Nguy cơ khủng hoảng ngân hàng tại Nga gia tăng

Theo một báo cáo tình báo của một quốc gia châu Âu được Reuters tiếp cận, hệ thống ngân hàng Nga đang đứng trước nguy cơ khủng hoảng nghiêm trọng, trong bối cảnh các tổ chức tín dụng phải gánh phần lớn sức ép từ nền kinh tế thời chiến, còn Liên minh châu Âu (EU) chuẩn bị thúc đẩy một gói trừng phạt mới nhằm vào Moscow.

Hệ thống ngân hàng tại Nga đang đứng trước nguy cơ khủng hoảng do tác động của xung đột vũ trang tại Ukraine

Tài liệu dài hai trang, được soạn thảo trong những tuần gần đây nhằm cung cấp thông tin cho các quan chức châu Âu về tình trạng của các ngân hàng Nga, cho rằng khu vực tài chính của nước này đang bộc lộ nhiều điểm dễ tổn thương trước khả năng phương Tây gia tăng sức ép trừng phạt.

Theo báo cáo tháng 6, dù phần lớn các ngân hàng Nga đã vượt qua những lệnh trừng phạt áp đặt sau khi xung đột vũ trang tại Ukraine bùng phát năm 2022, chất lượng tín dụng suy giảm và nợ hộ gia đình gia tăng đang tạo ra rủi ro có thể “bùng phát”.

Cảnh báo này được đưa ra trong lúc EU chuẩn bị gói trừng phạt thứ 21, dự kiến hoàn tất trong tháng 7, với trọng tâm là các ngân hàng và mạng lưới tiền điện tử có liên quan đến Nga.

Ngân hàng Trung ương Nga từ chối bình luận về đánh giá nêu trên. Tuy nhiên, thời gian gần đây, cơ quan này nhiều lần cho rằng nguy cơ xảy ra một cuộc khủng hoảng ngân hàng quy mô lớn là không đáng kể.

Khi chi phí cho cuộc xung đột kéo dài với Ukraine tiếp tục gây sức ép lên ngân sách nhà nước, Nga ngày càng dựa vào hệ thống ngân hàng để hỗ trợ doanh nghiệp và người vay. Theo báo cáo, xu hướng này khiến các ngân hàng phải tích tụ thêm rủi ro trong lúc nền kinh tế có dấu hiệu chững lại.

Bộ Kinh tế Nga đã hạ dự báo tăng trưởng GDP năm 2026 xuống 0,4%, so với mức 1,3% trước đó; đồng thời giảm dự báo tăng trưởng năm 2027 từ 2,8% xuống còn 1,4%.

Báo cáo mang tiêu đề “Ghi chú về khả năng xảy ra khủng hoảng ngân hàng tại Nga năm 2026” cho biết các ngân hàng đã được thúc đẩy mở rộng cho vay ưu đãi đối với doanh nghiệp quốc phòng, người mua nhà và một số nhóm đối tượng khác. Các chương trình tín dụng có sự hậu thuẫn của nhà nước, hoạt động cơ cấu lại khoản vay và hỗ trợ ngân sách được cho là đã che khuất những điểm yếu thực chất của hệ thống ngân hàng.

“Tình hình tạo ra ảo tưởng về một nền kinh tế năng động, trong khi trên thực tế che giấu một trạng thái dễ bùng phát mà một cú sốc kinh tế, chẳng hạn một gói trừng phạt mạnh nhằm vào các ngân hàng, có thể kích hoạt”, báo cáo nêu.

Theo các tác giả báo cáo, việc mở rộng tín dụng cho doanh nghiệp quốc phòng, các dự án khu vực có sự bảo trợ của nhà nước và người mua nhà đã làm gia tăng số khoản vay có nguy cơ không thể thu hồi.

Báo cáo ước tính khoảng 10% dư nợ doanh nghiệp đang ở trạng thái đáng lo ngại, tăng mạnh so với năm 2024. Một số ngân hàng lớn ghi nhận tỷ lệ nợ xấu bán lẻ lên tới 15% trong năm 2025.

Cũng theo tài liệu này, hơn 500 nghìn người Nga đã tuyên bố phá sản trong năm 2025, tăng gần một phần ba so với năm trước. Trong khi đó, các chương trình của nhà nước được cho là đã khuyến khích hơn 13 triệu người dân vay cùng lúc ít nhất ba khoản.

