Nông nghiệp công nghệ cao: Từ “trụ đỡ” truyền thống đến động lực tăng trưởng mới

Ngày 6/10, Công ty cổ phần Báo cáo Đánh giá Việt Nam (Vietnam Report) công bố Top 10 công ty uy tín ngành nông nghiệp công nghệ cao năm 2025, hé lộ một bức tranh nhiều chuyển động tích cực của ngành nông nghiệp – lĩnh vực vốn được xem là “trụ đỡ” truyền thống – đang từng bước trở thành động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế.

Danh sách Top 10 công ty uy tín ngành nông nghiệp công nghệ cao năm 2025 - Ảnh: Vietnam Report

Bảng xếp hạng năm nay được xây dựng trên ba tiêu chí chính: năng lực tài chính, uy tín truyền thông, và khảo sát chuyên gia doanh nghiệp cập nhật đến tháng 9/2025. Kết quả cho thấy, các doanh nghiệp chủ động tích hợp chuỗi giá trị từ giống, vật tư, canh tác đến chế biến và phân phối đang chiếm ưu thế – chiếm tới 55% toàn ngành. Mô hình này không chỉ giúp kiểm soát chất lượng sản phẩm “từ trang trại đến bàn ăn”, mà còn gia tăng khả năng cạnh tranh ở những thị trường khó tính.

Trong khi đó, khoảng 32% doanh nghiệp chọn hướng chuyên sâu một mắt xích – đặc biệt là các mảng xuất khẩu như gạo, cà phê, thủy sản. Khoảng 14% còn lại tập trung vào phát triển nền tảng công nghệ (IoT, blockchain, quản trị nông hộ), đóng vai trò trung tâm kết nối và tối ưu toàn chuỗi giá trị.

Không ngoài dự đoán, công nghệ sinh học (86%) và công nghệ số (82%) tiếp tục là hai lĩnh vực được ứng dụng mạnh mẽ nhất trong nông nghiệp công nghệ cao, theo sau là tự động hóa (68%) và công nghệ sau thu hoạch (64%).

Tuy nhiên, nhiều công nghệ lõi như nông nghiệp chính xác, cảm biến dữ liệu lớn, drone vẫn chưa được ứng dụng rộng rãi, chủ yếu do chi phí cao và thiếu nguồn lực nghiên cứu phát triển (R&D). Thống kê cho thấy hơn 50% doanh nghiệp chỉ dành dưới 3% doanh thu cho R&D, trong khi chỉ 19% chi trên 5% – mức đầu tư còn khá khiêm tốn nếu so với các quốc gia dẫn đầu như Israel hay Hà Lan, nơi R&D chiếm 10–15% doanh thu toàn ngành.

Một điểm sáng khác là sự chuyển mình trong nhận thức về phát triển bền vững. Có tới 72,7% doanh nghiệp đã xây dựng chiến lược ESG (môi trường, xã hội và quản trị) toàn diện, gắn kết mục tiêu kinh tế với trách nhiệm môi trường – đặc biệt là trong bối cảnh kinh tế carbon đang mở ra cơ hội doanh thu hàng trăm triệu USD mỗi năm.

Theo ước tính, ngành nông nghiệp Việt Nam có thể tạo ra 57 triệu tín chỉ carbon/năm, nếu tận dụng hiệu quả các mô hình canh tác carbon thấp, chăn nuôi biogas và lâm nghiệp REDD+. Sau thương vụ bán 10,3 triệu tín chỉ REDD+ cho Ngân hàng Thế giới năm 2024, Việt Nam đang từng bước triển khai thị trường carbon nội địa. Tuy nhiên, đến nay, chỉ 18% doanh nghiệp có dự án cụ thể, còn 68% vẫn đang trong giai đoạn tìm hiểu, cho thấy dư địa còn lớn nhưng vẫn thiếu hành lang pháp lý và mô hình kinh doanh phù hợp.

Trong bức tranh chung, ngành rau quả nổi lên như một điểm sáng, với kim ngạch đạt 7,1 tỉ USD năm 2024 và 6,1 tỉ USD trong 9 tháng đầu năm 2025, tăng 8,3% so với cùng kỳ. Dự kiến toàn ngành sẽ cán mốc 8 tỉ USD vào cuối năm nay.

Đặc biệt, sầu riêng đang trở thành câu chuyện thành công điển hình khi đạt kim ngạch xuất khẩu 3,2 tỉ USD, chiếm gần 50% tổng giá trị xuất khẩu rau quả, nhờ chính sách mở cửa chính ngạch sang thị trường Trung Quốc – nơi tiêu thụ hơn 90% sản lượng sầu riêng toàn cầu.

Tuy nhiên, để tiếp cận các thị trường cao cấp như Mỹ, EU, Nhật Bản, doanh nghiệp phải đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế khắt khe như Global GAP, HACCP, ISO 22000. Điều đáng chú ý, 38,1% doanh nghiệp cho biết chính các tiêu chuẩn ESG của thị trường xuất khẩu là động lực chính để họ đẩy mạnh đầu tư công nghệ.

Dù xu hướng nông nghiệp xanh và công nghệ cao đang lên mạnh mẽ, các doanh nghiệp vẫn đối mặt với nhiều rào cản. Thiếu vốn đầu tư dài hạn, sản xuất manh mún, và đặc biệt là thiếu nhân lực liên ngành chất lượng cao đang là ba nút thắt lớn nhất.

25% doanh nghiệp cho biết thiếu nhân lực chất lượng cao là rào cản lớn thứ hai chỉ sau biến đổi khí hậu. Bên cạnh đó, 35% doanh nghiệp mong Chính phủ sớm hoàn thiện khung pháp lý cho công nghệ nông nghiệp và thị trường carbon, đồng thời đẩy mạnh xúc tiến thương mại, tháo gỡ rào cản kỹ thuật xuất khẩu, tạo điều kiện thu hút đầu tư dài hạn vào nông nghiệp công nghệ cao.