GS. TS Bùi Minh Trung: ESG chuyển đổi xanh mở lối tăng trưởng bền vững doanh nghiệp Việt Nam

Trong khuôn khổ tọa đàm “Đổi mới sáng tạo và thực hành ESG, chuyển đổi xanh trong kỷ nguyên số” diễn ra ngày 15/1/2026, GS. TS Bùi Minh Trung – Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế – xã hội – đã đưa ra những luận điểm có tính định hướng chiến lược đối với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam trước làn sóng tái cấu trúc kinh tế toàn cầu. Theo ông, ESG không còn là khái niệm mang tính biểu trưng hay phong trào, mà đang trở thành hệ tiêu chuẩn bắt buộc, quyết định khả năng tồn tại, mở rộng thị trường và tiếp cận dòng vốn của mỗi doanh nghiệp.

Thế giới đang bước vào một chu kỳ phát triển mới, nơi tăng trưởng không còn được đo lường đơn thuần bằng tốc độ mở rộng sản lượng hay lợi nhuận ngắn hạn, mà bằng chất lượng tăng trưởng, khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, trách nhiệm xã hội và chuẩn mực quản trị minh bạch. Các nền kinh tế lớn đang thiết lập những hàng rào kỹ thuật mới gắn với phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn lao động và trách nhiệm môi trường. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp nào chậm chuyển đổi sẽ đối mặt nguy cơ bị loại khỏi chuỗi giá trị toàn cầu, dù năng lực sản xuất vẫn còn.

GS. TS Bùi Minh Trung – Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế – xã hội (Ảnh: Phan Chính).

GS. TS Bùi Minh Trung nhấn mạnh, chuyển đổi xanh hiện nay đã vượt khỏi phạm vi lựa chọn chiến lược, trở thành yêu cầu tất yếu. Việc thích ứng không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ các cam kết quốc tế của Việt Nam về phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, mà còn tạo nền tảng để tái cấu trúc mô hình kinh doanh theo hướng hiệu quả, tiết kiệm tài nguyên, gia tăng giá trị gia tăng và nâng cao khả năng chống chịu trước các cú sốc kinh tế – môi trường.

Trong cấu trúc này, ESG đóng vai trò như một “thước đo năng lực cạnh tranh mới”. Trụ cột môi trường buộc doanh nghiệp phải tối ưu hóa sử dụng năng lượng, vật liệu, kiểm soát phát thải và phát triển kinh tế tuần hoàn. Trụ cột xã hội đặt trọng tâm vào chất lượng nguồn nhân lực, an toàn lao động, trách nhiệm với cộng đồng và chuỗi cung ứng bền vững. Trụ cột quản trị đòi hỏi minh bạch tài chính, quản trị rủi ro, tuân thủ pháp luật và đạo đức kinh doanh. Khi ba trụ cột này được vận hành đồng bộ, doanh nghiệp không chỉ nâng cao uy tín mà còn gia tăng khả năng tiếp cận vốn quốc tế, mở rộng thị trường xuất khẩu và nâng hạng thương hiệu.

Một điểm nhấn quan trọng mà GS. TS Bùi Minh Trung cho hay, đó là mối liên hệ hữu cơ giữa ESG, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Công nghệ số cho phép doanh nghiệp đo lường chính xác phát thải, tối ưu hóa chuỗi cung ứng, minh bạch hóa dữ liệu báo cáo ESG và nâng cao hiệu quả quản trị. Đổi mới sáng tạo giúp hình thành các sản phẩm, dịch vụ xanh có giá trị gia tăng cao, giảm phụ thuộc vào mô hình tăng trưởng thâm dụng tài nguyên. Sự kết hợp giữa “xanh” và “số” vì vậy không chỉ là xu hướng, mà là nền tảng cho năng lực cạnh tranh dài hạn.

Đối với Việt Nam, thách thức lớn nhất không nằm ở nhận thức, mà ở năng lực triển khai đồng bộ, đặc biệt với khu vực doanh nghiệp vừa và nhỏ. Hạn chế về vốn, công nghệ, nguồn nhân lực và khả năng tiếp cận thông tin khiến quá trình chuyển đổi ESG còn chậm và phân mảnh. Tuy nhiên, đây cũng chính là dư địa lớn để các chính sách hỗ trợ, công cụ tài chính xanh và hệ sinh thái tư vấn – đào tạo phát huy vai trò dẫn dắt.

Trong bối cảnh đó, việc phát động Giải thưởng ESG Việt Nam 2026 được xem là một bước đi mang ý nghĩa lan tỏa mạnh mẽ. Không chỉ tôn vinh những mô hình tiên phong, giải thưởng còn tạo ra chuẩn tham chiếu cho cộng đồng doanh nghiệp, thúc đẩy minh bạch hóa thông tin, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn và hình thành mạng lưới đổi mới sáng tạo xanh. Đây cũng là kênh kết nối hiệu quả giữa doanh nghiệp, nhà hoạch định chính sách, giới khoa học và các tổ chức tài chính trong và ngoài nước.

GS. TS Bùi Minh Trung khẳng định, Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế – xã hội sẽ tiếp tục đóng vai trò cầu nối tri thức, tham gia tư vấn chính sách, xây dựng bộ công cụ đánh giá ESG phù hợp với điều kiện Việt Nam, đồng thời kết nối các nguồn lực quốc tế nhằm hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi. Cam kết này không chỉ mang ý nghĩa học thuật, mà còn thể hiện trách nhiệm xã hội của một tổ chức nghiên cứu đối với chiến lược phát triển dài hạn của nền kinh tế.

Thông điệp của GS. TS Bùi Minh Trung không dừng ở việc kêu gọi thay đổi tư duy, mà hướng tới hành động cụ thể: doanh nghiệp cần chủ động xây dựng lộ trình ESG, đầu tư vào công nghệ sạch, nâng cấp hệ thống quản trị và minh bạch hóa dữ liệu; cơ quan quản lý cần hoàn thiện khung pháp lý, cơ chế khuyến khích và công cụ tài chính xanh; các tổ chức trung gian cần hỗ trợ đào tạo, tư vấn và chuyển giao tri thức.

Ông Trung cho biết, trong kỷ nguyên số, khi cạnh tranh không còn giới hạn bởi biên giới địa lý, ESG và chuyển đổi xanh chính là “chìa khóa vàng” để doanh nghiệp Việt bước vào sân chơi toàn cầu bằng năng lực thực chất, giá trị bền vững và tầm nhìn dài hạn, góp phần kiến tạo một nền kinh tế xanh, bao trùm và thịnh vượng.