Ở chiều ngược lại, Phó Thống đốc Ngân hàng Trung ương Nga Filipp Gabunia tháng trước khẳng định “những điểm yếu trong lĩnh vực tài chính không nghiêm trọng”, đồng thời nhấn mạnh bộ đệm vốn của các ngân hàng đang ở mức cao nhất trong ba năm. Theo ông, tỷ lệ nợ xấu doanh nghiệp ở mức 4% và không thay đổi trong khoảng một năm rưỡi qua.

Chris Weafer, chuyên gia về Nga tại công ty tư vấn Macro Advisory, cho rằng kinh tế Nga đang trì trệ, song vai trò chi phối của chi tiêu nhà nước và quốc phòng khiến nguy cơ khủng hoảng tài chính trước mắt chưa rõ ràng. Theo ông, chi tiêu quốc phòng vẫn góp phần giữ tỷ lệ thất nghiệp ở mức thấp và tiền lương ở mức cao.

EU đã áp đặt nhiều biện pháp trừng phạt sâu rộng đối với Nga, nhằm thu hẹp nguồn thu của các ngân hàng, hạn chế hoạt động chuyển tiền quốc tế, doanh số dầu khí và năng lực của lĩnh vực quốc phòng.

Dẫu vậy, dù gặp nhiều khó khăn, Nga nhìn chung vẫn thể hiện khả năng chống chịu nhất định. Trong khi đó, châu Âu cũng đối mặt thách thức trong việc thực thi trừng phạt do thiếu một cơ quan trung tâm chuyên trách điều phối.

Khó khăn của châu Âu còn gia tăng khi Mỹ, dưới thời Tổng thống Donald Trump, đã nới lỏng một số biện pháp trừng phạt, trong đó có việc từng cho phép tạm thời bán dầu của Nga. Quy chế miễn trừ này đã hết hạn vào giữa tháng 6.

Theo các nhà ngoại giao châu Âu, mục tiêu trừng phạt mới có thể mở rộng sang các ngân hàng, mạng lưới tiền điện tử, hoạt động sản xuất máy bay không người lái, các nhà buôn dầu và nhà máy lọc dầu.

Nếu được thông qua, gói biện pháp mới sẽ bổ sung hàng loạt cá nhân và thực thể vào danh sách trừng phạt, trong đó có gần 90 ngân hàng. Khi đó, tổng số tổ chức tín dụng bị đưa vào danh sách đen có thể vượt 100, tương đương hơn một nửa số ngân hàng Nga có kết nối quốc tế.

Tổng thống Nga Vladimir Putin mới đây tuyên bố Moscow sẽ tiếp tục theo đuổi mục tiêu trên chiến trường, trong đó có việc kiểm soát hoàn toàn bốn khu vực của Ukraine, bất chấp các lệnh trừng phạt. Ông cũng bác bỏ điều mà Moscow cho là đề xuất mới của Ukraine nhằm kiềm chế các hành động thù địch. Nhà lãnh đạo Nga đồng thời cho biết nước này kỳ vọng các nỗ lực ngoại giao do Mỹ dẫn dắt sẽ được nối lại nhằm chấm dứt xung đột, sau khi “giai đoạn nóng” trong căng thẳng giữa Mỹ, Israel và Iran được giải quyết.

Một số dấu hiệu cho thấy sức ép đối với hệ thống ngân hàng Nga đang gia tăng. VTB, ngân hàng lớn thứ hai của Nga, có kế hoạch tăng dự phòng để tự bảo vệ trước nguy cơ giá nhiên liệu tăng và khả năng phát sinh tổn thất tín dụng.

Theo dữ liệu của Ngân hàng Trung ương Nga, lượng tiền mặt được nắm giữ bên ngoài hệ thống ngân hàng đã tăng hơn 17% so với cùng kỳ năm trước, lên hơn 19 nghìn tỷ rúp. Tính từ đầu năm, con số này tăng thêm 243 tỷ rúp, tương đương khoảng 3,1 tỷ USD.

Diễn biến này tạo thêm áp lực đối với các ngân hàng vốn phụ thuộc nhiều vào tiền gửi để tài trợ cho hoạt động cho vay.

Taras Skvortsov, Giám đốc tài chính của Sberbank, ngân hàng lớn nhất Nga, cho rằng các ngân hàng lớn của nước này đã chịu trừng phạt từ năm 2022 và thị trường dần thích nghi. Theo ông, nhiều khách hàng của các ngân hàng bị trừng phạt thậm chí không biết về các lệnh trừng phạt.