Bầu cử bước vào vòng hai, thị trường Brazil kỳ vọng chính sách thân doanh nghiệp

Thượng nghị sĩ Flávio Bolsonaro, đại diện Đảng Tự do cánh hữu, sẽ đối đầu Tổng thống đương nhiệm Luiz Inacio Lula da Silva, đại diện cho liên minh cầm quyền của đảng Lao động ở vòng hai cuộc bầu cử tổng thống Brazil vào cuối tháng này, sau khi giành kết quả vượt kỳ vọng và nhỉnh hơn đối thủ trong vòng bỏ phiếu đầu tiên ngày 4/10.

Đương kim Tổng thống Brazil thống Luiz Inacio Lula da Silva (trái) sẽ đối đầu với Thượng nghị sĩ đảng Tự do Flávio Bolsonaro (phải) trong vòng hai của cuộc bầu cử tổng thống ở quốc gia Nam Mỹ này

Cuộc bầu cử diễn ra trong bối cảnh cử tri Brazil đặc biệt quan tâm đến chi phí sinh hoạt, tham nhũng và tình trạng mất an ninh trong đời sống hằng ngày. Sự kiện cũng nối tiếp chuỗi thắng lợi của các đảng cánh hữu có liên hệ với Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Mỹ Latinh.

Ông Bolsonaro giành 47% số phiếu, cao hơn mức 45% của ông Lula da Silva. Kết quả tích cực hơn dự báo được kỳ vọng tạo thêm động lực cho chiến dịch của ứng cử viên cánh hữu, đồng thời hỗ trợ đồng reais và thị trường chứng khoán Brazil, vốn đã tăng nhờ triển vọng về một chính quyền thân thiện hơn với doanh nghiệp. Trước bầu cử, các cuộc thăm dò tư nhân dự báo ông Lula da Silva dẫn khoảng 3 điểm phần trăm ở vòng đầu. Sau khi gần như toàn bộ phiếu được kiểm, ông Bolsonaro cho rằng cử tri Brazil muốn thay đổi, bày tỏ hài lòng với kết quả và nhận định thời kỳ cầm quyền của Đảng Lao động và liên minh do ông Lula da Silva đại diện đang đi đến hồi kết.

Ông Flávio Bolsonaro là con trai cựu Tổng thống Jair Bolsonaro, người đang thụ án 27 năm tù vì âm mưu đảo chính sau thất bại trong cuộc bầu cử năm 2022. Ứng cử viên này sẽ bước vào vòng đối đầu với ông Lula da Silva vào ngày 25/10.

Phát biểu trước những người ủng hộ tại một khách sạn ở São Paulo, Tổng thống Luiz Inacio Lula da Silva cho biết trước đó ông tin có thể giành chiến thắng ngay trong vòng đầu. Tuy nhiên, nhà lãnh đạo cánh tả tuyên bố sẽ khởi động một chiến dịch mới từ ngày hôm sau và cam kết chứng minh với cử tri những kết quả đạt được trong nhiệm kỳ tổng thống.

Dù lo ngại về tài chính công gia tăng và tăng trưởng kinh tế chững lại, chiến dịch tranh cử ít tập trung vào chính sách khi cả hai ứng cử viên dẫn đầu đều không tham gia các cuộc tranh luận lớn trên truyền hình.

Ông Robert Muggah, đồng sáng lập Viện Igarape, nhận định các cuộc thăm dò đã sai lệch đáng kể. Theo ông, những khảo sát cho thấy thế cân bằng ở vòng hai cũng có thể tiếp tục đánh giá thấp mức ủng hộ dành cho ông Bolsonaro.

Trước đó, sáng 4/10 (giờ địa phương) tại Rio de Janeiro, ông Bolsonaro cho biết chiến dịch kỳ vọng thu hút nhóm cử tri vốn định ủng hộ ứng cử viên khác nhưng phản đối ông Lula.

Bà Thaise Lima, một luật sư 41 tuổi trên đường đi bỏ phiếu tại São Paulo, cho biết ưu tiên chính của bà là đưa Đảng Lao động cùng toàn thể liên minh của ông Lula ra khỏi chính quyền.

