Miền Trung - Tây Nguyên tìm lời giải để kinh tế xanh đi vào đời sống

Một bài toán đang được đặt ra tại miền Trung và Tây Nguyên: làm sao phát triển kinh tế mà không tiếp tục tiêu hao tài nguyên thiên nhiên, đồng thời tạo được sinh kế đủ tốt để cộng đồng có lý do và điều kiện cùng giữ rừng, giữ hệ sinh thái.

Tại Hội thảo quốc tế “Bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững khu vực miền Trung và Tây Nguyên” lần thứ VII diễn ra ngày 24/9 tại Đà Nẵng, câu chuyện này được tiếp cận từ một hướng khác: không thể bảo tồn hiệu quả nếu các bên vẫn đứng riêng lẻ.

Không thể chỉ trông vào một phía

Miền Trung và Tây Nguyên sở hữu nhiều hệ sinh thái phong phú, chứa đựng nhiều tầng lớp vai trò, ý nghĩa quan trọng cùng những loài động, thực vật quý hiếm. Nhưng đây cũng là khu vực đang chịu sức ép từ biến đổi khí hậu, suy giảm tài nguyên và quá trình phát triển kinh tế.

Vì vậy, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn không còn chỉ là câu chuyện môi trường. Đó còn là cách sử dụng tài nguyên tiết kiệm hơn, chắm sóc, tái tạo nhiều hơn, giảm chất thải, tạo thêm giá trị từ nguồn lực hiện có và quan trọng hơn là mở ra sinh kế bền vững cho người dân.

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng Hồ Quang Bửu cho rằng, Hội thảo lần thứ VII không chỉ tập trung vào các vấn đề học thuật mà còn chia sẻ kinh nghiệm từ doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ chức xã hội và cộng đồng, đồng thời tạo không gian kết nối để thúc đẩy những sáng kiến hợp tác cụ thể.

Điểm đáng chú ý nằm ở chữ “cụ thể”, bởi từ một chủ trương về tăng trưởng xanh đến một mô hình sản xuất thực tế luôn có một khoảng cách. Khoảng cách ấy cần chính sách, vốn, công nghệ, thị trường, tri thức và cả sự tham gia của người dân địa phương.

Từ ý tưởng xanh đến những mô hình "thực chiến"

Tại hội thảo, gần 160 đại biểu trong nước và quốc tế cùng trao đổi về xu thế kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn trên thế giới, chính sách và thực tiễn tại Việt Nam cũng như cơ hội hợp tác tại miền Trung và Tây Nguyên.

Nhưng phần đáng chú ý không nằm ở những khái niệm lớn. Đó là những mô hình đã và đang được đặt vào thực tế.

Với cây cà phê, câu chuyện là đa dạng hóa sản xuất gắn với thích ứng biến đổi khí hậu. Trong công nghiệp là khu công nghiệp xanh, xây dựng hệ sinh thái công nghiệp tuần hoàn. Trong nông nghiệp và thủy sản là tìm cách tuần hoàn nguồn lực ở quy mô lớn hơn.

Ở những vùng rừng, cách tiếp cận lại khác: sử dụng các giải pháp dựa vào thiên nhiên để vừa quản lý, bảo vệ hệ sinh thái vừa tạo sinh kế cho cộng đồng.

Những mô hình ấy cho thấy bảo tồn không nhất thiết phải được đặt ở phía đối diện với phát triển. Vấn đề là phát triển theo cách nào và ai cùng tham gia vào quá trình đó.

Đà Nẵng cũng đang đặt bài toán này trong định hướng phát triển mới. Năm 2026, thành phố đã phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch thành phố Đà Nẵng thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, trong đó kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, bảo vệ môi trường và sử dụng hiệu quả tài nguyên là những nội dung quan trọng.

Để những định hướng đó đi xa hơn văn bản, vai trò của từng bên bắt đầu được phân định rõ hơn.

Chính quyền tạo chính sách và môi trường thuận lợi. Trường đại học, viện nghiên cứu và chuyên gia cung cấp tri thức, công nghệ. Doanh nghiệp đưa nguồn lực và mô hình kinh doanh vào thực tế. Các tổ chức xã hội, tổ chức quốc tế kết nối nguồn lực và kinh nghiệm. Còn cộng đồng là nơi trực tiếp thực hiện và cũng là bên quyết định một mô hình có thể tồn tại lâu dài hay không.

Khi người giữ rừng cũng phải sống được từ rừng

Một trong những điểm khó nhất của bảo tồn nằm ở bài toán sinh kế. Nếu người dân sống trong và quanh các hệ sinh thái tự nhiên không có sinh kế ổn định, việc yêu cầu họ tham gia bảo vệ tài nguyên sẽ khó tạo ra hiệu quả bền vững. Ngược lại, khi bảo tồn có thể tạo ra giá trị kinh tế hợp lý, cộng đồng có thêm động lực để trở thành một phần của lời giải.

Tây Nguyên – vùng đất đại ngàn hùng vĩ, nơi không chỉ có rừng xanh, thác đổ mà còn là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa bản địa độc đáo bậc nhất Việt Nam. Với địa hình đa dạng và hệ sinh thái phong phú, Buôn Ma Thuột, Măng Đen (Kon Tum), Tà Đùng (Đắk Nông)... đang trở thành địa điểm du lịch sinh thái, mang lại nhiều lợi ích kinh tế cho cộng đồng cư dân, doanh nghiệp trong địa bàn. .Trong ảnh: Măng Đen là một địa chỉ đỏ của du lịch Tây Nguyên.

Đó cũng là lý do phiên kết nối đa bên tại hội thảo tập trung vào nhu cầu hợp tác, cơ hội kết nối và khả năng huy động nguồn lực để đưa các sáng kiến vào thực tiễn.

Cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức tài chính, đơn vị nghiên cứu, tổ chức phát triển, hợp tác xã và cộng đồng địa phương được đặt vào cùng một không gian đối thoại.

Bài toán lúc này không còn là ai nói về chuyển đổi xanh, mà là ai có thể cùng nhau biến một sáng kiến thành mô hình có vốn, có công nghệ, có thị trường và có người thực hiện.

Trong khuôn khổ chương trình, GreenViet cũng ký kết nhiều thỏa thuận hợp tác với các bên liên quan nhằm thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn gắn với bảo tồn đa dạng sinh học.

Ngày 25/9, chương trình tiếp tục đưa câu chuyện từ hội trường ra thực địa thông qua việc tham quan, trao đổi kinh nghiệm tại các mô hình ở Đà Nẵng: du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn thiên nhiên tại phường Hải Vân; sản xuất nông nghiệp theo hướng xanh, tuần hoàn tại xã Sông Vàng; bảo tồn voọc chà vá chân nâu và chế biến thủy sản theo hướng xanh, tuần hoàn tại phường Sơn Trà.

Từ những mô hình ấy, câu chuyện về đa dạng sinh học được kéo gần hơn với đời sống kinh tế.

Và đó có thể là hướng đi quan trọng của miền Trung - Tây Nguyên: không xem bảo tồn là phần việc đứng ngoài nền kinh tế, mà tìm cách để thiên nhiên, sinh kế và hoạt động sản xuất cùng nằm trong một bài toán phát triển.