Thủ tướng Ấn Độ và phép thử từ Melbourne

Ngày 9/7, Australia và Ấn Độ đạt thỏa thuận về xuất khẩu uranium của Australia sang Ấn Độ phục vụ ngành năng lượng hạt nhân, đồng thời nhất trí tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực năng lượng tái tạo, khoáng sản quan trọng và hydro xanh.

Đối với New Delhi, nguồn uranium từ Australia được xem là một mắt xích quan trọng trong tham vọng nâng công suất điện hạt nhân lên 100 gigawatt vào năm 2047. Với Canberra, thỏa thuận này mở thêm thị trường cho ngành tài nguyên, trong bối cảnh Australia nỗ lực đa dạng hóa thương mại, giảm mức độ phụ thuộc vào Trung Quốc.

Phát biểu sau cuộc gặp với người đồng cấp Ấn Độ tại Melbourne, Thủ tướng Australia Anthony Albanese nhấn mạnh: “Australia và Ấn Độ là những đối tác thân thiết, thậm chí là những người bạn thân thiết hơn nữa”. Theo ông, thỏa thuận mới tạo điều kiện để uranium Australia góp phần gia tăng tỷ trọng điện năng không sử dụng nhiên liệu hóa thạch tại Ấn Độ, đồng thời mở thêm đầu ra cho lĩnh vực tài nguyên của Australia.

Tuy nhiên, tính mẫn cảm của thỏa thuận nằm ở chỗ Ấn Độ là quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân, trong khi Australia lâu nay duy trì các yêu cầu nghiêm ngặt về bảo đảm hạt nhân. Dù hai nước đã ký hiệp định hợp tác hạt nhân từ năm 2014, hoạt động xuất khẩu uranium vẫn bị hạn chế do lo ngại nhiên liệu này có thể bị chuyển hướng khỏi mục đích dân sự.

Theo thông tin được công bố, thỏa thuận lần này đặt trọng tâm vào việc bảo đảm uranium chỉ được sử dụng cho mục đích hòa bình, trước hết là sản xuất điện. Dù vậy, hiện chưa có chi tiết cụ thể về khối lượng, giá trị cũng như thời điểm các lô hàng đầu tiên có thể được triển khai.

Về phần mình, Thủ tướng Modi cho rằng quan hệ Ấn Độ-Australia đang mở ra “những cơ hội lịch sử” cho hợp tác song phương. Nhà lãnh đạo Ấn Độ nhấn mạnh công nghệ, nguồn vốn và tài nguyên của Australia có thể hỗ trợ tiến trình chuyển đổi năng lượng của Ấn Độ, đồng thời gợi mở khả năng hợp tác trong các dự án nhôm carbon thấp.

Tại diễn đàn doanh nghiệp song phương, ông Modi kêu gọi cộng đồng doanh nghiệp Australia đầu tư dài hạn vào các dự án hạ tầng đường bộ, cảng biển, đường sắt và đô thị của Ấn Độ. “Ấn Độ mang đến một lựa chọn tăng trưởng an toàn, ổn định và bền vững cho nguồn vốn của các bạn”, ông nói.

Cùng ngày, AustralianSuper, quỹ hưu trí lớn nhất Australia, thông báo sẽ đầu tư thêm 500 triệu AUD, tương đương khoảng 347 triệu USD, vào Quỹ Đầu tư và Cơ sở hạ tầng Quốc gia của Ấn Độ.

Sau cuộc gặp tại diễn đàn doanh nghiệp song phương, ông Albanese gọi nhà lãnh đạo Ấn Độ là “cầu nối sống” giữa Australia và Ấn Độ, cho rằng sự can dự cá nhân của ông Modi đã góp phần định hình lại lộ trình hợp tác kinh tế giữa hai nước.

Thủ tướng Australia Anthony Albanese (bên trái) và Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi (bên phải) chụp hình chung tại diễn đàn doanh nghiệp song phương, tổ chức vào ngày 9/7 trong khuôn khổ chuyến thăm của ông Modi tới Australia

Ấn Độ hiện là đối tác thương mại lớn thứ năm của Australia, sau Trung Quốc, Nhật Bản, Mỹ và Hàn Quốc. Khoảng 1 triệu người tại Australia tự nhận có nguồn gốc Ấn Độ, trong tổng dân số khoảng 28 triệu người, tạo nền tảng xã hội quan trọng cho quan hệ song phương.

Tuy nhiên, chính yếu tố cộng đồng này cũng khiến chuyến thăm của ông Modi tại Melbourne trở thành tâm điểm chú ý và tranh luận. Buổi gặp mặt, diễn thuyết trước hàng chục nghìn người Ấn Độ ở nước ngoài được tổ chức như một sự kiện quy mô lớn, mang màu sắc vận động quần chúng thường thấy trong các chuyến công du của nhà lãnh đạo Ấn Độ.

Bích chương quảng bá sự kiện gặp mặt và diễn thuyết của Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi tại Melbourne, Australia

Tối 9/7 (giờ địa phương), cảnh sát được triển khai dày đặc bên ngoài một sân vận động ở Melbourne, nơi ông Modi dự kiến phát biểu trước cộng đồng người Ấn Độ. Sự kiện thu hút đông đảo người ủng hộ vẫy cờ Ấn Độ, đánh trống và hô vang khẩu hiệu chào đón nhà lãnh đạo New Delhi.

Ở chiều ngược lại, một nhóm khoảng hai chục người biểu tình hô khẩu hiệu chống nhập cư và giương biểu ngữ kêu gọi trục xuất người Ấn Độ khỏi Australia. Dù bị áp đảo về số lượng, sự hiện diện của nhóm này cho thấy vấn đề nhập cư và thay đổi nhân khẩu học vẫn là chủ đề nhạy cảm trong một bộ phận xã hội Australia thời nay.

Bên cạnh đó, chuyến thăm của ông Modi cũng vấp phải chỉ trích từ các nhóm phản đối chủ nghĩa dân tộc Hindu và bày tỏ lo ngại về tình hình các nhóm thiểu số tại Ấn Độ. Những phản ứng này khiến buổi diễn thuyết ở Melbourne không chỉ là màn phô diễn sức mạnh mềm của Ấn Độ trong cộng đồng kiều dân, mà còn trở thành phép thử đối với cách Australia cân bằng giữa lợi ích chiến lược, tự do biểu đạt và sự đa dạng xã hội.

Trên thực tế, ông Modi từ lâu đã biến các sự kiện cộng đồng ở nước ngoài thành một phần nổi bật trong phong cách ngoại giao của mình. Ông từng phát biểu trước các sân vận động chật kín người tại Anh, Mỹ và nhiều quốc gia có cộng đồng người Ấn Độ đông đảo. Trong chuyến thăm Australia gần nhất cách đây ba năm, hàng nghìn người ủng hộ cũng đã đổ về một trong những sân vận động trong nhà lớn nhất Sydney để nghe ông phát biểu.

Ông Modi đến Australia sau chuyến thăm Indonesia, nơi hai bên ký một loạt thỏa thuận trong các lĩnh vực nông nghiệp và quốc phòng, trong đó có nội dung liên quan hệ thống tên lửa hành trình BrahMos. Theo lịch trình, nhà lãnh đạo Ấn Độ sẽ rời Australia đi New Zealand vào chiều 10/7 trước khi trở về nước. Chuyến công du vì thế vừa củng cố hình ảnh một Ấn Độ đang gia tăng hiện diện tại Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, vừa cho thấy các cuộc tiếp xúc đối ngoại của ông Modi ngày càng khó tách khỏi những tranh luận về bản sắc, nhập cư và chính trị cộng đồng.