Nhật Bản đang cân nhắc khuyến khích các quỹ hưu trí lớn tăng đầu tư vào tài sản trong nước, động thái được giới đầu tư nhận định có thể tạo hiệu ứng lan tỏa trên các thị trường toàn cầu, hỗ trợ đồng yên và bổ sung nguồn lực cho tham vọng phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) của Thủ tướng Takaichi Sanae cùng nội các đương nhiệm.
 |
| Chính phủ Nhật Bản cân nhắc hồi hương dòng vốn hưu trí nghìn tỷ USD |
Ngày 10/7, Bộ trưởng Tài chính Nhật Bản Katayama Satsuki nêu ý tưởng khuyến khích Quỹ Đầu tư Hưu trí Chính phủ Nhật Bản (GPIF), có quy mô khoảng 1.800 tỷ USD, cùng các quỹ hưu trí khác gia tăng tỷ trọng nắm giữ tài sản trong nước.
Phát biểu của bà Katayama đã kích hoạt đợt tăng mạnh nhất của trái phiếu chính phủ Nhật Bản (JGB) trong gần hai năm, đồng thời giúp đồng yên phục hồi từ vùng thấp nhất trong nhiều thập kỷ, trong bối cảnh nhà đầu tư cân nhắc khả năng dòng vốn từng chảy mạnh ra nước ngoài có thể quay trở lại thị trường Nhật Bản.
Dù hiện chưa có chi tiết cụ thể, nếu được triển khai, chủ trương này có thể mở ra một trong những thay đổi đáng kể nhất trong nhiều năm qua đối với dòng vốn toàn cầu, với tác động trải rộng từ Tokyo tới New York.
Ông Nathan Swami, Giám đốc giao dịch ngoại hối khu vực châu Á-Thái Bình Dương của Citi, nhận định nếu được thực hiện, chủ trương này có thể làm thay đổi đáng kể diễn biến tỷ giá USD/JPY, dù lãi suất tại Mỹ vẫn sẽ tiếp tục chi phối biến động thị trường.
Theo ông Swami, sau nhiều năm thị trường quen với việc các công ty bảo hiểm nhân thọ Nhật Bản liên tục mua USD — xu hướng được thúc đẩy từ thời cố Thủ tướng Abe Shinzo khuyến khích GPIF tăng đầu tư ra nước ngoài — một sự đảo chiều, nếu xảy ra, sẽ mang ý nghĩa không kém phần quan trọng.
Tính đến năm 2025, Nhật Bản nắm giữ lượng tài sản nước ngoài kỷ lục 561.750 tỷ Yen (khoảng 3.530 tỷ USD), trở thành quốc gia sở hữu tài sản nước ngoài lớn thứ ba thế giới sau Đức và Trung Quốc. Trong đó, khoảng 930 tỷ USD thuộc GPIF, quỹ hưu trí lớn nhất thế giới.
Người phát ngôn GPIF từ chối bình luận về phát biểu của Bộ trưởng Katayama. Sau thông tin trên, đồng yên tăng khoảng 0,4%, lên 161,76 yên/USD, trong khi lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm giảm mạnh 17,5 điểm cơ bản, xuống 2,7%.
Các thị trường trái phiếu tại châu Âu, Mỹ, Anh và Australia — những nơi từng ghi nhận nhu cầu đáng kể từ nhà đầu tư Nhật Bản — nhìn chung ổn định, khi giới đầu tư chờ đợi tín hiệu rõ ràng hơn về mức độ khả tín của sự thay đổi chính sách này. Ông Ales Koutny, Giám đốc bộ phận lãi suất quốc tế tại Vanguard, cho biết Nhật Bản lâu nay là bên mua lớn trên thị trường trái phiếu quốc tế, đặc biệt ở các kỳ hạn dài. Theo ông, nếu Tokyo thực sự nghiêm túc trong việc chuyển một phần đáng kể vốn đầu tư sang JGB, phí bù kỳ hạn trên toàn cầu có thể bắt đầu tăng lên.
Khả năng Nhật Bản tạo ra những dòng vốn quy mô lớn từ lâu gần như đã trở thành một “huyền thoại” trên thị trường tài chính. Viễn cảnh hồi hương vốn cũng là cơ sở cho quan điểm coi đồng yên là tài sản trú ẩn an toàn, có xu hướng tăng giá trong giai đoạn căng thẳng khi nhà đầu tư Nhật Bản có thể bán mạnh tài sản ở nước ngoài để chuyển về tiền mặt.
