Nga đã ban hành lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel sau khi các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine nhằm vào nhiều nhà máy lọc dầu khiến nước này đối mặt cuộc khủng hoảng nhiên liệu nghiêm trọng, đồng thời tạo thêm sức ép đối với thị trường năng lượng toàn cầu.
 |
| Tác động cho việc cấm xuất khẩu dầu diesel của Nga bắt nguồn từ cả bên trong và bên ngoài. |
Phát biểu trong cuộc họp trực tuyến với Tổng thống Vladimir Putin tối 8/7, Phó Thủ tướng Nga Alexander Novak cho biết tình hình cung ứng nhiên liệu trong nước vẫn “bất ổn”, dù Chính phủ đã triển khai nhiều biện pháp nhằm ổn định thị trường.
Theo ông Novak, lệnh cấm có hiệu lực đến ngày 31/7. Động thái này được dự báo sẽ làm gia tăng sức ép lên nguồn cung nhiên liệu toàn cầu, trong bối cảnh thị trường năng lượng vốn đã chịu nhiều biến động.
Diễn biến trên xảy ra cùng thời điểm Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố thỏa thuận ngừng bắn mong manh giữa Mỹ và Iran đã “kết thúc”, đồng thời dỡ bỏ miễn trừ tạm thời đối với các lệnh trừng phạt liên quan dầu mỏ Iran, khiến lo ngại về nguồn cung năng lượng tiếp tục gia tăng.
Nga vốn là một trong những nước xuất khẩu dầu diesel lớn nhất thế giới. Sau khi Liên minh châu Âu tẩy chay các sản phẩm của Nga liên quan cuộc xung đột tại Ukraine năm 2022, Moskva đã chuyển hướng xuất khẩu sang các thị trường như Brazil, Thổ Nhĩ Kỳ và khu vực Trung Đông.
Sau thông báo của Nga, giá dầu diesel tại Mỹ tăng hơn 13%, trong khi giá dầu thô tăng khoảng 5,49% trong bối cảnh hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz giảm mạnh.
Tại London, giá dầu diesel kỳ hạn bán buôn trong ngày 8/7 có lúc tăng tới 14%, lên 1.114 USD/tấn, mức cao nhất trong một tháng. Ông Neil Crosby, Trưởng bộ phận nghiên cứu dầu mỏ của công ty dữ liệu Sparta, nhận định đây là tín hiệu cho thấy thị trường dầu diesel đang chịu tác động mạnh.
Theo ông Crosby, nguy cơ này đã được thị trường lo ngại trong nhiều tuần qua và hiện chưa có dấu hiệu cho thấy Ukraine sẽ giảm cường độ các cuộc tấn công.
Ông cho rằng thị trường hiện không đủ năng lực để bù đắp trong trường hợp xuất khẩu dầu diesel của Nga giảm về mức rất thấp, thậm chí Nga có thể phải tăng nhập khẩu nhiên liệu. Việc Moskva hạn chế xuất khẩu, cùng nhu cầu nhập khẩu các sản phẩm tinh chế, đã góp phần giữ giá nhiên liệu toàn cầu ở mức cao, dù giá dầu thô đã giảm trong những tuần gần đây. Diễn biến này có lợi cho các nhà máy lọc dầu, song có thể làm gia tăng sức ép lạm phát.
Ngay trước khi lệnh cấm được ban hành, Nga đã hạn chế bán dầu diesel ra nước ngoài thông qua các thương nhân bên thứ ba. Theo dữ liệu của Kpler, trong tháng 6, xuất khẩu dầu diesel của Nga giảm xuống còn 7,93 triệu thùng, thấp hơn 45% so với tháng trước và giảm 39% so với mức trung bình ba tháng.
Tháng trước, Anh đã hoãn áp dụng lệnh cấm đối với dầu diesel được tinh chế từ dầu thô của Nga tại các nước thứ ba, cho thấy mối lo ngại của các bộ trưởng về khả năng căng thẳng nguồn cung năng lượng lan rộng.
Từ cuối tháng 4, Ukraine đã tiến hành tấn công tất cả 10 nhà máy lọc dầu lớn nhất của Nga, trong đó có cơ sở ở Omsk, nơi hoạt động sản xuất bị đình trệ sau vụ tấn công ngày 6/7, cùng nhiều cơ sở quy mô nhỏ hơn.
Tình trạng thiếu hụt nhiên liệu đã buộc hầu hết các khu vực của Nga áp dụng một số biện pháp hạn chế bán nhiên liệu, từ giới hạn lượng mua của khách hàng đến cấm sử dụng bình chứa nhiên liệu tại các trạm xăng.
Tại hội nghị thượng đỉnh NATO ở Ankara ngày 8/7, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky nói với Tổng thống Mỹ Donald Trump rằng ông có thể không gặp Tổng thống Putin tại Moskva vì “có rất nhiều máy bay không người lái của Ukraine ở đó. Rất nguy hiểm”. Phát biểu này được xem là dấu hiệu cho thấy Kyiv ngày càng tự tin vào khả năng gây sức ép đối với Nga ở khu vực xa tiền tuyến.
Một số vùng của Nga đã áp dụng biện pháp phân bổ nhiên liệu, theo đó xe có biển số lẻ và chẵn được phép tiếp nhiên liệu vào những ngày khác nhau. Đây là cách làm từng được Mỹ sử dụng trong thời kỳ cấm vận dầu mỏ của các nước Arab những năm 1970. Thời gian chờ tại các trạm xăng dao động từ vài giờ đến vài ngày, trở thành một trong những dấu hiệu rõ rệt cho thấy cuộc xung đột kéo dài đang tác động đến đời sống trong nước Nga.
Trong cuộc họp trực tuyến ngày 8/7, Tổng thống Putin cho rằng mục tiêu của Kyiv là “tạo ra sự bất ổn trong xã hội”, song ông khẳng định điều này “không thể đạt được”.
Theo ông Sergey Vakulenko, chuyên gia thuộc Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế, dầu diesel từ lâu chiếm tỷ trọng lớn nhất trong sản lượng nhiên liệu tinh chế của Nga. Nước này sản xuất lượng dầu diesel gấp đôi nhu cầu tiêu thụ trong nước, trong khi sản lượng xăng chỉ cao hơn mức tiêu thụ khoảng 10%.
Ông Vakulenko nhận định lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel dường như nhằm trấn an dư luận trong nước nhiều hơn là trực tiếp giải quyết tình trạng thiếu xăng tại Nga.
Phó Thủ tướng Novak cho biết trong tháng này Nga cũng sẽ bắt đầu nhập khẩu các sản phẩm tinh chế từ nước ngoài.
