ liệu và khả năng quản trị rủi ro khí hậu. Đây chính là bối cảnh khiến khái niệm “song sinh kỹ thuật số xanh” trở thành một công cụ chiến lược, không chỉ cho doanh nghiệp, mà cho cả hoạch định chính sách”, Chủ tịch, Giám đốc điều hành ESGI khẳng định.

Ông Jaime Amoedo Lucas cho rằng dữ liệu đang dần trở thành “hạ tầng mềm” quan trọng không kém hạ tầng vật chất. Nếu không có nền tảng dữ liệu chính xác, thời gian thực và khả năng mô phỏng, các quyết định đầu tư sẽ vẫn dựa trên kinh nghiệm, cảm tính hoặc những giả định thiếu kiểm chứng, làm gia tăng chi phí và rủi ro dài hạn.

Ông Jaime Amoedo Lucas, Chủ tịch, Giám đốc điều hành ESGI (Ảnh: Phan Chính)

Song sinh kỹ thuật số xanh – Từ công nghệ đến năng lực cạnh tranh quốc gia

Song sinh kỹ thuật số (Digital Twin) được hiểu là bản sao số hóa của một tài sản vật lý như nhà máy, tòa nhà, hệ thống năng lượng hay hạ tầng giao thông, được kết nối liên tục với dữ liệu vận hành thực tế. Khi tích hợp thêm các lớp dữ liệu về năng lượng, khí thải, nước, vật liệu và rủi ro khí hậu, mô hình này trở thành “song sinh kỹ thuật số xanh” – công cụ cho phép đo lường, dự báo và tối ưu hóa tác động môi trường trong toàn bộ vòng đời dự án.

Theo ông Jaime Amoedo Lucas, giá trị cốt lõi của mô hình này không nằm ở công nghệ, mà ở khả năng chuyển dữ liệu thành quyết định. Thay vì chỉ phản ứng khi sự cố xảy ra, nhà quản lý có thể phát hiện sớm điểm nghẽn, mô phỏng kịch bản vận hành, đánh giá hiệu quả đầu tư và kiểm soát phát thải ngay từ khâu thiết kế. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh các tiêu chuẩn carbon, truy xuất nguồn gốc và báo cáo ESG ngày càng khắt khe.

Những ví dụ quốc tế cho thấy tính khả thi và hiệu quả rõ rệt. Singapore xây dựng mô hình “quốc gia số”, cho phép mô phỏng giao thông, năng lượng và tác động môi trường trên toàn lãnh thổ. Helsinki ứng dụng song sinh kỹ thuật số để lập kế hoạch năng lượng đến từng khu phố, phục vụ mục tiêu trung hòa khí hậu. Cảng Rotterdam vận hành hệ thống số hóa toàn diện, giúp tối ưu dòng tàu, giảm tiêu hao nhiên liệu và kiểm soát ô nhiễm. Các mô hình này chứng minh rằng dữ liệu không chỉ giúp tiết kiệm chi phí, mà còn nâng cao năng lực điều hành và sức hấp dẫn đầu tư.

Đối với Việt Nam, lợi thế nằm ở khả năng “đi tắt đón đầu”. Thay vì phải cải tạo hệ thống cũ với chi phí lớn, Việt Nam có thể tích hợp tư duy dữ liệu ngay từ giai đoạn quy hoạch các khu công nghiệp, đô thị và hạ tầng mới. Đây chính là cách để chuyển đổi xanh không trở thành gánh nặng chi phí, mà là động lực gia tăng giá trị.

Việt Nam nên tích hợp dữ liệu ngay từ khâu quy hoạch. (Ảnh: Minh hoạ)

Tích hợp ESG, chuyển đổi số và ưu tiên khu công nghiệp làm hạt nhân

Ông Jaime Amoedo Lucas nhấn mạnh rằng thách thức lớn nhất của Việt Nam hiện nay không phải thiếu cam kết, mà thiếu sự tích hợp. Chuyển đổi số, ESG và mục tiêu Net Zero vẫn đang được triển khai theo những chương trình rời rạc, thiếu kết nối dữ liệu và chuẩn hóa phương pháp đo lường. Song sinh kỹ thuật số xanh có thể đóng vai trò “xương sống” để liên kết các trụ cột này thành một hệ sinh thái vận hành thống nhất.

Trong thực tế, nhiều nhà máy đã đầu tư dây chuyền hiện đại nhưng vẫn lãng phí năng lượng do vận hành chưa tối ưu, hệ thống làm mát hoạt động sai lệch, hoặc thiếu công cụ phân tích tải tiêu thụ. Khi áp dụng mô hình song sinh kỹ thuật số, doanh nghiệp có thể thử nghiệm các phương án cải tiến trên môi trường ảo, đo lường tác động trước khi triển khai thực tế, từ đó giảm rủi ro và chi phí.

Vị chuyên gia này đề xuất Việt Nam nên ưu tiên triển khai tại các khu công nghiệp – nơi tập trung mật độ cao doanh nghiệp, dùng chung hạ tầng năng lượng, nước, xử lý chất thải và logistics. Nếu toàn bộ hệ sinh thái khu công nghiệp được số hóa và kết nối dữ liệu, việc tối ưu hóa tiêu thụ năng lượng, giảm phát thải và nâng cao hiệu quả vận hành sẽ mang lại hiệu ứng lan tỏa lớn cho nền kinh tế.

Song song đó, dữ liệu chuẩn hóa từ song sinh kỹ thuật số cũng giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu báo cáo ESG, tiếp cận nguồn vốn xanh, nâng cao uy tín với đối tác quốc tế và giảm rủi ro pháp lý khi các hàng rào carbon ngày càng siết chặt. Về phía Nhà nước, hệ thống dữ liệu minh bạch giúp hoạch định chính sách dựa trên bằng chứng, thay vì ước đoán.

Cuối cùng, ông Jaime Amoedo Lucas nhấn mạnh, khi dữ liệu được chia sẻ, quản lý và khai thác đúng cách, chất lượng quyết định sẽ thay đổi căn bản. Việt Nam không chỉ có cơ hội theo kịp xu thế toàn cầu, mà hoàn toàn có thể bứt phá nếu biết kết hợp chiến lược dữ liệu, chuyển đổi số và mục tiêu phát triển xanh một cách đồng bộ. Trong kỷ nguyên mới, “xây bằng dữ liệu” sẽ quyết định năng lực cạnh tranh của quốc gia không kém gì “xây bằng bê tông”.