Trong thực tế, dòng vốn chảy ra nước ngoài là một trong những yếu tố gây sức ép giảm giá lên đồng yên. Kể từ năm 2014, khi cố Thủ tướng Abe Shinzo thúc đẩy GPIF giảm tích trữ JGB và tìm kiếm lợi suất cao hơn ở cổ phiếu nước ngoài trong bối cảnh dân số già hóa nhanh và lợi nhuận trong nước ảm đạm, đồng yên gần như chưa thể phục hồi bền vững.
Là người kế thừa về tư tưởng của ông Abe, Thủ tướng Takaichi Sanae đang xem xét sử dụng quỹ này để đảo ngược xu hướng trên. Động thái đó, nếu được triển khai, vừa có thể hỗ trợ đồng yên đang suy yếu, vừa hướng dòng vốn hồi hương vào các lĩnh vực tăng trưởng như AI, bán dẫn và quốc phòng.
Trong bối cảnh thị trường chứng khoán khởi sắc và lợi suất trong nước trở nên hấp dẫn hơn, các nhà đầu tư khác có thể sớm đi theo xu hướng này.
Chỉ số Nikkei đã tăng 36% từ đầu năm đến nay, liên tiếp lập các mức cao kỷ lục mới, trong khi lợi suất trái phiếu chuẩn kỳ hạn 10 năm tăng lên mức cao nhất kể từ năm 1996 trong phiên 9/7.
Bà Frances Cheung, Giám đốc chiến lược ngoại hối và lãi suất tại OCBC, cho rằng đây là thời điểm phù hợp để đánh giá lại việc phân bổ giữa tài sản trong nước và tài sản nước ngoài. Theo bà, lợi suất JGB hiện đã trở nên tương đương, thậm chí hấp dẫn hơn so với trái phiếu Kho bạc Mỹ sau khi tính đến chi phí phòng hộ tỷ giá. Tuy nhiên, đà tăng của lợi suất cũng phản ánh sự suy giảm niềm tin vào tình hình tài khóa của Nhật Bản, vốn đang chịu nhiều sức ép. Đồng yên vẫn yếu bất chấp việc lãi suất tăng và các đợt can thiệp tiền tệ quy mô kỷ lục trong năm nay.
Một động thái tương tự của Hàn Quốc, nhằm sử dụng quỹ hưu trí để hỗ trợ đồng nội tệ, đến nay chưa cho thấy hiệu quả rõ rệt. Kịch bản này cũng có thể làm phức tạp thêm nỗ lực của Ngân hàng trung ương Nhật Bản (BOJ) trong việc giảm lượng trái phiếu nắm giữ và để thị trường đóng vai trò lớn hơn trong việc xác lập lãi suất dài hạn.
Ông Norihiro Yamaguchi, nhà kinh tế trưởng phụ trách Nhật Bản tại Oxford Economics, nhận xét rằng diễn biến này gợi nhớ tới một câu chuyện từng xảy ra, khi Hàn Quốc hồi tháng 12 nỗ lực thuyết phục quỹ hưu trí nước này hỗ trợ đồng Won. Theo ông, khả năng đây là yếu tố đủ để thay đổi cuộc chơi vẫn còn đáng nghi ngại, trong bối cảnh các nền tảng cơ bản tiếp tục cho thấy đồng yên còn yếu.
Dù vậy, trong ba thập kỷ qua chỉ có năm phiên mà trái phiếu kỳ hạn 10 năm của Nhật Bản tăng mạnh như phiên 10/7, cho thấy kỳ vọng của thị trường về khả năng dòng tiền quay trở lại thị trường nợ trong nước là rất lớn.
Ông Fred Neumann, nhà kinh tế trưởng khu vực châu Á tại HSBC, đánh giá việc hồi hương lượng tài sản lớn là mảnh ghép còn thiếu trong tiến trình phục hồi kinh tế của Nhật Bản. Theo ông, dù lãi suất trong nước tăng và thị trường chứng khoán sôi động, nhà đầu tư Nhật Bản đến nay vẫn chưa mặn mà với việc giảm quy mô nắm giữ tài sản lớn ở nước ngoài để đưa vốn trở lại thị trường nội địa.