Dù không đánh giá Thượng nghị sĩ Flávio Bolsonaro là lựa chọn tốt nhất, bà Lima cho biết vẫn có thể quyết định bỏ phiếu cho ông vào phút chót. Nữ cử tri đồng thời bày tỏ mong muốn bác sĩ tâm thần kiêm tác giả Augusto Cury có vị thế cạnh tranh tốt hơn.

Ông Fernando Tempel, 49 tuổi, một chuyên gia tư vấn quản lý, nói với Reuters rằng sẽ bỏ phiếu cho ông Bolsonaro, dù ban đầu dự định ủng hộ ông Romeu Zema, cựu Thống đốc bang Minas Gerais.

Nhà phân tích chính trị Rafael Favetti nhận định làn sóng bỏ phiếu phản đối đã phần nào báo trước diễn biến ở vòng hai. Theo ông, xu hướng này hiện có lợi cho Thượng nghị sĩ Flávio Bolsonaro, nhưng dư địa mở rộng ủng hộ của ứng cử viên cánh hữu có thể thu hẹp do nhóm phiếu nói trên đã tập trung từ vòng đầu.

Dù bất bình đẳng và tỷ lệ thất nghiệp tại Brazil đang giảm, ông Lula vẫn gặp khó trong việc thuyết phục nhóm cử tri chịu áp lực từ giá sinh hoạt cao, nợ hộ gia đình lớn cùng nguy cơ tội phạm và băng nhóm lan rộng.

Ông Bolsonaro tập trung khai thác lo ngại về chi phí sinh hoạt. Trong khi đó, ông Lula thúc đẩy lệnh cấm cờ bạc trực tuyến, đồng thời mở rộng phúc lợi xã hội và đề xuất các biện pháp giảm nợ mới cho hộ gia đình khi cuộc đua trở nên sít sao.

Đà tăng chi tiêu và nợ công vượt 82% GDP làm gia tăng sức ép tài khóa đối với chính quyền kế tiếp. Chính phủ Brazil đã hạ dự báo tăng trưởng kinh tế năm nay và năm sau xuống lần lượt 2,0% và 2,3%. Ông Marciano de Souza e Silva, một công chức 52 tuổi tại Brasília bỏ phiếu cho ông Flávio Bolsonaro, cho biết lựa chọn của ông xuất phát từ mong muốn đưa nền kinh tế Brazil trở lại quỹ đạo tăng trưởng.

Trong suốt chiến dịch, các vụ bê bối cùng lo ngại về nguy cơ can thiệp từ bên ngoài phần lớn lấn át tranh luận chính sách.

Tranh cãi liên quan Banco Master, ngân hàng đã giải thể, bao trùm phần lớn chính trường Brazil sau khi ông Daniel Vorcaro, người điều hành ngân hàng, bị bắt hồi đầu năm và bị cáo buộc tham gia đường dây gian lận trị giá hàng tỷ USD. Ông Vorcaro phủ nhận cáo buộc.

Cảnh sát liên bang đã điều tra mối quan hệ giữa ông Vorcaro với các nhân vật thuộc giới tinh hoa chính trị Brazil, trong đó có ông Flávio Bolsonaro. Cơ quan chức năng nghi ngờ vụ việc có liên quan đến hoạt động rửa tiền. Ông Bolsonaro, hiện nằm trong diện điều tra, đã bác bỏ mọi hành vi sai trái.

Trong chiến dịch tranh cử, các đồng minh của ông Lula cảnh báo chính quyền Tổng thống Trump có thể không công nhận kết quả nếu ứng cử viên cánh tả chiến thắng. Lập luận này được đưa ra sau nỗ lực bất thành nhằm cử quan chức Mỹ tới Brazil.

Ông Trump chưa chính thức ủng hộ ứng cử viên nào, song từng tiếp Thượng nghị sĩ Bolsonaro tại Nhà Trắng và công khai dành lời khen cho chính trị gia này.

Reuters đưa tin ngày 30/9 rằng giới chức tình báo Brazil đã thông báo cho một phái đoàn Pháp và Đức về cáo buộc Mỹ và Nga can thiệp trước bầu cử. Phía Mỹ bác bỏ cáo buộc can thiệp vào công việc nội bộ của Brazil.

Chiều 4/10, Chánh án Tòa án Bầu cử Brazil Kassio Nunes Marques cho biết quá trình bỏ phiếu diễn ra thuận lợi.